اسناد درزکرده از صنایع دفاعی روسیه، جزئیات تازه‌ای از همکاری نظامی مسکو و تهران را آشکار می‌کنند که فراتر از مواضع اعلام‌شده دو پایتخت درباره مشارکت راهبردی‌شان است. این اسناد نشان می‌دهند روسیه برای تأمین ۹۰ پرتابگر موشک‌های هدایت‌شونده پیشرفته برای بالگردهای تهاجمی ایران برنامه‌ریزی کرده است؛ معامله‌ای که اجرای آن یا ورود تجهیزات مربوط به آن به خاک ایران هنوز تأیید نشده است.
این اسناد در شرایطی اهمیت بیشتری می‌یابند که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، حمایت روسیه از ایران را کم‌اهمیت جلوه می‌دهد. در مقابل، گزارش‌های اطلاعاتی اروپایی از همکاری نظامی و اطلاعاتی دو کشور خبر می‌دهند؛ همکاری‌ای که شامل ارائه داده‌ها و تصاویر ماهواره‌ای به تهران بوده و می‌تواند به ایران در هدف قرار دادن نیروهای آمریکایی در خاورمیانه کمک کند.
اطلاعات منتشرشده در دو روزنامه بریتانیایی «فایننشال تایمز» و «گاردین» نشان می‌دهد مسکو همچنان در حال تقویت روابط نظامی خود با تهران است و می‌کوشد این همکاری را از دید افکار عمومی دور نگه دارد تا بر روابط ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، با دولت آمریکا تأثیر نگذارد.
معامله ۹۰ پرتابگر؛ اسناد روسی چه چیزی را آشکار می‌کنند؟
بر اساس اسنادی که شرکت اطلاعاتی خصوصی اوکراینی «دالاس آنالیتیکس» به دست آورده و در اختیار این دو روزنامه گذاشته است، شرکت روسی «ویمپل»، متخصص در طراحی موشک و سامانه‌های پرتاب آن، سفارش تأمین ۹۰ پرتابگر مدل «ABU-L» را برای یک خریدار خارجی با کد «K-10» ثبت کرده است.
این اسناد به جدول زمان‌بندی تولید مربوط می‌شوند که شرکت در مه ۲۰۲۴ تهیه کرده و در آن، بازه تحویل را از اواخر سال ۲۰۲۴ تا دسامبر ۲۰۲۵ تعیین کرده است.
به گفته فردی آگاه از این اسناد و بر اساس اطلاعات داخلی روسیه که «فایننشال تایمز» به آن‌ها دست یافته است، کد «K-10» به ایران اشاره دارد. همین کد در قراردادی برای تأمین هواپیماهای آموزشی و تهاجمی سبک «یاک-۱۳۰» نیز دیده می‌شود که در آن، نام خریدار به‌صراحت «K-10، ایران» ذکر شده است.
شرکت «ویمپل» در نامه‌ای به تاریخ مه ۲۰۲۴ از دفتر طراحی روسی «کی‌بی‌ام» خواسته است تأمین قطعات اصلی پرتابگرهای «ABU-L» و «ABU-305» را تسریع کند. این شرکت هشدار داده است که تأخیر در تأمین این قطعات ممکن است اجرای ۹ قرارداد را به خطر بیندازد و در انجام تعهدات مرتبط با قراردادهای دفاعی دولت روسیه اختلال ایجاد کند.
در جدول تولید، نام هفت مشتری روسی و دو خریدار خارجی آمده است. یکی از خریداران خارجی چین است که ۱۹۲ پرتابگر مدل «ABU-305» سفارش داده و دیگری خریدار ایرانی است که خواستار ۹۰ پرتابگر مدل «ABU-L» شده است.
با این حال، به گزارش دو روزنامه بریتانیایی «فایننشال تایمز» و «گاردین»، این اسناد ثابت نمی‌کنند که ۹۰ پرتابگر واقعاً به ایران تحویل داده شده‌اند؛ بلکه تنها نشان می‌دهند این سفارش در برنامه‌های تولید و تأمین روسیه گنجانده شده است.
موشک‌های روسی به‌کاررفته در اوکراین چه توانایی‌هایی دارند؟
پرتابگرهای «ABU-L» و «ABU-305» برای حمل موشک سبک چندمنظوره روسی «LMUR»، معروف به «ایزدلیه ۳۰۵»، طراحی شده‌اند. این موشک هدایت‌شونده از بالگردهای تهاجمی شلیک می‌شود و نیروهای روسی از سال ۲۰۲۲ به‌طور گسترده از آن علیه اهداف اوکراینی استفاده کرده‌اند.
این موشک در یک نمایشگاه نظامی روسیه در سال ۲۰۲۱ رونمایی شد و در سال ۲۰۲۲ وارد خدمت شد. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های آن، امکان هدایت در حین پرواز است که به اپراتور اجازه می‌دهد مسیر موشک را برای اصابت به اهداف کوچک و متحرک تغییر دهد.
به گفته نماینده شرکت «دالاس آنالیتیکس»، سرعت این موشک حدود ۲۳۰ متر بر ثانیه است؛ یعنی در هر دقیقه مسافتی نزدیک به ۱۴ کیلومتر را طی می‌کند.
