کارزار خشونتآمیز اداره امر به معروف طالبان به بهانه «پوشش نامناسب»، هرات را در وضعیت امنیتی بیسابقهای قرار داده و محکومیتهای گسترده بینالمللی را به دنبال داشته است.
فضای عمومی شهر تاریخی هرات در روزهای گذشته تحت تأثیر حضور کمسابقه محتسبان سفیدپوش و گشتهای سیار طالبان، دستخوش هراس و امنیتیشدن بیسابقه شده است. گزارشهای میدانی و موثق دریافتی از این ولایت در غرب افغانستان نشان میدهند که کارزار گسترده و خشونتآمیز بازداشت زنان به اتهام نوع پوشش، موج عمیقی از نگرانی و اضطراب را در میان شهروندان ایجاد کرده و بسیاری از زنان و دختران را به خانهنشینی اجباری کشانده است. این اقدامات سرکوبگرانه که در برخی نقاط با مقاومتهای پراکنده مردمی همراه بوده، واکنشهای تند نهادهای بینالمللی و مدافع حقوق بشر را برانگیخته است.
فرمان تازه بازداشت مستقیم؛ از مجازات خانوادهها تا اخراج کارکنان دولتی
سیاستهای سختگیرانه جدید رژیم حاکم پس از تصمیمگیریهای پشت درهای بسته مقامات محلی در این ولایت غربی کلید خورد. در جلسهای که روز جمعه ۱۵ خرداد ۱۴۰۵ (۵ ژوئن ۲۰۲۶) به ریاست والی طالبان در هرات و رئیس اداره امر به معروف این ولایت برگزار شد، دستورالعملی صادر گردید که بر اساس آن از روز شنبه ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ (۶ ژوئن ۲۰۲۶)، مأموران موظف شدند هر زنی را که فاقد چادرنماز، روبند (پوشش کامل صورت)، یا دارای پوشش چسبان و آرایش در معابر عمومی باشد، بازداشت و مستقیم به زندان منتقل کنند.
این دستورالعمل بلافاصله از طریق ملا امامان مساجد، رؤسای شوراها و وکلای گذر ۲۵ گانه شهر هرات به گوش ساکنان رسید. بر اساس این طرح، تهدیدهای بیسابقهای علیه خانوادهها وضع شده است؛ به طوری که در صورت بازداشت یک زن، همسر یا سرپرست مرد او نیز با خطر حبس روبهرو خواهد شد و اگر فرد بازداشتشده عضو خانواده یکی از کارکنان ادارات دولتی باشد، آن کارمند فوراً از کار اخراج میشود. طالبان برای اجرای این قانون اجباری، تیمهای گشت سیار متشکل از ۸ مأمور زن و ۸ مأمور مرد را همراه با نیروهای مسلح در شلوغترین نقاط شهر هرات مستقر کردهاند.
یورش به مراکز خرید؛ بازداشتهای دستهجمعی از الماس شرق تا جاده لیلامیها
با آغاز رسمی این طرح از روز شنبه، بازارهای سنتی و مجتمعهای تجاری بزرگ هرات به کانون اصلی وحشت و دستگیریها بدل شدند. مأموران حکومتی با خودروهای ون به محلهای پر رفتوآمد هجوم برده و دهها زن را به بهانههایی همچون مشخص بودن موی سر یا نداشتن ماسک بازداشت کردند.
میدان عمل این نیروها در روز نخست عمدتاً بر جادههای پرتردد متمرکز بود؛ به نحوی که محتسبان دولتی زنانی را از جاده لیلامیفروشی، جاده نخودبریزیها و جاده طلافروشان در بخشهای قدیمی شهر، و همچنین از داخل مجتمع تجارتی الماس شرق واقع در جاده ولایت بازداشت کردند. گزارشهای موثق حاکی از آن است که نیروهای طالبان در جریان این عملیات از خشونت فیزیکی استفاده کرده و با وجود فریاد و مقاومت زنان، آنها را سوار خودروها کردهاند. دامنه این اقدامات در روز یکشنبه ۱۷ خرداد (جوزا) ۱۴۰۵ (۷ ژوئن ۲۰۲۶) گسترش بیشتری یافت، به طوری که شاهدان عینی از بازداشت دستکم ۲۰ زن از جمله یک زن باردار در جاده ۶۴ متره، درست در مقابل مجتمع تجارتی الماس شرق خبر دادند. در رویدادی دیگر در همین روز، یک پرستار شاغل در شفاخانه حوزوی هرات به دلیل پوشش خود، در مقابل چشمان همسرش توسط مأموران بازداشت شد.
