در ساعات پیش رو، نگاهها به این دوخته شده است که اگر مهلتی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از آن سخن گفته بود بدون دستیابی به توافق با تهران به پایان برسد، واشنگتن چه خواهد کرد؛ آن هم در حالی که نگرانیها رو به افزایش است مبنی بر اینکه تهدید او به کشاندن ایران به «سناریوی جهنم» به مجموعهای از حملات گسترده تبدیل شود؛ حملاتی که ممکن است بخشهای کلیدی اقتصاد و زیرساختهای حیاتی کشور را هدف قرار دهد.
مهلت ۱۰ روزهای که ترامپ تعیین کرده، بامداد چهارشنبه به پایان میرسد؛ پس از آنکه او هر راهحل احتمالی را به بازگشایی تنگه هرمز گره زد؛ گذرگاهی که ایران همچنان از طریق آن فشار وارد میکند، آن هم در یکی از حساسترین مقاطع تنش از زمان آغاز رویارویی اخیر.
سناریوهای تدریجی «جهنم»
دادههای مطرحشده نشان میدهد که تعبیر «جهنم» لزوماً به یک گزینه مشخص محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از سناریوهای تدریجی تشدید تنش را در بر میگیرد؛ سناریوهایی که از عملیات نظامی محدود و فشارهای هدفمند آغاز میشود و در صورت ناکامی همه تلاشها برای مهار اوضاع، ممکن است به رویارویی گستردهای بینجامد که زیرساختهای انرژی، آب و نفت را هدف میگیرد و اقتصاد ایران را در برابر آزمونی وجودی تازه قرار میدهد.
در همین چارچوب، ترامپ شامگاه شنبه در پلتفرم «تروث سوشال» نوشت که مهلت رو به پایان است و تلویحاً گفت تنها «۴۸ ساعت» ایران را از «نفرین جهنم» جدا میکند؛ پیامی که به نظر میرسید همزمان تهدید سیاسی، فشار روانی و باجگیری دیپلماتیک را در خود دارد.
ترامپ همچنین روز دوشنبه در سخنرانی خود در مراسم سالانهای در کاخ سفید به مناسبت عید پاک، تأکید کرد که مهلتی که برای دستیابی به توافق با ایران تعیین کرده «نهایی» است و افزود ایران تسلیم خواهد شد و اگر چنین نکند، دیگر نه پلی برایش باقی میماند، نه نیروگاهی و نه هیچ چیز دیگر.
ترامپ افزود که واشنگتن میتواند ایران را در یک شب، و شاید حتی شب آینده، از میان ببرد و همچنین قادر است «در عرض چهار ساعت» همه پلها و نیروگاههای تولید برق در ایران را نابود کند. او با تأکید بر اینکه هیچکس ارتش و تجهیزات نظامی ایالات متحده را ندارد، ادامه داد: «اگر ایرانیها کاری را که باید انجام دهند انجام بدهند، میتوان جنگ را خیلی سریع پایان داد»، و تأکید کرد که ایران خواهان آتشبس است، زیرا در معرض نابودی قرار دارد.
همزمان، طرفهای منطقهای در آخرین تلاش برای پر کردن شکاف میان واشنگتن و تهران در حال تحرک هستند. گزارشها از میانجیگریهایی به رهبری پاکستان، مصر و ترکیه برای بازگرداندن دو طرف به میز مذاکره حکایت دارد؛ آن هم در میانه تلاشها برای تدوین راهحلی که توقف جنگ و بازگشایی این گذرگاه راهبردی را تضمین کند.
شکاف عمیق در مذاکرات
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز به آمادگی کشورش برای ورود به گفتوگوها اشاره کرد، اما در مقابل، وبسایت «اکسیوس» گزارش داد که تهران همچنان هرگونه آتشبس موقت را رد میکند و بر پایان دائمی جنگ همراه با تضمینهایی برای جلوگیری از حمله دوباره آمریکا پافشاری دارد. این تفاوت مواضع، عمق شکاف میان دو طرف را نشان میدهد و شانس دستیابی به تفاهم در آخرین لحظه را به محاسباتی دقیق گره میزند که تاکنون امیدوارکننده به نظر نمیرسد.
در داخل آمریکا، جناح فشار در کنگره همچنان به سمت موضعی سختگیرانهتر پیش میرود. لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه، هشدار داد که اگر ایران انتخاب نادرستی انجام دهد، «یک عملیات نظامی عظیم» در انتظار آن خواهد بود؛ پیامی که با لحن تند رئیسجمهور آمریکا همراستا است و از وجود فضای سیاسی حامی گزینههای تشدید تنش حکایت دارد.
در مقابل، اسرائیل بهعنوان طرفی ظاهر شده که خود را برای پس از شکست دیپلماسی آماده میکند. منابع اسرائیلی به روزنامه «یدیعوت آحرونوت» گفتهاند که دستگاه امنیتی برای موج تازهای از حملات که ممکن است تأسیسات انرژی در عمق ایران را هدف قرار دهد، آماده میشود و در انتظار «چراغ سبز» نهایی از واشنگتن است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نیز نشست امنیتی محدودی برای تصویب طرحهای تهاجمی بیشتر برگزار کرده است، در حالی که اسرائیل فهرست بهروزشدهای از اهداف شامل مراکز انرژی و زیرساختی را در صورت فروپاشی مذاکرات تصویب کرده است.
