تلاش‌های فشرده دیپلماسی ایالات متحده برای کاهش نگرانی‌های هم‌پیمانان منطقه‌ای خود، تحت تأثیر یک رویداد امنیتی جدید در یکی از حساس‌ترین آبراه‌های جهان قرار گرفته است. مأموریت دیپلماتیک مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، به کشورهای امارات متحده عربی، کویت و بحرین که با هدف اطمینان‌بخشی به شرکای واشنگتن انجام شد، با وقوع یک حمله پهپادی به کشتی کانتینربر «اور لاولی» با پرچم سنگاپور در تنگه هرمز و متعاقب آن تعلیق ناگهانی مأموریت بشردوستانه سازمان ملل متحد برای تخلیه دریانوردان، در وضعیتی بسیار لرزان قرار گرفت.
این حوادث پی‌درپی نشان می‌دهد که با وجود تفاهم‌نامه آتش‌بس ۶۰ روزه میان تهران و واشنگتن، مسیر دستیابی به صلح پایدار همچنان ناهموار و آکنده از چالش‌های راهبردی است.
دیپلماسی فشرده روبیو در سایه تفاهم‌نامه لرزان
به گزارش خبرگزاری رویترز، مارکو روبیو مأموریت دیپلماتیک خود را برای مهار نگرانی‌های فزاینده شرکای عرب واشنگتن به پایان رساند. این سفر که نخستین اقدام دیپلماتیک سطح بالای واشنگتن پس از تفاهم‌نامه آتش‌بس ۶۰ روزه میان ایالات متحده و ایران به شمار می‌رود، در شرایطی انجام شد که پایتخت‌های عربی خلیج فارس پس از تحمل درگیری‌های نظامی مخرب که از اواخر فوریه ۲۰۲۶ (بهمن و اسفند ۱۴۰۴) آغاز شده بود، نسبت به اهداف نهایی کاخ سفید و انعطاف‌پذیری دولت دونالد ترامپ در برابر تهران ظنین هستند. این درگیری‌های سه‌ماهه بیش از ۲۰ کشته غیرنظامی بر جای گذاشته و صادرات انرژی را به شدت مختل کرده بود.
*بر اساس گزارش تفصیلی روزنامه واشنگتن‌پست، روبیو در کویت با شرکت در مراسم برافراشتن مجدد پرچم ایالات متحده در سفارتخانه این کشور که فعالیتش از مارس ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴) در پی حملات موشکی تعلیق شده بود، بر تعهدات امنیتی واشنگتن تأکید کرد. وی سپس در منامه، پایتخت بحرین که میزبان ناوگان پنجم نیروی دریایی ایالات متحده است، با حضور در نشست وزیران خارجه شورای همکاری خلیج فارس و دیدار با حمد بن عیسی آل‌خلیفه، پادشاه بحرین، کوشید این پیام راهبردی را منتقل کند که هیچ توافق نهایی با تهران بدون هماهنگی و در نظر گرفتن دغدغه‌های امنیتی متحدان سنتی امضا نخواهد شد.
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، وزیر خارجه آمریکا اعلام کرد کشورش خواهان توافقی پایدار با تهران است، اما صلح به هر قیمتی به دست نخواهد آمد. با این حال، تحلیلگران شبکه الجزیره انگلیسی تأکید دارند که پشت این همبستگی دیپلماتیک، بی‌اعتمادی عمیقی وجود دارد؛ زیرا کشورهای شورای همکاری خلیج فارس احساس می‌کنند در روند مذاکرات فنی که قرار است از ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ (۹ تیر ۱۴۰۵) در سوئیس آغاز شود، نادیده گرفته شده‌اند. این در حالی است که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پیش‌تر هشدار داده بود اگر ایران به توافق نهایی پایبند نباشد، واشنگتن بار دیگر گزینه‌های نظامی سخت‌گیرانه را فعال خواهد کرد.
حمله پهپادی به «اور لاولی» و غرش دوباره تنش‌ها در تنگه هرمز
درست در شرایطی که دیپلمات‌ها در حال تدوین بیانیه‌های اطمینان‌بخش در منامه بودند، ناامنی بار دیگر در تنگه هرمز خود را نشان داد. به گزارش سازمان دریانوردی و بندری سنگاپور، در روز ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶ (۴ تیر ۱۴۰۵)، کشتی کانتینربر بزرگ «اور لاولی» (Ever Lovely) متعلق به شرکت تایوانی «اورگرین» (Evergreen)، در آب‌های دریای عمان هدف حمله قرار گرفت. طبق گزارش مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا، این حادثه در فاصله ۷.۵ مایل دریایی (حدود ۱۴ کیلومتر) در جنوب شرقی بندر داهیت عمان رخ داد که طی آن بخش راست پل فرماندهی کشتی آسیب جزیی دید، اما ۲۱ خدمه آن سالم ماندند و شناور توانست در کنار دو کشتی دیگر به نام‌های «اور لوتوس» (Ever Lotus) و «اور یونیکورن» (Ever Unicorn) به مسیر خود ادامه دهد.
