تنگه هرمز در حالی به کانون بیسابقه تنشهای بینالمللی تبدیل شده است که گزارشهای دریافتی از منابع دیپلماتیک و پایشهای میدانی نشان میدهد جمهوری اسلامی ایران با رد پیشنهادهای مالی کلان، بر تسلط نظامی مطلق بر این آبراه حیاتی اصرار دارد.
بر اساس گزارش روزنامه وال استریت ژورنال، ایالات متحده آمریکا در مذاکرات غیرمستقیم قطر پیشنهاد داده است که در ازای دسترسی تهران به بخشی از ۱۰۰ میلیارد دلار دارایی مسدود شده خود، ایران از ادعای کنترل بر تنگه هرمز و طرح دریافت عوارض از کشتیها صرفنظر کند؛ پیشنهادی که با مخالفت صریح مقامات ایرانی روبرو شده است. این بنبست در حالی تعمیق میشود که بریتانیا و فرانسه در توافقی راهبردی با سلطاننشین عمان، مأموریت نظامی جدیدی را برای تضمین امنیت کشتیرانی آغاز کردهاند.
در جبهه میدانی، دادههای پایش کشتیرانی خبرگزاری بلومبرگ نشاندهنده آشفتگی در تردد شناورها است؛ به طوری که دستکم ۸ کشتی تجاری و نفتکش در نزدیکی سواحل عمان مجبور به تغییر مسیر یا دور زدن شدهاند. از این میان، ۴ شناور تحت فشار تهدیدات نظامی ایران مجبور شدند مسیر خود را به سمت کریدور شمالی که تحت کنترل کامل نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است، تغییر دهند. این وضعیت نشان میدهد که تهران با استفاده از ابزار تهدید نظامی، در حال تحمیل آرایش جدیدی در منطقه است تا جامعه جهانی را به پذیرش حاکمیت خود بر این آبراه بینالمللی وادار کند.
آرایش نظامی جدید بریتانیا و فرانسه در سواحل عمان
در واکنش به رفتارهای تهاجمی ایران، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا و امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، در بیانیهای مشترک اعلام کردند که با همکاری مسقط، امنیت کشتیرانی در آبهای سرزمینی عمان را تضمین خواهند کرد. امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، ضمن اعلام بازگشت ناو هواپیمابر “شارل دوگل” به فرانسه، تأکید کرد که تجهیزات تخصصی مینروبی، دو ناوچه و هواپیماهای گشت دریایی این کشور در منطقه باقی میمانند. این اقدام پاریس و لندن نشاندهنده عزم قدرتهای اروپایی برای مقابله با سیاستهای ایذایی تهران و جلوگیری از بسته شدن شریان حیاتی اقتصاد جهانی است.
با این حال، مقامات جمهوری اسلامی ایران با لحنی تند به این تحرکات واکنش نشان دادهاند. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، با هشدار نسبت به هرگونه حضور نظامی فرامنطقهای، مدعی شد که امنیت تنگه هرمز تنها بر عهده کشورهای ساحلی است. این ادعا در حالی مطرح میشود که تهران بر خلاف تعهدات بینالمللی، در حال نهادینهسازی یک سیستم اخاذی نوین از طریق دریافت عوارض از کشتیهای تجاری است؛ درآمدی که به گزارش وال استریت ژورنال، میتواند سالانه به ۴۰ میلیارد دلار بالغ شود و عملاً به منبعی برای تأمین هزینههای نظامی و فعالیتهای منطقهای سپاه پاسداران تبدیل گردد.
طرح عمان برای دریافت عوارض داوطلبانه و پافشاری ایران بر کنترل انحصاری
روزنامه نیویورک تایمز در گزارشی تحقیقی فاش کرد که سلطاننشین عمان طرحی را به ایالات متحده آمریکا و متحدان غربی ارائه داده که بر اساس آن، شرکتهای کشتیرانی به صورت داوطلبانه هزینههایی را برای تأمین امنیت و خدمات دریایی پرداخت کنند. این مدل که از الگوی تنگه مالاکا الگوبرداری شده، تلاشی از سوی مسقط برای جلوگیری از برخورد نظامی مستقیم میان ایران و آمریکا است. با این حال، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه ایران، تصریح کرده است که اولویت تهران مدیریت انحصاری ایران بر این آبراه است و در صورت عدم توافق با عمان، ایران به صورت یکجانبه اقدام خواهد کرد.