ارعاب هدفمند در شهرک جبرئیل و بازداشت معترضان مرد
یکی از کانونهای اصلی و حساس بازداشتهای اخیر، شهرک المهدی جبرئیل هرات بوده است. بر اساس اطلاعات واصله، در روز یکشنبه ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ (۷ ژوئن ۲۰۲۶)، نیروهای امر به معروف طالبان دستکم ۱۰ زن و دختر جوان را از نقاط پرجمعیت این منطقه از جمله بازارچه نگین، شلوغبازار و خیابان ۱۴ متری جبرئیل بازداشت و به مکانهای نامعلومی منتقل کردند.
شاهدان عینی گزارش دادند که مأموران حکومتی بدون ارائه هیچگونه سند یا حکم قضایی، زنان را بازداشت کردهاند که در میان آنها دو دختر جوان فروشنده لوازم آرایشی در بازارچه نگین نیز حضور داشتند. در این میان، ممانعت و اعتراض برخی از کسبه و دکانداران مرد در مواجهه با بازداشت دختران جوان، بینتیجه ماند و به بازداشت خود این مردان معترض توسط نیروهای طالبان انجامید.
بازداشت تازهعروس هراتی و انتقال دستهجمعی به زندان زنان
شدت رفتارهای تند محتسبان حتی دامنگیر مراسمهای خانوادگی و شادی شهروندان نیز شده است. منابع آگاه محلی تأیید کردهاند که مأموران امر به معروف طالبان یک تازهعروس را درست چند ساعت پیش از برگزاری مراسم عروسیاش بازداشت کردند. این زن جوان که روز شنبه ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ (۶ ژوئن ۲۰۲۶) برای خرید شب حنابندان به مرکز تجاری الماس شرق رفته بود، بازداشت شد و یک شبانهروز کامل را در حبس گذراند. او سرانجام عصر روز بعد با تودیع تعهد کتبی و بسیار سنگین از سوی خانوادهاش مبنی بر رعایت دقیق پوشش مورد پسند حکومت آزاد شد، هرچند به وی هشدار داده شد که تکرار این مسئله مجازات ۶ ماه زندان را به همراه خواهد داشت.
آمارهای دقیقی از مجموع کل دستگیرشدگان دو روز نخست به دلیل سانسور شدید رسانهای در دست نیست؛ اما منابع مطلع محلی گزارش دادهاند که تنها در روز نخست این کارزار، از ساعت ۹ صبح تا ۵ عصر، ۵ مأموریت انتقال با خودروهای نوع کاستر انجام شده که طی آن بین ۸۰ تا ۱۰۰ زن به زندان زنانه هرات منتقل شدهاند. این وضعیت چنان ترسی ایجاد کرده که رانندگان وسایل نقلیه عمومی و تاکسیها از سوار کردن زنان بدون چادرنماز خودداری میکنند و خیابانهای هرات عملاً از حضور زنان خالی شده است.
واکنشهای گسترده بینالمللی و محکومیت آپارتاید جنسیتی
موج اخیر بازداشتها با واکنشهای تند و هشدارهای صریح نهادهای حقوق بشری مواجه شده است. دفتر هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) در بیانیهای رسمی که در روز یکشنبه ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ (۷ ژوئن ۲۰۲۶) صادر کرد، نگرانی عمیق خود را از این توقیفهای گسترده ابراز داشته و اعلام نمود که این دست اقدامات، نگرانیهای جدی حقوق بشری را برمیانگیزد . یوناما با تأکید بر حق آزادی رفتوآمد برای همه شهروندان، یادآور شد که زنان و مردان باید در برابر قانون از برابری کامل برخوردار باشند.
در همین راستا، سازمان حقوق بشری «رواداری» در روز دوشنبه ۱۸ خرداد ۱۴۰۵ (۸ ژوئن ۲۰۲۶) با انتشار بیانیهای، بازداشت خودسرانه زنان در هرات به بهانه نوع پوشش را به شدت محکوم کرد و آن را نقض صریح کرامت انسانی و آزادیهای اساسی دانست. رواداری خواستار آزادی فوری و بدون قید و شرط تمامی بازداشتشدگان و پایان دادن به سیاستهای آزار و تبعیض سیستماتیک شد. نصیر احمد فایق، سرپرست نمایندگی افغانستان در سازمان ملل متحد نیز رفتارهای اخیر را محکوم کرده و تأکید ورزید که بازداشت زنان به بهانه نوع پوشش، ابزاری برای ارعاب، گسترش ترس و حذف کامل زنان از جامعه است.
ملک ستیز، کارشناس مسائل سیاسی، نیز ضمن واکنش تند به این وقایع، آن را یک «ترور فرهنگی» علیه شهری با پیشینه دو هزار ساله توصیف کرد. علاوه بر این، اتحاد فعالان حقوق بشر در بیانیهای سرکوب زنان را ابزاری برای باجگیری سیاسی قلمداد نموده و تعامل بدون قید و بند برخی از کشورهای غربی و اتحادیه اروپا با رژیم طالبان را یک اشتباه راهبردی توصیف کرد که تنها به عادیسازی تدریجی یک حکومت سرکوبگر در عرصه بینالمللی یاری میرساند.