مقام‌های رسمی ایالات متحده در گفتگو با رسانه‌های بین‌المللی تایید کردند که این حمله توسط پهپادهای تهاجمی سپاه پاسداران انجام شده است. این حادثه درست پس از آن رخ داد که «سازمان تنگه هرمز خلیج فارس» وابسته به ایران هشدار داد عبور از مسیرهایی به جز مسیرهای شمالی مورد تایید تهران، فاقد تضمین امنیتی خواهد بود. اندیشکده‌هایی مانند انستیتو مطالعات جنگ این اقدام را تلاشی برای تحمیل حاکمیت انحصاری ایران بر این آبراه و ابزاری برای فشار در آستانه مذاکرات سوئیس ارزیابی می‌کنند؛ اقدامی که با مخالفت شدید شورای همکاری خلیج فارس روبرو شده است. به گزارش شبکه خبری سی‌ان‌اف، سنگاپور این حمله را نقض قوانین بین‌المللی توصیف کرده است.
تعلیق ناگهانی مأموریت تخلیه دریانوردان توسط سازمان ملل
پیامدهای این حمله به سرعت به نهادهای بین‌المللی سرایت کرد. بر اساس بیانیه رسمی سازمان بین‌المللی دریانوردی، طرح خروج اضطراری کشتی‌های به دام افتاده در خلیج فارس به دلیل به خطر افتادن تضمین‌های امنیتی متوقف شد. آرسنیو دومینگز، دبیرکل این سازمان، اعلام کرد اجرای طرح تخلیه داوطلبانه بیش از ۱۱ هزار دریانورد و صدها کشتی تجاری گرفتار که از روز سه‌شنبه آغاز شده بود، تا زمان دستیابی به تضمین‌های امنیتی محکم موقتاً به حالت تعلیق درمی‌آید.
بر پایه گزارش مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا، کشتی «اور لاولی» تحت این طرح تردد نمی‌کرده است، اما تعلیق این مأموریت بشردوستانه برای حفظ جان دریانوردان ضروری تشخیص داده شد. به گزارش وب‌سایت تحلیلی لویدز لیست، پس از این واقعه و هشدارهای نظامی ایران، دست‌کم دو نفت‌کش بزرگ دیگر به نام‌های «آزوماسان» و «بلو استار ۱» ناچار شدند در نزدیکی شبه‌جزیره عمان تغییر مسیر داده و دور بزنند؛ امری که نشان‌دهنده بلاتکلیفی عمیق شرکت‌های کشتیرانی بین‌المللی است.
حقوق بشر؛ قربانی خاموش توافق‌های راهبردی و امنیتی
فراتر از چانه‌زنی‌های بزرگ بر سر مسیرهای انرژی و کنترل تسلیحاتی، توافق‌های دیپلماتیک اغلب حقوق اساسی ملت‌ها را نادیده می‌گیرند. به گزارش سازمان‌های مستقل حقوق بشری، در حالی که تهران به دنبال آزادسازی دارایی‌های مسدود شده و تثبیت حاکمیت دریایی خود است و پایتخت‌های عربی خواهان چتر حمایتی نظامی محکم‌تر از سوی واشنگتن هستند، جوامع حاشیه‌ای منطقه همچنان هزینه این موازنه قوا را می‌پردازند.
در داخل مرزهای ایران، اقلیت‌های قومی و مذهبی نظیر عرب‌های اهواز، بلوچ‌ها، کُردها و بهاییان با فشارهای ساختاری و امنیتی مداوم روبرو هستند. در سوی دیگر، شیعیان در بحرین با محدودیت‌های مدنی مواجه‌اند و فعالان سیاسی در زندان‌ها به فراموشی سپرده شده‌اند. هم‌زمان، میلیون‌ها کارگر مهاجر در خلیج فارس بدون حقویق اساسی استثمار می‌شوند. به باور ناظران مستقل بین‌المللی، توافق‌هایی که بدون حل ریشه‌ای بحران‌های حقوق بشری صرفاً به امنیت نفت‌کش‌ها بپردازند، قادر به ایجاد صلح پایدار نبوده و تنها مدیریت بحران برای حفظ وضع موجود به نفع نخبگان حاکم هستند.
تنوع‌بخشی به هم‌پیمانان و افق‌های جدید دفاعی در منطقه
بن‌بست فعلی در تنگه هرمز نشان داد که توافق‌های بزرگ بدون حل ریشه‌ای بحران‌ها تا چه حد شکننده هستند. سفر مارکو روبیو و فشارهای موجود نشان داد که کشورهای خلیج فارس دیگر مایل نیستند تمام گزینه‌های امنیتی خود را در سبد واشنگتن بگذارند. به گزارش روزنامه فایننشال تایمز، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در کنار پیگیری تضمین‌های امنیتی از آمریکا، در حال توسعه روابط نظامی با قدرت‌های نوظهور مانند چین، هند، ترکیه و اروپا هستند تا در صورت چرخش ناگهانی سیاست خارجی واشنگتن، جایگزین‌های مناسبی داشته باشند.
ناظران سیاسی تأکید می‌کنند تا زمانی که در متن توافق‌های آتی، جایگاهی برای حقوق ملت‌ها، آزادی زندانیان سیاسی و بهبود شرایط اقلیت‌ها و کارگران تعریف نشود، ثمره این دیپلماسی پرهیاهو چیزی جز یک آتش‌بس ناپایدار نخواهد بود؛ چرا که سرکوب مطالبات عمومی پشت درهای بسته، تنها انبار باروت بحران‌های آینده را بزرگ‌تر و سهمگین‌تر خواهد کرد.
