در پی تشدید تنشهای مرزی، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) از انهدام مواضع موشکی و تجهیزات دریایی در جنوب ایران خبر داد.
این درگیری نظامی همزمان با بنبست در مذاکرات غیرمستقیم قطر، تکذیب آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار دارایی مسدود شده و صدور بیانیهای تند از سوی تهران، منطقه را در آستانه وضعیتی غیرقابل پیشبینی قرار داده است.
عملیات «پیشدستانه» سنتکام در گلوگاه راهبردی هرمز
فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) بامداد سهشنبه، ۵ خرداد ۱۴۰۵ (۲۶ مه ۲۰۲۶)، با انتشار بیانیهای رسمی اعلام کرد که یگانهای هوایی و دریایی این کشور حملات «دفاعی و هدفمندی» را علیه تأسیسات نظامی در سواحل جنوبی ایران به اجرا درآوردهاند. بر اساس این گزارش، هدف از این عملیات، خنثیسازی تهدیدات قریبالوقوع علیه امنیت دریانوردی بینالمللی و صیانت از جریان آزاد انرژی در تنگه هرمز عنوان شده است.
منابع نظامی ایالات متحده مدعی هستند در این حملات، چندین سایت پرتاب موشک و قایقهای تندرو که مشغول عملیات مینگذاری در مسیرهای کشتیرانی بودند، بهطور کامل منهدم شدهاند. رسانههای داخلی ایران نیز ضمن تأیید وقوع انفجارها در مناطق ساحلی، بر نقض آتشبس غیررسمی ماه یاخیر تأکید کردند. این رویارویی مستقیم در حالی رخ میدهد که پیشتر تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش اصطکاکهای نظامی در منطقه شدت گرفته بود.
دوحه؛ تکذیب معامله ۱۲ میلیارد دلاری و تداوم بنبست دیپلماتیک
همزمان با تبادل آتش در حوضه خلیج فارس، فضای سیاسی در دوحه، کانون مذاکرات هستهای و پولی، بهشدت متشنج گزارش شده است. در حالی که محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، به همراه وزیر امور خارجه و رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران برای رایزنیهای فشرده در قطر حضور دارند، سخنگوی وزارت خارجه قطر گزارشهای منتشر شده مبنی بر پیشنهاد پرداخت ۱۲ میلیارد دلار به تهران جهت دستیابی به توافق موقت را «کاملاً بیاساس» و عاری از حقیقت دانست.
خبرگزاریهای داخلی ایران هدف از این سفر را نهایی کردن سازوکار آزادسازی داراییهای بلوکهشده عنوان کردهاند. با این حال، شواهد نشان میدهد که اصرار تهران بر دسترسی فوری به ۱۲ میلیارد دلار به عنوان «پیششرط» هرگونه تفاهم، با مخالفت صریح واشینگتن و میانجیگران قطری روبرو شده و روند گفتوگوها را با بنبست جدی مواجه کرده است.
واکنش تند تهران و ابهامات پیرامون وضعیت مجتبی خامنهای
ساعاتی پس از حملات سنتکام، رسانههای رسمی دولت ایران بیانیهای منسوب به مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، منتشر کردند که حاوی هشدارهای بیسابقهای به ایالات متحده است.
در این پیام تأکید شده است که پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه دیگر «نقطه امنی» نخواهند داشت و ملتهای منطقه اجازه نخواهند داد قلمرو آنها به سپری برای حفاظت از نیروهای آمریکایی تبدیل شود.
صدور این بیانیه مکتوب در شرایطی است که غیبت طولانیمدت مجتبی خامنهای از انظار عمومی و عدم حضور در مراسمهای رسمی پس از انتصاب به مقام رهبری، گمانهزنیهای بینالمللی را تقویت کرده است. برخی محافل خبری با اشاره به گزارشهای تأیید نشده درباره جراحت وی در حملات پیشین، نسبت به توانایی واقعی او در مدیریت میدانی بحران ابراز تردید کردهاند.
راهبرد «صبر و فشار»؛ شروط سختگیرانه دونالد ترامپ برای توافق
در واشینگتن، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، با حمایت از اقدامات نظامی اخیر، بار دیگر بر لزوم دستیابی به یک توافق «جامع و پایدار» تأکید کرد. وی با انتقاد از رویکردهای گذشته، اعلام کرد که دولت او برای امضای توافق «عجلهای ندارد» و زمان را به نفع منافع ملی آمریکا میبیند.
رئیسجمهور آمریکا شرط بنیادین هرگونه تفاهم راهبردی را برچیدن کامل زیرساختهای هستهای ایران و امحای ذخایر اورانیوم غنیشده تعیین کرده است؛ مطالباتی که از سوی مقامات تهران به عنوان «درخواست تسلیم» تعبیر شده و شکاف میان طرفین را به بیشترین میزان خود در ماههای اخیر رسانده است.
بازارهای جهانی در هراس از انسداد انرژی
کارشناسان مسائل راهبردی بر این باورند که تلاقی حملات نظامی میدانی با بنبست در اتاقهای مذاکره، منطقه را در وضعیت «هشدار قرمز» قرار داده است. چهار مولفه کلیدی شامل شکاف عمیق در مطالبات مالی، تعابیر متضاد از مفهوم آتشبس، احتمال فعالسازی گروههای همسو با تهران در عراق و سوریه، و بحران فزاینده اقتصادی در ایران، ضریب خطا و شروع یک جنگ تمامعیار را افزایش داده است.
در پی وقوع حملات بامداد روز دوشنبه، قیمت جهانی نفت با جهشی ناگهانی روبرو شد که نشاندهنده نگرانی عمیق سرمایهگذاران از امنیت تجارت در مسیرهای بینالمللی است. با وجود تداوم حضور تیمهای مذاکرهکننده در دوحه، سایه سنگین تقابل نظامی بر میز دیپلماسی، احتمال دستیابی به هرگونه توافق پایدار در کوتاهمدت را به حداقل رسانده است.