پافشاری تهران بر دریافت عوارض اجباری با مخالفت شدید دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا، روبرو شده است. دونالد ترامپ هرگونه دریافت وجه تحت عنوان عوارض یا هدیه را “غیرقابل قبول” خوانده و تهدید کرده است که در صورت عدم عقبنشینی ایران، گزینههای نظامی سختتری را به اجرا خواهد گذاشت. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز در بیانیهای در بحرین تأکید کرد که وضعیت تنگه هرمز باید به دوران پیش از درگیریها بازگردد و هرگونه تلاش برای پولیسازی این آبراه، نقض فاحش آزادی دریانوردی تلقی میشود.
استقرار نیروهای ویژه سپاه و شناسایی کشتیها در مسیرهای جنوبی
بر اساس اطلاعات اختصاصی منتشر شده توسط رسانه ایران اینترنشنال، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی زنجیرهای از نیروهای ویژه و سامانههای جاسوسی را در سواحل خلیج فارس مستقر کرده است تا شناورهای عبوری از مسیر جنوبی تنگه هرمز را که تحت توصیه سازمان بینالمللی دریانوردی است، رصد کنند. این نیروها مجهز به پستهای دیدهبانی زمینی، تجهیزات دریایی و پهپادهای شناسایی هستند و مأموریت دارند از عبور هر شناوری که مسیرهای تایید شده توسط تهران را نادیده میگیرد، جلوگیری کنند. این اقدامات همزمان با مذاکرات دیپلماتیک در دوحه نشاندهنده سیاست دوگانه ایران؛ یعنی مذاکره در ظاهر و تهدید نظامی در عمل است.
الگوی حملات اخیر، از جمله حمله ۴ تیرماه به کشتی تجاری سنگاپوری که منجر به آسیب دیدن پل فرماندهی آن شد، نشاندهنده دقت شبکه رصد سپاه پاسداران است. تهران با استناد به بند ۵ تفاهمنامه اسلامآباد، مدعی است که ترتیبات کنترل عبور و مرور تنها در اختیار جمهوری اسلامی است. این در حالی است که بخش بزرگی از مسیرهای سنتی به دلیل وجود مینهای دریایی کاشته شده توسط ایران همچنان مسدود مانده است. تحلیلگران شرکت اطلاعات کشتیرانی کپلر هشدار میدهند که اگر این اختلافات تا نیمه اوت حل نشود، ریسک دریانوردی در منطقه به سطحی میرسد که میتواند منجر به توقف کامل تردد و جهش بیسابقه قیمت جهانی انرژی شود.
شکاف در جبهه متحدان منطقهای و نگرانی از هزینههای جنگ
اصرار ایران بر مدیریت انحصاری تنگه هرمز نه تنها با مخالفت غرب، بلکه با نگرانی شدید کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز روبرو شده است. شاهزاده فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، در نشست شورای اروپایی روابط خارجی تأکید کرد که تنگه هرمز باید به وضعیت پیش از جنگ بازگردد و هیچ کشور ساحلی حق ندارد ترتیبات جدیدی را بر این آبراه بینالمللی تحمیل کند. کشورهای منطقه بر این باورند که جمهوری اسلامی نه توانمندی فنی لازم برای مدیریت محیطزیستی و ایمنی چنین حجم عظیمی از تردد را دارد و نه صلاحیت قانونی برای مطالبه عوارض از کشتیهای سایر کشورها.
در حالی که نیروهای آمریکایی و متحدان اروپایی برای مأموریتهای مینروبی و اسکورت کشتیها در آمادهباش کامل هستند، جمهوری اسلامی با تهدید به بستن کامل تنگه هرمز، در حال بازی با آتش در یکی از حساسترین نقاط جهان است. به نظر میرسد راهبرد تهران، تبدیل کردن تنگه هرمز به یک اهرم دائمی برای دریافت امتیازات مالی و سیاسی است؛ راهبردی که به گفته کارشناسان بینالمللی، عملاً به معنای گروگانگیری امنیت تجارت جهانی است.
آرسنیو دومینگز، دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی، هشدار داده است که هرگونه سیستم دریافت عوارض که با اصل آزادی ناوبری مغایرت داشته باشد، غیرقانونی است و جامعه جهانی نباید در برابر این بدعت خطرناک سکوت کند. با پایان یافتن مهلتهای زمانی در تفاهمنامههای موقت، شمارش معکوس برای یک تقابل بزرگتر در خلیج فارس آغاز شده است.
- تحقیق آمریکا درباره اصابت موشک به مراسم عروسی در سیریک
- ادامه مذاکرات بغداد و واشنگتن برای انحصار سلاح در دست دولت
- درخواست پایان تهاجم خارجی و سرکوب داخلی؛ از کانون نویسندگان تا سازمان ملل
- دادخواهی حقوقبشری در آلمان علیه سرکوب معترضان ایرانی
- کره جنوبی در حال آمادهسازی مقدمات اعزام نیرو و تجهیزات نظامی به تنگه هرمز است
