دریانوردی غیرعادی دست‌کم ۴ شناور مرتبط با ایران در نزدیکی مسیرهای راهبردی کابل‌های فیبر نوری در خلیج عمان، در جریان گزارش‌های فنی و ارزیابی‌های اطلاعاتی که امروز، ۶ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۵ آبان ۱۴۰۵)، در سطح رسانه‌های بین‌المللی بازتاب گسترده‌ای یافته است، نگرانی‌هایی را پیرامون امنیت زیرساخت‌های دیجیتال کشورهای منطقه دامن زده است.
این تحرکات که توسط شرکت‌های تحلیل داده‌های دریایی رصد شده، همزمان با افزایش تنش‌های منطقه‌ای و تهدیدهای کلامی مقامات نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی مبنی بر هدف قرار دادن زیرساخت‌های حساس، ابعاد تازه‌ای از تقابل‌های احتمالی در حوزه فناوری و ارتباطات را نمایان کرده است؛ هرچند تاکنون هیچ مدرک مستقیمی مبنی بر آسیب فیزیکی به این کابل‌ها ارائه نشده است.
عبور شناورهای آمریکایی در تنگه هرمز؛ ۱۹ ژوئن ۲۰۲۳
پرسه نفتکش‌های تحریمی در حریم کابل‌های ارتباطی
بر اساس گزارش منتشر شده در روزنامه فایننشال تایمز در تاریخ ۶ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۵ آبان ۱۴۰۵)، شرکت تحلیل داده‌های دریایی «ویندوارد» اعلام کرده است که سه نفتکش تحت تحریم ایالات متحده و یک شناور ماهی‌گیری ایرانی در هفته‌های اخیر رفتار دریانوردی مشکوکی از خود نشان داده‌اند. این شناورها در نزدیکی مسیر کابل‌های فیبر نوری توقف کرده، تغییر مسیر داده یا برای مدت‌زمان قابل‌توجهی سامانه‌های ردیابی خود را خاموش کرده‌اند. داده‌های ثبت‌شده نشان می‌دهد که شناور ماهی‌گیری مورد اشاره، در بازه زمانی ۲۱ تا ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۹ مهر تا ۶ آبان ۱۴۰۵) در محدوده کابل‌های ارتباطی موسوم به «اروپا–هند» و «ترنس‌ورلد» حضور داشته و الگوهای حرکتی آن با فعالیت‌های معمول ماهی‌گیری در این منطقه تفاوت معناداری دارد. تصاویر ماهواره‌ای نیز تایید می‌کنند که برخی از این نفتکش‌ها هنگام نزدیک شدن به مسیرهای حیاتی ارتباطی، سرعت خود را به‌طور محسوسی کاهش داده‌اند. کارشناسان شرکت ویندوارد معتقدند این نوع رفتار می‌تواند با اهدافی نظیر شناسایی دقیق مسیر کابل‌ها یا آماده‌سازی برای اقدامات تخریبی احتمالی مرتبط باشد، اگرچه این تحلیل‌ها لزوماً به معنای وقوع قطعی خرابکاری نیست.
تصویر آرشیوی از کشتی کابل‌گذار «ایل دو برئا» در بندر ویکتوریا، کانادا؛ ۲ اکتبر ۲۰۲۴
تهدیدهای کلامی مقامات علیه زیرساخت‌های دیجیتال منطقه
تحرکات گزارش‌شده در خلیج عمان، در بستری از تهدیدهای مستقیم مقامات جمهوری اسلامی علیه زیرساخت‌های فناوری کشورهای حاشیه خلیج فارس صورت می‌گیرد. پیش‌تر محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در اظهاراتی تهدیدآمیز مدعی شده بود که در صورت آغاز مجدد حملات نظامی از سوی آمریکا یا اسرائیل، مراکز داده و تاسیسات هوش مصنوعی مرتبط با منافع این کشورها در منطقه هدف قرار خواهند گرفت. در همین راستا، حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، با اشاره به عبور کابل‌های مهم اینترنتی از تنگه هرمز، از احتمال رونمایی از تسلیحات جدید در صورت تشدید درگیری‌ها سخن گفته بود. همچنین یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه پاسداران، در گفتگو با شبکه تلویزیونی «العالم» تأکید کرد که اگر زیرساخت‌های ایران مورد حمله قرار گیرند، کابل‌های اینترنتی عبوری از تنگه هرمز نیز در امان نخواهند بود. این اظهارات در کنار گزارش خبرگزاری رویترز که به نقل از دو مقام ارشد امنیتی ایران منتشر شده بود، نشان می‌دهد که تهران برنامه‌هایی برای هدف قرار دادن این زیرساخت‌ها در شرایط جنگی تدوین کرده است. یکی از این مقامات مدعی شده بود که ایران به کابل‌های دریایی دسترسی دارد و می‌تواند علاوه بر تخریب آن‌ها، مانع از تعمیر سریع این خطوط ارتباطی شود.
