امضای دیجیتالی یادداشت تفاهم تاریخی میان تهران و واشینگتن با هدف پایان دادن به درگیریهای منطقهای، با مخالفت صریح و علنی اسرائیل روبرو شده است. در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و همتای ایرانیاش، مسعود پزشکیان، توافقنامه ۱۴ بندی اسلامآباد را به طور رسمی امضا کردهاند، گزارشهای رسانهای حاکی از آن است که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، به ترامپ اعلام کرده که تلآویو خود را ملزم به رعایت مفاد این سند موقت، به ویژه در جبهه لبنان، نمیداند.
این موضعگیری تهاجمی در کنار تداوم حملات پهپادی اسرائیل به خاک لبنان و هشدارهای تند ترکیه نسبت به پیامدهای مخرب این تنشها بر ژئوپولیتیک و اقتصاد منطقه، بازه زمانی ۶۰ روزه پیشرو برای دستیابی به توافق نهایی را با چالشهای راهبردی جدی مواجه کرده است.
سرکشی تلآویو در برابر واشینگتن: تلاش نتانیاهو برای اعمال فشار بر ترامپ
به گزارش شبکه خبری سیانان به نقل از یک مقام ارشد و بدون نام اسرائیلی، بنیامین نتانیاهو به صراحت به دونالد ترامپ اعلام کرده است که اسرائیل هیچ تعهدی در قبال توافق بهدستآمده میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران ندارد. این تفاهمنامه که به «یادداشت تفاهم اسلامآباد» شهرت یافته، پس از هفتهها رایزنی فشرده سرانجام در نخستین ساعات روز پنجشنبه، ۲۸ خرداد سال ۱۴۰۵ (۱۸ ژوئن سال ۲۰۲۶ میلادی) به طور همزمان و دیجیتالی به امضای مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ رسید.
با این حال، مقامهای اسرائیلی پشت پرده تلاش میکنند تا مسیر این دیپلماسی نوپا را ناهموار کنند. گزارش رسانهها نشان میدهد که نخستوزیر اسرائیل در تلاش است با استفاده از چهرههای رسانهای راستگرا و سناتورهای تندرو و نزدیک به خود در واشینگتن، بر ترامپ فشار وارد کند تا روند مذاکرات نهایی ۶۰ روزه را تحت تأثیر قرار داده و آن را به نفع مواضع تلآویو بازطراحی کند. بر اساس اظهارات این مقام اسرائیلی، نتانیاهو به شدت باور دارد که توافق نهایی میان تهران و واشینگتن شکل نخواهد گرفت و تهران هرگز به محدودیتهای واقعی بر برنامههای هستهای خود تن نخواهد داد؛ فرضیهای که وی را مجاب کرده است مسیر نظامیگری را در منطقه ترجیح دهد.
جبهه شعلهور لبنان؛ اصرار تهران بر جامعیت آتشبس و کارشکنی نظامی اسرائیل
بند نخست یادداشت تفاهم اسلامآباد به وضوح بر توقف فوری و دائمی عملیات نظامی در تمامی جبههها، از جمله جبهه لبنان، تأکید دارد و طرفین را از هرگونه تهدید یا اقدام نظامی علیه یکدیگر منع میکند. با این حال، تلآویو بدون اعتنا به این تعهدات بینالمللی، به حملات خود علیه حاکمیت ملی لبنان ادامه میدهد. درست در روز امضای این تفاهمنامه، رسانههای رسمی لبنان گزارش دادند که در پی حمله یک پهپاد اسرائیلی به خودرویی در جنوب لبنان، ۱ نفر کشته و ۱ تن دیگر به شدت مجروح شده است؛ اقدامی که نشاندهنده اراده جدی اسرائیل برای نادیده گرفتن توافقات جدید کاخ سفید و تهران است.
