شکاف در درون نهادهای حاکمیتی ایران به شکلی بیسابقه در حال گسترش است؛ پس از آنکه منابع آگاه در گفتوگو با «ایران اینترنشنال» از تنش شدید میان رئیسجمهور ایران مسعود پزشکیان و فرمانده کل سپاه پاسداران، احمد وحیدی، بر سر نحوه مدیریت جنگ و پیامدهای شتابان آن بر اقتصاد و معیشت ایرانیان پرده برداشتند.
بر اساس این منابع، دیگر بحث تنها به جزئیات اداره عملیات یا تعیین اولویتهای امنیتی محدود نمیشود، بلکه اکنون به ماهیت رابطه میان دولت غیرنظامی و بانفوذترین نهاد نظامی کشور رسیده است؛ آن هم در شرایطی که فشارهای داخلی و خارجی رو به افزایش است و توان دولت برای مهار بحرانهای انباشته کاهش یافته است.
انتقادهای ریاستجمهوری و تشدید مداوم
اطلاعاتی که این منابع ارائه کردهاند نشان میدهد پزشکیان انتقادهای مستقیمی به رویکرد سپاه پاسداران در قبال تشدید مداوم تنش و حملات به کشورهای همسایه وارد کرده و هشدار داده است که ادامه این مسیر، هزینه اقتصادی را دوچندان میکند و به اختلالی شدیدتر در ساختار مالی و معیشتی دولت میانجامد.
به گفته همین منابع، رئیسجمهور ایران نگرانی آشکاری از پیامدهای ویرانگر جنگ بر زندگی شهروندان ابراز کرده است؛ در حالی که نشانههای فزایندهای از آشفتگی بازارها، اختلال در خدمات و فرسایش قدرت خرید دیده میشود؛ وضعیتی که اگر به همین شکل ادامه یابد، خطر انفجار اجتماعی بیشتر را در پی خواهد داشت.
در ۷ مارس، پزشکیان در پیامی ویدئویی ظاهر شد و بابت آنچه حملات «شلیک به اختیار» نیروهای مسلح ایران علیه کشورهای همسایه خواند، عذرخواهی کرد و دستور توقف این عملیات را داد.
تصمیم نظامی فراتر از ریاستجمهوری
اما منابع تأکید میکنند که این حملات تنها برای مدت کوتاهی متوقف شد؛ موضوعی که محدود بودن توان ریاستجمهوری برای تحمیل دستورهای خود در برابر تصمیمگیری نظامی را بازتاب داد و همزمان میزان شکاف میان گفتمان قوه مجریه و رفتار نهاد مسلحی را آشکار کرد که زمام تصمیمگیری امنیتی و نظامی کشور را در دست دارد.
به گفته منابع، پزشکیان خواستار بازگرداندن بخشی از اختیارات اجرایی و اداری به دولت شده است؛ تلاشی برای بازیابی حداقل توان اداره کشور و کاهش روند فروپاشی شتابان در بخشهای حیاتی. اما این پیشنهاد با مخالفت قاطع وحیدی روبهرو شد؛ کسی که دولت را مسئول وضعیتی دانست که کشور به آن رسیده است و معتقد بود ناکامی آن در اجرای اصلاحات ساختاری پیش از آغاز درگیری، به تعمیق بحران کمک کرده است. این مجادله، در جوهر خود، بازتابدهنده نزاعی گستردهتر بر سر این است که چه کسی باید هزینه جنگ را بر دوش بکشد و چه کسی بهای آن را از نظر سیاسی و اقتصادی بپردازد؛ آن هم در زمانی که دامنه مانور برای هر دو طرف در حال کاهش است.
هرچه جنگ طولانیتر شود، نگرانیها از فروپاشی سریع اقتصادی بیشتر میشود. منابعی که «ایران اینترنشنال» به آنها استناد کرده هشدار دادهاند که نبود آتشبس ممکن است اقتصاد ایران را تنها ظرف سه هفته تا یک ماه به آستانه فروپاشی کامل برساند؛ برآوردی که شکنندگی وضعیت مالی و گسترش دامنه اختلال در بخشهای اساسی را نشان میدهد.
اقتصادی لرزان زیر فشار
شاخصهای میدانی عمق بحران را نشان میدهد؛ از جمله شکایتها درباره نبود نقدینگی در شماری از دستگاههای خودپرداز، یا از کار افتادن آنها و دشواری دسترسی به آنها، در کنار قطعیهای مکرر در خدمات اینترنتی بانکی در بانکهای بزرگ، از جمله بانک ملی.
همچنین کارکنان دولتی گزارش دادهاند که حقوق و مزایای طیفهای گستردهای از شاغلان در سه ماه گذشته بهطور منظم پرداخت نشده است؛ امری که بار تازهای بر رنج خانوادههای ایرانی میافزاید.
در پسزمینه این وضعیت، میانگین تورم کالاهای اساسی در فوریه به سطوح سهرقمی رسیده بود و بنا بر برآوردها بین ۱۰۵ تا ۱۱۵ درصد در نوسان بود. این امر نشان میدهد که جنگ نهتنها به گسترش بنبست سیاسی بسنده نکرده، بلکه فروپاشی توان اقتصادی دولت را نیز شتاب بخشیده و اختلاف در راهروهای حاکمیت را با شدتی بیشتر و وضوحی آشکارتر به مرکز توجه آورده است.
- افزایش مطالبات اصناف ایران برای محاسبه مالیات بر پایه سود واقعی کسبوکارها
- پاکستان همزمان با حمله مرگبار به نظامیان، محدودیتهای مصرف سوخت را تشدید کرد
- رد گزارش سازمان ملل از سوی کاخ سفید؛ واکنش تند واشنگتن به اتهام «جنایات جنگی» و بازتاب خروج آمریکا در رسانههای ایران
- رژه مسلحانه امروز در تهران؛ پادگانسازی فضای عمومی و ابعاد میلیتاریزهکردن جامعه
- درگیری مسلحانه در زاهدان؛ تشدید چرخه ناامنی و چالشهای رویکرد امنیتی در سیستان و بلوچستان