هماهنگی نظامی و انتظار اسرائیل
به گفته دو منبع اسرائیلی که با «شبکه سیانان» گفتوگو کردهاند، این تحرکات بازتابدهنده باور فزاینده در تلآویو است که توافق دور از دسترس است و هر راهحل احتمالی باید، از نگاه اسرائیل، شامل تحویل کامل ذخایر اورانیوم غنیشده ایران و توقف کامل فعالیتهای غنیسازی باشد.
این منابع همچنین فاش کردند که نتانیاهو و ترامپ در یک تماس تلفنی اخیر درباره چشماندازهای دیپلماتیک و راههای تقویت هماهنگی نظامی گفتوگو کردهاند؛ نشانهای از اینکه مسیر سیاسی و نظامی تا حدی در هم تنیده شدهاند که جدا کردن آنها از یکدیگر دشوار شده است.
در ارزیابی تحلیلی بدبینانهتری، احمد رمضان، نویسنده و تحلیلگر سیاسی، در یادداشتی در پلتفرم «ایکس» معتقد است که روند تشدید تنش میان ایران و ایالات متحده عملاً از مرحله مانور سیاسی عبور کرده و وارد حوزه تصمیمهای راهبردی شده است؛ تصمیمهایی که حتی در صورت نشان دادن نهایت انعطاف از سوی تهران یا پذیرش کامل شروط آمریکا نیز ممکن است تغییر نکند.
خسارتهای فاجعهبار و پاسخهای باز
رمضان میگوید که سخن گفتن از «تسلیم» دیگر برای جلوگیری از حمله کافی نیست، زیرا به باور او بانک اهداف از پیش تعیین شده است؛ موضوعی که به این معناست که احتمال عقبنشینی محدود شده و ایرانیها ممکن است در مدت کوتاهی با واقعیتی میدانی و ویرانگر روبهرو شوند که کشور را سالها به عقب بازگرداند.
او با استناد به منابع بینالمللی همسو، برآورد میکند که حجم خسارتهای احتمالی میتواند بسیار سنگین باشد؛ بهطوری که هزینه اولیه ویرانی ممکن است به حدود ۲۵۰ میلیارد دلار برسد و در صورت هدف قرار گرفتن گسترده زیرساختهای حیاتی، به بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار افزایش یابد. این برآورد شامل حدود ۱۳۰ نیروگاه اصلی تولید برق و ۲۰۰ ایستگاه کمکی، افزون بر شبکههای حملونقل، خطوط راهآهن، فرودگاهها، بنادر و تأسیسات صنعتی است که ستون فقرات اقتصاد ایران را تشکیل میدهند.
او همچنین معتقد است که بازسازی، حتی در بهترین سناریوها، دستکم دو دهه زمان خواهد برد؛ آن هم به شرط فراهم بودن منابع مالی و وجود فضای سیاسی باثبات؛ امری که با ادامه تنشها تضمینشده نیست.
تشدید گسترده از سوی ایران
در مقابل، انتظار میرود تهران با تشدید نظامی گسترده پاسخ دهد؛ از جمله با افزایش شدت حملات موشکی و استفاده از موشکهایی با قدرت تخریبی بیشتر، در تلاشی برای تحمیل معادله بازدارندگی جدید. با این حال، به گفته او، این تشدید ممکن است به رویارویی مستقیم با اسرائیل محدود نماند و دامنهای گستردهتر از اهداف منطقهای را در بر گیرد؛ موضوعی که نگرانیهای جدی در کشورهای همسایه، بهویژه در منطقه خلیج، برانگیخته است. او اشاره میکند که بخش بزرگی از اهداف احتمالی ماهیتی غیرنظامی دارند؛ مسئلهای که راه را برای پیامدهای انسانی و اقتصادی خطرناک باز میکند.
او میافزاید که ابهام درباره میزان خسارتها در داخل اسرائیل، در سایه پنهانکاری دولت بنیامین نتانیاهو، بازتابدهنده حساسیت جبهه داخلی و نگرانی از پیامدهای هرگونه تشدید بلندمدت بر افکار عمومی است؛ آن هم در شرایطی که خطر لغزش منطقه به سوی رویارویی باز، که مهار آن یا پیشبینی پیامدهایش دشوار است، رو به افزایش است.
- رایزنیهای رئیس سازمان اطلاعات ترکیه در کابل و قندهار
- مطالبه جهانی برای تمدید مأموریت گزارشگر ویژه سازمان ملل در افغانستان، نامه مشترک ۱۰۰ نهاد بینالمللی به شورای حقوق بشر
- افزایش مطالبات اصناف ایران برای محاسبه مالیات بر پایه سود واقعی کسبوکارها
- پاکستان همزمان با حمله مرگبار به نظامیان، محدودیتهای مصرف سوخت را تشدید کرد
- رد گزارش سازمان ملل از سوی کاخ سفید؛ واکنش تند واشنگتن به اتهام «جنایات جنگی» و بازتاب خروج آمریکا در رسانههای ایران