مقامهای ارشد ایران بارها در اظهارات خود تأکید کردهاند که برقراری آتشبس پایدار در لبنان، بخش جداییناپذیر و غیرقابلمذاکره از تفاهمنامه موقت با ایالات متحده است. از دیدگاه تهران، امنیت منطقه شبکهای به هم پیوسته است و تلاش برای تفکیک جبهه لبنان از پروندههای کلان راهبردی، از سوی ایران پذیرفته نخواهد شد. این در حالی است که بر اساس گزارشهای منتشر شده در وبسایتهای تحلیلی نظیر هربرت اسمیت فیرهیلز، موفقیت در آغاز مذاکرات جدی پیرامون رفع تحریمها و آینده فعالیتهای هستهای ایران در دوره ۶۰ روزه آینده، مستقیماً به ثبات گامهای اولیه از جمله توقف درگیریها در لبنان و بازگشایی مسیرهای کشتیرانی در تنگه هرمز گره خورده است.
نگرانیهای آنکارا؛ هراس ترکیه از فرسایش ژئوپولیتیکی و بحران اقتصادی
تداوم حملات اسرائیل به لبنان و اصرار نتانیاهو بر تداوم جنگ، موجی از نگرانیهای عمیق را در آنکارا برانگیخته است. رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، در روزهای اخیر با لحنی بیسابقه به شدت به سیاستهای تهاجمی اسرائیل تاخته و اقدامات تلآویو در لبنان را تهدیدی مستقیم علیه امنیت ملی ترکیه توصیف کرده است. بر اساس بیانیه رسمی وزارت امور خارجه ترکیه که توسط خبرگزاری آناتولی بازنشر شد، آنکارا دولت نتانیاهو را متهم کرده است که با همان رویکرد تخریبی غزه، درصدد است مناطق مسکونی جنوب لبنان را غیرقابلسکونت کرده و موج جدیدی از آوارگی اجباری را به راه اندازد.
موضع سرسختانه ترکیه برخاسته از هراس جدی این کشور از سرریز شدن شعلههای جنگ به حوزههای نفوذ راهبردیاش در شرق مدیترانه و سوریه است. طبق تحلیلهای منتشر شده در وبسایت شورای سیاست خاورمیانه، اقتصاد ترکیه که در سالهای اخیر با شکنندگی و تورم دستوپنجه نرم میکند، توان تحمل یک بحران ژئوپولیتیکی جدید و طولانیمدت در مرزهای جنوبی خود را ندارد. تداوم تنشها نهتنها مسیرهای تجاری ترکیه را مسدود میسازد، بلکه رویاهای آنکارا برای تبدیل شدن به هاب بزرگ انتقال انرژی منطقه به اروپا را نابود میکند. فراتر از آسیبهای اقتصادی، مقامات ترکیه بیم دارند که گسترش جنگ پای گروههای کُرد تحت حمایت تسلیحاتی اسرائیل و آمریکا را به میان بکشد؛ سناریویی که امنیت داخلی ترکیه را به طور مستقیم به مخاطره خواهد انداخت. به همین دلیل، اردوغان هشدار داده است که اگر حقوق ترکیه و قبرس ترکنشین در دریای مدیترانه توسط ماجراجوییهای اسرائیل به خطر بیفتد، آنکارا پاسخی بسیار قاطع و مستقیم به تلآویو خواهد داد.
فرجام دیپلماسی در سایه کارشکنیهای تلآویو
امضای یادداشت تفاهم اسلامآباد که با میانجیگری فعالانه پاکستان و حمایت کشورهایی نظیر قطر و عربستان سعودی به سرانجام رسید، بارقهای از امید برای پایان دادن به جنگ سال ۱۴۰۵ (۲۰۲۶ میلادی) ایجاد کرد. بازگشایی احتمالی تنگه هرمز، کاهش نسبی تحریمهای نفتی ایران و مشوق ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی ویرانیها، همگی منوط به دستیابی به یک توافق جامع در پایان مهلت ۶۰ روزه است. با این حال، لجاجت نتانیاهو و اصرار وی بر نادیده گرفتن توافق ترامپ و پزشکیان، نشان میدهد که واشینگتن در مدیریت متحدان منطقهای خود با چالش بزرگی روبروست. اگر کاخ سفید نتواند افسار تندرویهای تلآویو در جبهه لبنان را بکشد، این یادداشت تفاهم نوپا پیش از آنکه فرصت خودنمایی پیدا کند، زیر چرخدندههای ائتلاف نظامی اسرائیل خرد خواهد شد؛ بحرانی که کل خاورمیانه را بار دیگر به ورطه جنگی ویرانگرتر سوق خواهد داد.
