دور نخست گفتوگوهای آمریکا و ایران در اقامتگاه «بورگنشتوک» سوئیس، پس از حدود ۱۸ ساعت مذاکرات فشرده، به پایان رسید؛ آن هم در حالی که نشانههایی از پیشرفت در چند پرونده اختلافی، بهویژه برنامه هستهای ایران، آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز و ترتیبات کاهش تنش در لبنان، دیده میشود.
با وجود آغاز پرتنش مذاکرات، پس از آنکه تهران بار دیگر از بستن تنگه هرمز خبر داد و دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، تهدید کرد در صورت شکست مذاکرات حملات علیه ایران را از سر خواهد گرفت، دور نخست با تصویب نقشه راهی برای ادامه گفتوگوها با هدف دستیابی به توافق نهایی ظرف ۶۰ روز به پایان رسید؛ مشروط به آنکه مذاکرات فنی در طول هفته جاری ادامه یابد.
پیشرفت در پرونده هستهای
جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، اعلام کرد مذاکرات «پیشرفت بسیار خوبی» داشته و تأکید کرد که دو طرف «بنیانی محکم» برای دستیابی به توافق نهایی گذاشتهاند.
ونس گفت ایران با دعوت از بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای بازگشت به کشور موافقت کرده است؛ اقدامی که به گفته او، آغاز عملی روند راستیآزمایی برنامه هستهای ایران به شمار میرود و یکی از مهمترین دستاوردهای دور نخست است.
او افزود که گفتوگوهای فنی در روزها و هفتههای آینده برای تعیین جزئیات اجرایی مربوط به برنامه هستهای و سازوکارهای نظارت بینالمللی ادامه خواهد یافت.
هرمز؛ از تهدید تا تفاهم
تنگه هرمز، پس از بازگشت تنشها بر سر آن در ساعات پیش از برگزاری نشست، جایگاه پررنگی در مذاکرات داشت.
در حالی که تهران تأکید کرد بار دیگر تنگه را به بهانه «ادامه جنگ در لبنان و اجرا نشدن برخی بندهای یادداشت تفاهم» بسته است، واشنگتن بر ضرورت باز ماندن این گذرگاه دریایی بهعنوان شریان اصلی اقتصاد جهانی پافشاری کرد.
پس از پایان این دور، ونس اعلام کرد که تنگه «باز است»، در حالی که میانجیها از ایجاد یک خط ارتباطی مستقیم برای کمک به تضمین عبور امن کشتیهای تجاری خبر دادند.
همچنین منابع آمریکایی به رسانهها گفتند بخش مهمی از گفتوگوها بر تدوین سازوکارهایی متمرکز بوده است که از تکرار بحران کشتیرانی جلوگیری کند؛ بحرانی که در ماههای گذشته باعث آشفتگی گسترده در بازارهای جهانی انرژی شد.
لبنان؛ پروندهای فرعی
با اینکه مذاکرات اساساً برای پیگیری اجرای یادداشت تفاهم آمریکا و ایران طراحی شده بود، پرونده لبنان در ساعات نخست گفتوگوها خود را به بحثها تحمیل کرد.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، ادامه رایزنیها درباره حلوفصل درگیری میان اسرائیل و «حزبالله» را تأیید کرد و گفت سازوکاری برای رسیدگی به پرونده سلاح این گروه در دست بررسی است؛ همزمان با تضمین امنیت اسرائیل و حفظ حاکمیت لبنان.
بیانیه صادرشده از سوی میانجیهای پاکستانی و قطری نیز از تفاهمی اولیه درباره سازوکاری برای پایان دادن به درگیریها در لبنان خبر داد؛ اقدامی که نشان میدهد پرونده لبنان به یکی از موضوعات مرتبط با مسیر تفاهمات گستردهتر میان واشنگتن و تهران تبدیل شده است.
ناظران بر این باورند که مرحله پیش رو ممکن است شاهد افزایش فشارهای سیاسی و دیپلماتیک بر «حزبالله» باشد تا این گروه بهطور کامل در نهادهای دولت لبنان ادغام شود؛ همزمان با تلاشها برای تثبیت آتشبس و تقویت نقش دولت در مدیریت پرونده امنیتی در جنوب کشور.
نفت و داراییهای مسدودشده
از سوی تهران، اظهارات رسمی بر دستاوردهای اقتصادی احتمالی مذاکرات متمرکز بود؛ پیامی که ناظران مسائل ایران آن را تلاشی برای کاهش فشار انتقادهایی دانستند که جریان تندرو در داخل کشور هدایت میکند.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، گفت گفتوگوها شامل آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران، افزون بر ترتیبات مربوط به صادرات نفت و پتروشیمی ایران، بوده است.
بر اساس گزارش رسانههای ایرانی، تهران در جریان مذاکرات بر ضرورت اجرای تعهدات اقتصادی مندرج در یادداشت تفاهم تأکید کرده است، پیش از آنکه گفتوگوها وارد مراحل پیشرفتهتر مرتبط با پرونده هستهای شود.
برخی اختلافها حلوفصل نشد
با وجود سخن گفتن از پیشرفت، ساعات نخست مذاکرات نشان داد که شکافها میان دو طرف همچنان پابرجاست. رسانههای ایرانی از خروج موقت هیئت ایرانی از سالن مذاکرات پس از اظهارات ترامپ درباره تنگه هرمز خبر دادند، پیش از آنکه رایزنیها از طریق میانجیهای قطری و پاکستانی از سر گرفته شود.
تهران همچنان آغاز مذاکرات نهایی را به اجرای شماری از بندهای اقتصادی و امنیتی مندرج در یادداشت تفاهم گره زده است؛ در رأس آنها آزادسازی داراییهای مسدودشده و رفع محدودیتها بر صادرات نفت.
با پایان دور نخست، هیئت ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، و عباس عراقچی، وزیر خارجه، به تهران بازگشت، در حالی که تیمهای فنی برای ادامه مذاکرات در سوئیس ماندند.
واشنگتن میگوید گفتوگوهای اولیه پایهای برای توافق نهایی گذاشته است، در حالی که تهران تأکید دارد موفقیت این مسیر همچنان به اجرای عملی تعهدات آمریکا، بهویژه آزادسازی داراییهای مسدودشده، وابسته خواهد بود.
در حالی که به نظر میرسد پروندههای هستهای و اقتصادی وارد مرحلهای با بحثهای جزئیتر شدهاند، دادههای موجود نشان میدهد آینده نیروهای نیابتی ایران و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز ممکن است دو عامل حساستر در سنجش توان تهران، بهویژه برای تبدیل تفاهم موقت به توافقی پایدار، باشند.