این ویژگی‌ها امکان استفاده از موشک را در حملات و کمین‌ها بر پایه اصل «شلیک و عقب‌نشینی» فراهم می‌کند. در این روش، بالگرد به محل شلیک می‌رسد، موشک را به سوی هدف پرتاب می‌کند و سپس به‌سرعت منطقه را ترک می‌کند تا کمتر در معرض آتش متقابل قرار گیرد.
ظرفیت حمل موشک این دو پرتابگر متفاوت است. بر اساس اسناد و راهنمای تجهیزات ارتش آمریکا، پرتابگر «ABU-L» که برای بالگردهای تهاجمی روسی «می-۲۸» طراحی شده است، می‌تواند دو موشک حمل کند؛ در حالی که پرتابگر «ABU-305» یک موشک حمل می‌کند.
ایران بالگردهای «می-۲۸» را در اختیار دارد و بنابراین، در صورت تکمیل روند تأمین، تجهیز و یکپارچه‌سازی فنی، می‌تواند از نظر فنی از سامانه پرتاب روسی استفاده کند.
مهدی فرحی، جانشین وزیر دفاع ایران، در نوامبر ۲۰۲۳ به خبرگزاری «تسنیم» گفته بود که ترتیبات پیوستن بالگردهای «می-۲۸» به نیروهای مسلح ایران نهایی شده است.
در ژانویه ۲۰۲۶، تصاویری از یکی از این بالگردها در آشیانه‌ای در تهران منتشر شد و پژوهشگران منابع باز، محل آن را در یکی از تأسیسات هوانوردی ایران شناسایی کردند.
همکاری فراتر از تسلیحات
به نظر می‌رسد معامله پرتابگرهای موشک بخشی از روند همکاری نظامی مسکو و تهران باشد؛ همکاری‌ای که از زمان آغاز تهاجم تمام‌عیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ به‌طور چشمگیری گسترش یافته است.
در آغاز جنگ، ایران به یکی از تأمین‌کنندگان اصلی پهپادهای تهاجمی «شاهد» برای روسیه تبدیل شد. مسکو از این پهپادها برای حمله به اهداف اوکراینی استفاده کرد و سپس تولید نمونه‌هایی از آن‌ها را در داخل روسیه آغاز کرد.
در مقابل، گزارش‌های اطلاعاتی اروپایی از گسترش حمایت مسکو از تهران در جریان رویارویی نظامی کنونی خبر داده‌اند. این حمایت شامل ارائه داده‌های مهم و تصاویر ماهواره‌ای است که ممکن است به ایران در شناسایی محل استقرار نیروهای آمریکایی در خاورمیانه کمک کند.
سرویس‌های اطلاعاتی اروپایی همچنین هشدار داده‌اند که روسیه آماده است پهپادهای حامل مواد منفجره را برای استفاده علیه آمریکا و اسرائیل در اختیار ایران بگذارد.
«فایننشال تایمز» در گزارش‌های پیشین فاش کرده بود که روسیه در توسعه موشک‌های کروز فوق‌سریع به ایران کمک کرده و موشک‌های ضدهوایی دوش‌پرتاب «وربا» را به این کشور فروخته است. این روزنامه همچنین به تماس‌های دو کشور درباره اطلاعاتی اشاره کرده بود که ممکن است با سلاح‌های هسته‌ای مرتبط باشد.
چرا مسکو درباره حمایت از ایران محتاط است؟
با وجود گسترش همکاری نظامی دو کشور، مسکو می‌کوشد جزئیات کمک‌های نظامی خود به تهران را علنی نکند. این رویکرد از محاسبات سیاسی مرتبط با روابط پوتین و ترامپ و تلاش کرملین برای جلوگیری از پیچیده‌تر شدن مذاکرات آمریکا و روسیه درباره اوکراین ناشی می‌شود.
روسیه همچنین به دلیل فشار ناشی از نیازهای جنگ اوکراین بر صنایع دفاعی خود، در تأمین تجهیزات نظامی برای ایران با محدودیت‌هایی روبه‌روست.
اسناد درزکرده بخشی از این دشواری‌ها را آشکار می‌کنند. شرکت «ویمپل» در نامه خود به تاریخ مه ۲۰۲۴ هشدار داده است که تأخیر در تأمین قطعات اصلی پرتابگرهای موشک می‌تواند در اجرای ۹ قرارداد اختلال ایجاد کند و انجام تعهدات مرتبط با قراردادهای دفاعی دولت روسیه را به خطر بیندازد.
- شکست هیاهوی نظامی سپاه پاسداران؛ رکوردشکنی صادرات گاز مایع از تنگه هرمز
- کارنامه سیاه سرکوب در جمهوری اسلامی؛ از اعدام‌های فله‌ای و آپارتاید مذهبی علیه بهائیان تا تشدید زن‌کشی و پیگرد فعالان کُرد
- سرقت ثروت نفتی عراق به دست گروه‌های همسو با ایران؛ ماجرا چیست؟
- سازش یا تشدید تنش؛ مجتبی خامنه‌ای چه مسیری را بر ایران تحمیل می‌کند؟
- گسترش دامنه اعتراضات صنفی در ۱۰ استان ایران با محوریت مطالبات معیشتی
