در آستانه برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در ایالات متحده، گزارش‌های متعدد رسانه‌های بین‌المللی از شکل‌گیری مرحله تازه‌ای از تنش‌های نظامی و سیاسی میان واشینگتن، تل‌آویو و تهران حکایت دارند. ارزیابی اسناد و داده‌های درزکرده به رسانه‌های آمریکایی نشان می‌دهد که پنتاگون و ارتش اسرائیل سناریوهایی را برای عملیات نظامی چندروزه پس از موعد انتخابات بررسی می‌کنند؛ هم‌زمان، شواهد میدانی بیانگر آن است که ساختار دفاعی و تسلیحاتی ایران، ضمن انتقال چرخه تولید به عمق تأسیسات زیرزمینی، چارچوب بازدارندگی خود را با هشدار نسبت به گسترش دامنه پاسخ به جغرافیای منطقه‌ای بازتعریف کرده است.
دوشاخه تصمیم‌گیری در واشینگتن: فشار اقتصادی یا ضربه ساختاری؟
بر اساس گزارش تفصیلی نشریه آمریکایی آتلانتیک، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در آستانه تصمیم‌گیری پیرامون دو الگوی رفتاری متفاوت قرار گرفته است. الگوی نخست که از سوی اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، پیگیری می‌شود، بر تشدید محاصره اقتصادی، کنترل خطوط کشتیرانی و اعمال فشارهای مالی مضاعف استوار است. بر مبنای این فرضیه، فشارهای معیشتی و مهار درآمدهای ارزی می‌تواند تهران را بدون تقبل هزینه‌های پیش‌بینی‌ناپذیر یک نبرد مستقیم، به عقب‌نشینی در میز مذاکرات وادار سازد.
در سوی دیگر، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در رایزنی‌های مداوم با کاخ سفید، اجرای عملیات کوبنده و دامنه‌دار با هدف براندازی حاکمیت در ایران را پیشنهاد کرده است. گزارش‌های اطلاعاتی نشان می‌دهند دولت آمریکا اکنون الگویی تلفیقی را به بحث گذاشته که هدف آن هدف‌گیری هم‌زمان توان موشکی، سامانه‌های هدایت‌پذیر هوایی، زیرساخت‌های پتروشیمی و تأسیسات هسته‌ای (نظیر مجموعه کوه کلنگ‌گزلا) عنوان شده است.
با این حال، تحلیلگران غربی نسبت به کارآمدی چنین تلفیقی ابراز تردید کرده‌اند. تجارب سال‌های گذشته نشان می‌دهد فشارهای تحریمی گسترده، با وجود تحمیل هزینه‌های سنگین بر اقتصاد و معیشت جامعه در ایران، به تغییر بنیادین در مواضع کلان امنیتی و هسته‌ای این کشور منجر نشده و تکرار ضربات نظامی بدون یک راهبرد سیاسی واقع‌بینانه صرفاً به تعمیق چرخه تنش می‌انجامد.
متغیر بازار انرژی و الزامات تقویم سیاسی آمریکا
یکی از برجسته‌ترین موانع در برابر هرگونه اقدام شتاب‌زده نظامی، حساسیت شدید اقتصاد بین‌الملل به قیمت سوخت است. جهش بهای نفت خام برنت به محدوده ۱۱۴ دلار در هر بشکه، هشداری صریح به تصمیم‌گیران واشینگتن بوده است. به گزارش شبکه ای‌بی‌سی، خودداری کاخ سفید از هرگونه اقدام نظامی پیش از انتخابات، تلاشی مستقیم برای جلوگیری از شوک قیمتی در بازار بنزین آمریکا در روزهای رأی‌گیری است.
دونالد ترامپ در گردهمایی‌های انتخاباتی ضمن تأکید بر سرعت عمل نظامی آمریکا در هدف‌گیری سکوهای پرتاب ایران و دفاع از مسدودسازی مسیرهای تجاری، حاکمیت ایران را متهم کرد که با عملیات روانی و امنیتی به دنبال صعودی کردن مصنوعی بهای نفت پیش از رأی‌گیری است. این دوگانگیِ رفتاری—تأکید بر آمادگی همه‌جانبه جنگی هم‌زمان با مهار موقت عملیات تا پایان رأی‌گیری—نشان می‌دهد ملاحظات صندوق رأی و کنترل تورم همچنان بر محاسبات امنیتی کاخ سفید سایه انداخته است؛ امری که آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، نیز تلویحاً با اعلام این‌که «پیش از انتخابات حمله‌ای صورت نخواهد گرفت» بر آن مهر تأیید زد.
اصطکاک سیاسی در اسرائیل و ریسک اقدام یک‌جانبه
در تل‌آویو، پافشاری دستگاه اجرایی بر درگیری همه‌جانبه، چالش‌های درونی شدیدی به همراه داشته است. در حالی که نخست‌وزیر اسرائیل هدف راهبردی خود را دگرگونی ساختار قدرت در ایران اعلام کرده و مانورهای پروازی اخیر در نزدیکی حریم مرزی را سازمان داده است، جناح‌های رقیب در پارلمان اسرائیل هزینه‌های این رویکرد را مورد نقد قرار داده‌اند. یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل، با انتقاد از رفتارهای کابینه، متهم ساخت که اهداف امنیتی و سرنوشت کشور به ابزاری برای رقابت‌های انتخاباتی تبدیل شده است.