قشه آرشیوی مسیر تقریبی کابل‌های تلگرافی تاریخی در منطقه خلیج فارس؛ ۱۹ اوت ۲۰۱۱
وابستگی حیاتی کشورهای منطقه به کابل‌های زیردریایی
اهمیت این کابل‌ها تنها به مباحث نظامی محدود نمی‌شود، چرا که بخش بزرگی از تجارت و ارتباطات بین‌المللی کشورهای منطقه به این زیرساخت‌ها وابسته است. بر اساس داده‌های شرکت تحقیقاتی «تلئوگرافی» که در گزارش فایننشال تایمز نیز مورد استناد قرار گرفته، در حال حاضر ۶ کابل ارتباطی فعال از تنگه هرمز عبور می‌کنند و سه سامانه دیگر نیز در دست ساخت هستند. کشورهایی نظیر عراق، کویت، بحرین و قطر برای دسترسی به اینترنت بین‌المللی، تراکنش‌های مالی و خدمات رایانش ابری، وابستگی شدیدی به این مسیرهای دریایی دارند. کارشناسان حوزه فناوری هشدار می‌دهند که هرگونه اختلال در این کابل‌ها می‌تواند منجر به فلج شدن بخش‌های بزرگی از اقتصاد دیجیتال در کشورهای حاشیه خلیج فارس شود. میزان آسیب‌پذیری هر کشور به ظرفیت مسیرهای جایگزین و زیرساخت‌های پشتیبان آن‌ها بستگی دارد. با این حال، تحلیلگران تاکید دارند که حتی قطع موقت این کابل‌ها می‌تواند خسارات اقتصادی هنگفتی به بار آورد و بازسازی آن‌ها نیز به دلیل پیچیدگی‌های فنی و موقعیت جغرافیایی خاص تنگه هرمز، فرآیندی زمان‌بر و هزینه‌بر خواهد بود.
فقدان شواهد قطعی برای اثبات اقدامات خرابکارانه
با وجود انتشار گزارش‌های فنی درباره تغییر مسیر شناورها و تهدیدهای کلامی مقامات، کارشناسان مستقل بین‌المللی تاکید دارند که هنوز هیچ مدرک مستقلی مبنی بر آسیب‌رساندن این کشتی‌ها به کابل‌های دریایی ارائه نشده است. در واقع، ارتباط مستقیم میان تحرکات مشاهده‌شده در هفته‌های اخیر و دستورات احتمالی مقامات جمهوری اسلامی به اثبات نرسیده است. کارشناسان در گفتگو با خبرگزاری‌های رسمی جهانی تصریح کرده‌اند که رفتارهای غیرعادی در دریا می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد و نباید بدون شواهد متقن، آن را به عملیات نظامی نسبت داد. گزارش‌های منتشر شده در ۶ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۵ آبان ۱۴۰۵) صرفاً بر پایه الگوهای ردیابی شناورها تدوین شده‌اند و همچنان در مرحله ارزیابی‌های اطلاعاتی قرار دارند. در همین حال، نهادهای بین‌المللی و کشورهای ذی‌نفع در منطقه، با حساسیت بالا در حال رصد تحرکات در خلیج عمان هستند تا از هرگونه اقدام احتمالی که امنیت زیرساخت‌های جهانی ارتباطات را به خطر می‌اندازد، جلوگیری کنند. فقدان شواهد قطعی باعث شده است که این موضوع همچنان به عنوان یک «نگرانی امنیتی» و نه یک «حادثه تاییدشده» در محافل دیپلماتیک و نظامی مورد بررسی قرار گیرد.
