پرواز هم‌زمان ده‌ها فروند جنگنده و هواپیمای سوخت‌رسان ارتش اسرائیل از فراز آسمان سوریه و عراق تا نزدیکی نوار مرزی ایران، تنش‌های امنیتی در غرب آسیا را وارد مرحله‌ای تازه و کم‌سابقه کرده است. این اقدام نظامی که در فاصله اندکی تا موعد برگزاری انتخابات سراسری در اسرائیل و انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا صورت گرفته، ترکیبی از نمایش قدرت عملیاتی، بهره‌برداری سیاسی داخلی و سنجش آمادگی پدافندی طرف مقابل را بازتاب می‌دهد؛ رویدادی که ناظران نظامی از آن به‌عنوان یک «سناریوی شبیه‌سازی‌شده حمله هوایی» نام برده‌اند.
شبیه‌سازی مسیر تهاجم و ابهام در اهداف میدانی
بر پایه گزارش‌های رسانه‌های بین‌المللی نظیر وب‌سایت تحلیلی «آکسیوس» و روزنامه «نیویورک‌تایمز» به نقل از منابع مطلع در واشنگتن و تل‌آویو، جنگنده‌های اسرائیلی روز دوشنبه ۲۷ مهر با طی مسافتی افزون بر ۸۰۰ مایل و با همراهی ناوگان سوخت‌رسان، دالانی هوایی را از مبدأ خاک خود، با عبور از حریم هوایی کشورهای سوریه و عراق پیموده و تا مجاورت مرزهای غربی ایران پیش رفتند. این پرنده‌های نظامی بدون ورود به آسمان ایران، مسیر خود را تغییر داده و به پایگاه‌های مبدأ بازگشتند.
در حالی که منابع رسمی و امنیتی اسرائیل این تحرک را یک رزمایش معمول و با هدف تثبیت «بازدارندگی» توصیف کرده‌اند، اطلاعات درزکرده از واشنگتن فرضیه دیگری را نیز مطرح می‌سازد. به گفته برخی منابع آگاه در دولت ایالات متحده، طرف اسرائیلی از پوشش راداری گسترده سامانه‌های پدافند هوایی ایران در مرزهای غربی آگاهی کامل داشته است. بر پایه این ارزیابی، تل‌آویو ممکن است امیدوار بوده باشد که در جریان این رویارویی نزدیک، سامانه‌های دفاع هوایی ایران اقدام به شلیک یا قفل راداری تهاجمی کنند تا زمینه و توجیه عملیاتی برای آغاز یک درگیری وسیع‌تر فراهم شود؛ سناریویی که از سوی برخی کارشناسان به‌عنوان تلاشی حساب‌شده برای ایجاد «بهانه مشروعیت‌بخش به درگیری» ارزیابی شده است.
تقاطع سیاست داخلی و جاه‌طلبی‌های نظامی در تل‌آویو
این رزمایش تحریک‌آمیز در بستر تحولات سیاسی فشرده‌ای در درون اسرائیل به وقوع پیوسته است. تنها چند روز پیش از برگزاری انتخابات پارلمانی، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در موضع‌گیری‌های علنی اخیر خود در مراسم نظامی، به شکل آشکاری ادبیات تهدید را ارتقا داد. نتانیاهو با متهم کردن رهبری جمهوری اسلامی به تسریع در دستیابی به سلاح هسته‌ای، اعلام کرد که دستور برنامه‌ریزی برای مقابله مستقیم و سرنگونی حاکمیت تهران را به نهادهای امنیتی از جمله ارتش و موساد صادر کرده است؛ سخنانی که هم‌زمان با هشدارهای یسرائیل کاتز، وزیر دفاع، مبنی بر «پاسخ ویرانگر به هرگونه اقدام تهران» همراه شد.
با این حال، فضای درون ساختار دفاعی اسرائیل یکدست به نظر نمی‌رسد. گزارش‌های رسانه‌های داخلی این کشور حاکی از نگرانی‌های جدی فرماندهان ارشد نظامی، از جمله ایال زامیر، رئیس ستاد ارتش، درباره خطر ورود به یک ماجراجویی با انگیزه‌های انتخاباتی است. به نوشته این رسانه‌ها، فرماندهان نظامی هشدار داده‌اند که هرگونه کنش نسنجیده ممکن است با اقدام متقابل و قاطع تهران مواجه شده و روند انتخابات را مختل کند. از این رو، اصطکاک میان تصمیم‌گیران سیاسی با هدف نمایش دستاوردهای تهاجمی و بدنه فرماندهی ارتش که نگران تبعات عملیاتی یک جنگ تمام‌عیار است، یکی از کانون‌های اصلی تنش در تصمیم‌گیری‌های امنیتی تل‌آویو به شمار می‌رود.
