به گزارش پایگاه خبری اقتصادنیوز در روز یکشنبه ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۸ تیر ۱۴۰۵)، بازار ارز ایران شاهد یک جهش بیسابقه بود و قیمت دلار آمریکا در بازار آزاد با افزایش ۳.۴۶ درصدی نسبت به روز گذشته به رقم ۱۹۴ هزار و ۵۰۰ تومان رسید.
بر اساس گزارشهای این رسانه، دلار که روز قبل تا محدوده ۱۸۸ هزار تومان معامله شده بود، در میانه روز یکشنبه به نزدیکی مرز روانی ۲۰۰ هزار تومان رسید. این صعود ناگهانی، موجی از نگرانی را در میان فعالان اقتصادی و شهروندان ایجاد کرده است.
شکسته شدن رکوردهای پیدرپی ارز
این افزایش چشمگیر بهای دلار در حالی رخ میدهد که چند روز پیش از آن نیز بازار شاهد نوسانهای شدیدی بود. به گزارش شبکه خبری ایراناینترنشنال در تاریخ ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۶ تیر ۱۴۰۵)، دلار آزاد با رسیدن به حدود ۱۹۱ هزار و ۸۰۰ تومان، رکورد تاریخی جدیدی ثبت کرده بود. پیش از این، بالاترین رکورد دلار آزاد در تاریخ ۴ مه ۲۰۲۶ (۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۵) با نرخی در حدود ۱۹۰ هزار تومان ثبت شده بود که اکنون این مرزها در حال فروپاشی هستند.
البته دادههای بازار آزاد در منابع مختلف تفاوتهای جزئی دارد. برای نمونه، وبسایت «الانچند» در گزارش روز شنبه ۱۸ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۷ تیر ۱۴۰۵) خود، نرخ دلار آزاد را حدود ۱۹۱ هزار و ۱۵۰ تومان اعلام کرده و از افزایش نزدیک به ۷.۹۹ درصدی قیمت دلار نسبت به هفته گذشته خبر داده بود. کارشناسان معتقدند این اختلافات اندک به زمان ثبت قیمت، نوع بازار و منابع رصدکننده مربوط است، اما در کل تمام آمارها روند صعودی شتابانی را نشان میدهند.
سایه سنگین تنشهای سیاسی بر تنگه هرمز
تحلیلگران بازار بر این باورند که افزایش پیوسته نرخ دلار در ایران با تشدید درگیریهای نظامی میان ایران و آمریکا و افزایش فشارها بر تنگه راهبردی هرمز ارتباط مستقیم دارد. به گزارش خبرگزاری رویترز در تاریخ ۱۳ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۲ تیر ۱۴۰۵)، تبادل حملات نظامی میان نیروهای ایران و آمریکا، افزایش بهای نفت و نگرانی از اختلال در مسیرهای اصلی انتقال انرژی، تقاضا برای دلار را در بازارهای جهانی به شدت بالا برده است. تصمیم بریتانیا در ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۶ تیر ۱۴۰۵) برای قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست تهدیدهای امنیت ملی نیز به این فضای ملتهب دامن زده است.
صندوق بینالمللی پول نیز در برآوردهای خود هشدار داده که آسیب به زیرساختهای حملونقل و انرژی در کنار اختلال در رفتوآمد کشتیها از تنگه راهبردی هرمز، به صادرات ایران آسیب زده است. این نهاد پیشبینی کرده که اقتصاد ایران در سال جاری با انقباض ۶.۱ درصدی مواجه شده و نرخ تورم میانگین به رقم بیسابقه ۶۸.۹ درصد برسد که ارزش پول ملی را به شدت تضعیف میکند.
فشار مضاعف معیشتی بر شانه شهروندان
پیامدهای این نوسانات ارزی خیلی زود خود را در زندگی روزمره مردم نشان داده است. خبرگزاری رویترز در گزارش دیگری در تاریخ ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۶ تیر ۱۴۰۵) به بررسی وضعیت معیشتی در داخل ایران پرداخت و به نقل از شهروندانی در تهران، سنندج و مهاباد نوشت که افزایش قیمت کالاهای اساسی، محدودیتهای اینترنت و کاهش فرصتهای شغلی، زندگی را بسیار دشوار کرده است. بر اساس این گزارش، قیمت برخی کالاهای ضروری در ماههای اخیر نزدیک به ۲ برابر شده است. اگرچه این روایتها تجربیات فردی شهروندان است، اما نمایانگر عمق فشارهای اقتصادی بر جامعه است.
کارشناسان اقتصادی تاکید میکنند که جهش ناگهانی دلار نتیجه همزمان چند عامل کلیدی از جمله ریسکهای سیاسی، انتظارات تورمی، نگرانی از کاهش درآمدهای ارزی و تلاش مردم برای حفظ ارزش داراییهای خود با خرید ارز و طلا است. در چنین شرایطی، حتی کوچکترین خبر سیاسی یا نظامی میتواند رفتار معاملهگران را تغییر دهد و تقاضا را به شدت بالا ببرد.
شکاف عمیق میان نرخ رسمی و بازار آزاد
یکی دیگر از چالشهای بزرگ در اقتصاد ایران، فاصله چشمگیر میان نرخهای دولتی و نرخ بازار آزاد است. شبکه اطلاعرسانی طلا و ارز در گزارشهای روزانه خود نشان میدهد که نرخهای رسمی، سامانهای، دلار نیما و مرکز مبادله تفاوت بسیار زیادی با واقعیتهای بازار آزاد دارند. این فاصله زیاد ثابت میکند که بازار آزاد بسیار سریعتر و حساستر از نرخهای دولتی به انتظارات تورمی، ریسکهای جنگ و کمبود ارز نقدی واکنش نشان میدهد.
این صعود بیوقفه ارز، به سرعت تاثیر خود را بر بهای کالاهای وارداتی، دارو، قطعات خودرو، گوشیهای تلفن همراه و مواد اولیه کارخانهها خواهد گذاشت. کالاهای تولید داخل نیز از این موج گرانی مصون نخواهند بود؛ چرا که بخش عمدهای از زنجیره تامین آنها به نرخ ارز وابسته است و این روند در هفتههای آینده به شکل تورم شدیدتر بر دوش مصرفکنندگان سنگینی خواهد کرد.
آینده مبهم بازار در محاصره نااطمینانیها
برای دولت نیز این وضعیت پیامدهای متناقضی به همراه دارد. از یک سو، درآمدهای ریالی ناشی از تبدیل ارزهای دولتی افزایش مییابد، اما از سوی دیگر، هزینه واردات کالاهای اساسی و پرداخت یارانهها سنگینتر شده و به موازات آن، فشار معیشتی بر خانوارها و نارضایتیهای اجتماعی بالا میگیرد.
با نزدیک شدن بهای دلار آزاد به مرز روانی ۲۰۰ هزار تومان، بازار ارز ایران وارد مرحله حساسی شده است. در کوتاهمدت، جهت حرکت قیمت دلار بیش از هر چیز به اخبار مربوط به تنشهای نظامی، امنیت تنگه راهبردی هرمز، توانایی بانک مرکزی در تزریق ارز و سرنوشت دیپلماسی بستگی دارد. تا زمانی که سایه سنگین نااطمینانیهای سیاسی و نظامی بر کشور سنگینی کند، نوسانات شدید بازار آزاد ارز همچنان ادامه خواهد داشت.