منابع امنیتی گزارش داده‌اند گرچه امکان تک‌روی نظامی از سوی اسرائیل بدون چراغ سبز واشینگتن به دلیل وابستگی‌های لجستیکی و عملیاتی ناچیز است، اما تلاش مداوم تل‌آویو برای ورود ایالات متحده به یک منازعه فرسایشی چندروزه، ریسک سوءمحاسبه در اتاق‌های فرماندهی را افزایش می‌دهد.
تحرکات پایگاهی پنتاگون و تغییر آرایش منطقه‌ای
هم‌زمان با انتشار طرح‌های نظامی در رسانه‌ها، جابه‌جایی‌های معناداری در ساختار نیروهای سنتکام ثبت شده است. بر پایه گزارش شبکه ان‌بی‌سی، ایالات متحده در اقدامی احتیاطی، بخشی از نیروهای مستقر در پایگاه‌های اردن، کویت و قطر را جابه‌جا کرده و دستور کاهش کادر دیپلماتیک غیرضروری در نمایندگی‌های خلیج فارس، از جمله عربستان سعودی، صادر شده است. هرچند بخشی از این تمهیدات به تهدیدات گروه‌های متحد ایران از جمله در یمن نسبت داده می‌شود، اما هم‌زمانی آن با طرح‌های احتمالی هجوم به زیرساخت‌ها، گویای آمادگی واشینگتن برای دریافت ضربات تلافی‌جویانه محتمل است.
بازسازی چرخه تولید تسلیحاتی تهران و راهبرد پاسخ نامتقارن
برخلاف برآوردهای برخی محافل خارجی مبنی بر فلج شدن چرخه تولید نظامی ایران پس از تنش‌های اخیر، روزنامه وال‌استریت ژورنال در گزارش خود از پایداری ساختار تسلیحاتی ایران خبر داده است. بر اساس اطلاعات این رسانه، صنایع نظامی تهران فرآیند تولید پهپادها و موشک‌های بالستیک را در تأسیسات مستحکم زیرزمینی احیا کرده و ذخایر استراتژیک این تسلیحات به گونه‌ای بازیابی شده که توان ورود به یک رویارویی با شدت بالا را حفظ کرده است. همچنین ارزیابی‌ها به امکان دسترسی تهران به رصد ماهواره‌ای برای پایش تحرکات شناورهای آمریکایی اشاره دارند.
از بعد راهبردی، منابع دیپلماتیک گزارش داده‌اند تهران از طریق کانال‌های غیررسمی و کشورهای میانجی پیام‌های مشخصی به طرف‌های منطقه‌ای ارسال کرده است. طبق این پیام‌ها، دکترین پاسخ تهران در صورت آغاز حملات ویرانگر هوایی، صرفاً محدود به پایگاه‌ها یا شناورهای آمریکایی نخواهد ماند، بلکه ممکن است مراکز زیرساختی، خطوط انتقال انرژی و پایانه‌های مواصلاتی در حاشیه خلیج فارس را نیز در بر بگیرد. این راهبرد با هدف دگرگون‌سازی محاسبات هزینه-فایده کشورهای همسایه طراحی شده تا آن‌ها را از در اختیار گذاشتن فضا و پایگاه‌های خود به نیروهای مهاجم برحذر دارد.
بررسی داده‌های نظامی و رسانه‌ای حاکی از آن است که خاورمیانه در وضعیتی موسوم به «صبر استراتژیکِ پرهزینه» به سر می‌برد. واشینگتن زیر فشار ترجیحات مداخله‌گرایانه متحد خود در تل‌آویو، نگران بازتاب شوک نفتی و پاسخ نظامی نامتقارن است و سیاست رسمی خود را به تعلیق پس از رأی‌گیری نوامبر گره زده است. در مقابل، تهران با تکیه بر استتار عمیق زیرساخت‌های اسلحه‌سازی و تعریف تهدیدات فرامرزی برای منافع اقتصادی منطقه‌ای، سعی در بازتولید بازدارندگی شکننده کنونی دارد.
در این میان، کارشناسان مستقل معتقدند ایده «تغییر ساختار یا مهار قطعی از طریق حملات چندروزه هوایی»، گزاره‌ای آمیخته به ابهام و ریسک تصاعد ناخواسته بحران است؛ مسیری که نه تنها ثبات زنجیره تأمین انرژی جهانی را در خطر جدی قرار می‌دهد، بلکه می‌تواند نبرد را به درگیری فراگیر و غیرقابل مهاری در سراسر جغرافیای پیرامونی ایران بدل کند.
- تعمیق شکاف طبقاتی در آموزش و پرورش؛ جهش ۱۰ برابری مدارس غیردولتی در برابر رهاشدگی ۸۵ درصد دانش‌آموزان کشور
- قمار شورای عالی انقلاب فرهنگی با سلامت جامعه؛ تحمیل ظرفیت‌های انبوه در کشوری با ۵۰ هزار پزشک غیرفعال
- مخالفت اقلیم کردستان با انتقال مخالفان مسلح ایرانی به جنوب؛ ماجرا چیست؟
- طرح‌های ترور و کاهش نیروهای سفارتخانه‌ها؛ آیا واشنگتن برای دور تازه‌ای از رویارویی با ایران آماده می‌شود؟
- هشدار آمریکا درباره افزایش طرح‌های ترور منتسب به ایران علیه دیپلمات‌ها
