دور تازه گفتوگوهای ایالات متحده و ایران امروز یکشنبه در اقامتگاه بورگنشتوک سوئیس آغاز شد؛ گفتوگوهایی که در میانه پروندههای درهمتنیدهای فراتر از برنامه هستهای و تحریمهای اقتصادی برگزار میشود و جنگ در لبنان، آینده کشتیرانی در تنگه هرمز و داراییهای مسدودشده ایران را نیز در بر میگیرد؛ یکی از حساسترین دورها از زمان امضای یادداشت تفاهم میان دو طرف.
هیئتهای شرکتکننده صبح یکشنبه به محل مذاکرات رسیدند. هیئت آمریکایی را جی دی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، ریاست میکند و هیئت ایرانی به سرپرستی محمدباقر قالیباف در مذاکرات حضور دارد؛ آن هم با مشارکت میانجیهای منطقهای و بینالمللی.
لبنان بر هستهای پیشی گرفت
با وجود آنکه پرونده هستهای ایران مهمترین محور گفتوگوهاست، تهران پرونده لبنان را به صدر مباحث کشانده است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، تأکید کرد که ورود به مرحله بعدی مذاکرات درباره تحریمها و برنامه هستهای همچنان مشروط به اجرای بندهای اصلی مندرج در یادداشت تفاهم است؛ در رأس آنها توقف جنگ در همه جبههها، از جمله جبهه لبنان.
او افزود که نشست کنونی بر ارزیابی میزان اجرای تعهدات مورد توافق متمرکز است و اشاره کرد که تهران ادامه عملیات نظامی در لبنان را مانعی بر سر راه ورود به مذاکرات توافق نهایی میداند.
6 میلیارد دلار روی میز تفاهمات
همزمان با آغاز گفتوگوها، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، از نشانههایی خبر داد که آنها را در مسیر تفاهم با واشنگتن مثبت ارزیابی کرد. پزشکیان گفت توافقهای در حال شکلگیری «در درجه نخست به سود مردم ایران» است و افزود که ایالات متحده اکنون دریافته است نادیده گرفتن حقوق ایران ناممکن است.
او همچنین اعلام کرد که 6 میلیارد دلار از داراییهای ایران که در قطر نگهداری میشود، همزمان با آغاز مذاکرات جاری آزاد خواهد شد و به تهران بازمیگردد؛ اقدامی که به گفته او میتواند زمینهساز گشایش اقتصادی گستردهتری، از جمله دسترسی به منابع مالی و باز شدن بازارها، باشد.
رئیسجمهور ایران درباره برنامه هستهای نیز کوشید نگرانیهای غرب را کاهش دهد و تأکید کرد که کشورش در پی دستیابی به سلاح هستهای نیست.
او گفت ایالات متحده خواهان تضمینهایی است که مانع از توسعه بمب اتمی از سوی ایران شود و افزود: «بارها تأکید کردهایم که قصد ساخت بمب اتمی نداریم و اگر لازم باشد این موضوع را بهصورت مکتوب ثبت کنیم، این کار را خواهیم کرد.»
با این حال، پزشکیان همزمان تأکید کرد که ایران از حق خود برای غنیسازی اورانیوم عقبنشینی نخواهد کرد و این حق باید از سوی طرف مقابل به رسمیت شناخته شود.
هرمز میان انسداد و تردید
همزمان با مذاکرات، اختلافنظرها درباره وضعیت تنگه هرمز نیز برجسته شد؛ پس از آنکه «سپاه پاسداران ایران» از ادامه بسته بودن تنگه خبر داد و این موضوع را به اجرا نشدن برخی بندهای یادداشت تفاهم و ادامه حملات اسرائیل در لبنان مرتبط دانست.
در مقابل، فرماندهی مرکزی آمریکا «سنتکام» تأکید کرد که کشتیرانی تجاری همچنان در تنگه ادامه دارد و کشتیها بهطور عادی رفتوآمد میکنند. این نهاد همچنین از ادامه استقرار نیروهای آمریکایی برای تضمین آزادی کشتیرانی و حفاظت از جریان تجارت بینالمللی خبر داد.
شروط ایران پیش از توافق نهایی
موضع تهران بر مجموعهای از بندها استوار است که آنها را شرط ورود به مذاکرات توافق نهایی میداند.
این بندها شامل توقف کامل جنگ در جبهههای مختلف، رفع محدودیتهای اعمالشده بر کشتیرانی ایران، تضمین آزادی تردد در تنگه هرمز، اجازه صادرات نفت ایران و انجام مبادلات بانکی مرتبط با آن، و نیز آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران در خارج است.
ایران بر این باور است که اجرای عملی این تعهدات، پیش از ورود به هرگونه تفاهم بلندمدت درباره برنامه هستهای یا تحریمها، آزمونی برای سنجش جدیت واشنگتن است.
آزمونی برای آینده تفاهمات
گفتوگوهای بورگنشتوک نخستین آزمون عملی برای یادداشت تفاهمی است که چارچوب زمانی 60 روزهای را برای دستیابی به توافق نهایی تعیین کرده است.
در حالی که واشنگتن بر تثبیت محدودیتهای مرتبط با برنامه هستهای ایران تمرکز دارد، تهران میکوشد هر پیشرفت دیپلماتیک را به پروندههای گستردهتری، از جمله لبنان، نفت، داراییهای مسدودشده و آزادی کشتیرانی، گره بزند.
در سایه این درهمتنیدگی، مذاکرات کنونی صرفاً بحثی درباره غنیسازی و تحریمها به نظر نمیرسد؛ بلکه به بستری برای بازترسیم موازنههای سیاسی و امنیتی در سراسر منطقه تبدیل شده است.