معادله واشنگتن؛ هماهنگی، هشدار و آرایش پدافندی
هم‌زمانی پرواز جنگنده‌ها با سفر پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، به اسرائیل و دیدارهای محرمانه در پایگاه هوایی عوودا، بار دیگر نگاه‌ها را به نقش کاخ سفید معطوف کرد. اگرچه گزارش‌ها حاکی از آن است که واشنگتن پیشاپیش در جریان کلیت این تمرین قرار گرفته بود، اما رویکرد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نشان‌دهنده یک تاکتیک دوگانه است: اعمال فشار حداکثری و هم‌زمان پرهیز از درگیری غیرقابل‌کنترل در آستانه رای‌گیری میان‌دوره‌ای نوامبر.
ترامپ در سخنان اخیر خود با رد احتمال مذاکره، از تحولات «قریب‌الوقوع» سخن گفته و هم‌زمان نیویورک‌تایمز از تدوین چارچوبی برای حملات متمرکز مشترک پس از پایان انتخابات پرده برداشته است. این فضای تنش‌آلود پیامدهای عملیاتی مستقیمی نیز در پی داشته است؛ از جمله آماده‌باش وزارت امور خارجه آمریکا برای کاهش کارکنان دیپلماتیک و انتقال خانواده‌های آنان از برخی نمایندگی‌ها در حوزه خلیج فارس و هشدار نسبت به فعال شدن جبهه‌های هم‌پیمان تهران، به‌ویژه در یمن.
موضع تهران و خوانش داخلی از مانور هوایی
در داخل ایران، رویکرد نیروهای مسلح و رسانه‌های داخلی بر دو اصل متمرکز بوده است: حفظ هوشیاری کامل پدافندی و نقض حاکمیت کشورهای همسایه توسط پرنده‌های متخاصم. فرماندهان نظامی و نهادهای دفاعی ایران بارها تاکید کرده‌اند که آسمان کشور تحت رصد شبانه‌روزی و شبکه یکپارچه پدافند هوایی قرار دارد و هرگونه تجاوز مستقیم به حریم هوایی با پاسخ بدون درنگ مواجه خواهد شد. در جریان این رزمایش نیز عدم واکنش شتاب‌زده سامانه‌های مرزی ایران، مانع از تحقق سناریوی احتمالی تحریک شد که برخی محافل امنیتی غربی از آن سخن می‌گفتند.
رسانه‌ها و کارشناسان مسائل استراتژیک در تهران، این تحرکات را بیش از آنکه یک تمهید نظامی قریب‌الوقوع بدانند، «جنگ روانی» و تلاشی برای تغییر موازنه ادراکی در فضای دیپلماتیک مسدودشده ارزیابی می‌کنند. تحلیل‌های ارائه‌شده در رسانه‌های داخلی ایران حاکی از این است که تل‌آویو تلاش می‌کند با بهره‌گیری از حریم هوایی عراق و ایجاد فضای هشدار دائمی، ایران را وادار به خطای محاسباتی کند. با این حال، مسئولان امنیتی ایران بارها گوشزد کرده‌اند که پاسخ تهران به هرگونه ماجراجویی واقعی، نه بر اساس سناریوهای تعریف‌شده از سوی طرف مقابل، بلکه از طریق ضربات مستقیم، متقارن و در عمق خاک هدف تنظیم خواهد شد.
تداوم گام‌زدن بر لبه تیغ
مانور دوشنبه نشان داد که حاشیه امنیت و فاصله میان «عملیات روانی» و «رویارویی نظامی گسترده» به کمترین حد خود در سال‌های اخیر رسیده است. عبور کاروان‌های هوایی از آسمان کشورهای ثالث و پیشروی تا خطوط مرزی، ضریب خطای محاسباتی را به شدت افزایش داده است. تلاقی انگیزه‌های انتخاباتی در تل‌آویو، ابهام در سیاست‌های آتی کاخ سفید و بن‌بست کامل در مسیرهای دیپلماتیک پرونده هسته‌ای، غرب آسیا را در وضعیت بی‌ثباتی فزاینده‌ای قرار داده است؛ وضعیتی که در آن، یک رزمایش آزمایشی می‌تواند به سادگی به نقطه آغاز نبردی فراگیر و ویرانگر بدل شود.
- انتقاد شدید مولوی عبدالحمید از وضعیت اقتصادی و درخواست انعطاف در مذاکرات ایران و آمریکا
- فراخوان گزارشگر ویژه سازمان ملل برای جمع‌آوری اسناد سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی
- خروج اضطراری و بی‌سروصدای دیپلمات‌های آمریکایی از چند کشور خاورمیانه
- فساد و کلاه‌برداری در بین مقامات ترکیە، صدور قرار بازداشت برای شهردار چوکوروا و ۳۳ نفر دیگر
- اقلیم کردستان عراق حضور نیروها و پهپادهای اوکراینی را تکذیب کرد
