سفر وزیر امور خارجه ایران به بغداد بر محورهای کلیدی چون بازگشایی تنگه هرمز، همکاری با دولت جدید عراق و هماهنگی‌های مراسم تشییع رهبر پیشین ایران متمرکز بود.
بغداد در کانون رایزنی‌های فشرده دیپلماتیک قرار گرفته است تا در شرایط حساس پساجنگ، مناسبات فی‌مابین تهران و همسایه غربی‌اش وارد مرحله جدیدی از همکاری‌های همه‌جانبه شود. پایتخت عراق در حالی از هیئت بلندپایه ایرانی میزبانی می‌کند که منطقه پس از یک دوره تنش شدید نظامی، به دنبال بازسازی ساختارهای همکاری و تثبیت آرامش شکننده کنونی است و بغداد به عنوان یک بازیگر میانجی، نقشی تعیین‌کننده را در توازن قوا میان تهران و واشنگتن ایفا می‌کند.
این تکاپوی فشرده دیپلماتیک با سفر سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران به بغداد در روز یکشنبه ۲۸ ژوئن ۲۰۲۶ میلادی (۷ تیر ۱۴۰۵ خورشیدی) وارد فاز عملیاتی شد. بر پایه گزارش خبرگزاری رسمی ایرنا، وزیر امور خارجه ایران پس از ورود به پایتخت عراق و ادای احترام به مقام شهدا در محل ترور فرماندهان مقاومت، با فؤاد حسین، وزیر امور خارجه عراق دیدار کرد. عراقچی هدف از این سفر را در سه محور خلاصه کرد: ابراز سپاسگزاری از مواضع حمایتی دولت و ملت عراق در جریان تنش‌های اخیر، تبریک رسمی به دولت تازه عراق و رایزنی درباره هماهنگی‌های برگزاری مراسم تشییع رهبر فقید جمهوری اسلامی در شهرهای مذهبی عراق.
بحران انرژی و مأموریت بازگشایی تنگه هرمز
آبراهه راهبردی تنگه هرمز و مسائل مربوط به امنیت دریانوردی، به عنوان حیاتی‌ترین مبحث این سفر ارزیابی شد. به گزارش خبرگزاری آناتولی، انسداد این آبراه کلیدی در جریان جنگ اخیر، آسیب‌های مالی شدیدی به بخش انرژی عراق وارد کرده و صادرات نفت این کشور را با چالش جدی مواجه ساخته است. وزیر امور خارجه ایران در نشست خبری مشترک اعلام کرد که بر اساس یادداشت تفاهم امضاشده میان ایران و آمریکا در تاریخ ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶ (۲۸ خرداد ۱۴۰۵)، تنگه هرمز ظرف مدت ۳۰ روز و تحت مدیریت کامل جمهوری اسلامی ایران به وضعیت عادی خود بازخواهد گشت.
عراقچی با تاکید بر اینکه مسئولیت هدایت و بازگشایی این مسیر راهبردی منحصراً با تهران است، به بازیگران بین‌المللی و منطقه‌ای هشدار داد که از هرگونه دخالت یا تلاش برای ایجاد ترتیبات موازی خودداری کنند، چرا که این امر تنها به پیچیدگی اوضاع و افزایش سطح تنش‌ها منجر می‌شود. در مقابل، فؤاد حسین ضمن ابراز نگرانی از پیامدهای تداوم انسداد هرمز بر درآمدهای ارزی بغداد، پیشنهاد داد که نشستی منطقه‌ای با حضور هشت کشور حاشیه خلیج فارس، از جمله ایران و عراق، برای ایجاد یک سازوکار بومی امنیت انرژی برگزار شود. این موضع نشان می‌دهد که بغداد ترجیح می‌دهد تنش‌های بین‌المللی را به سمتی هدایت کند که اقتصاد متکی به نفت عراق بیش از این آسیب نبیند.
همکاری با کابینه جدید بغداد و تثبیت روابط دو جانبه
این سفر همچنین در بستر تحولات سیاسی داخلی عراق و آغاز به کار دولت جدید به ریاست علی فالح الزیدی انجام شد. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، پارلمان عراق در تاریخ ۱۴ مه ۲۰۲۶ (۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵) پس از هفته‌ها بن‌بست سیاسی، به بخش عمده‌ای از اعضای کابینه الزیدی رای اعتماد داد؛ دولتی که با چالش‌های جدی اقتصادی، لزوم کنترل گروه‌های مسلح غیررسمی و حفظ موازنه قوا در روابط با واشنگتن و تهران دست‌وپنجه نرم می‌کند.
عراقچی در نشست مطبوعاتی خود تصریح کرد که تهران مایل است همکاری‌های راهبردی خود را با دولت جدید عراق در تمامی ابعاد سیاسی، اقتصادی و امنیتی ادامه دهد. ابقای فؤاد حسین در سمت وزارت امور خارجه عراق نیز از سوی مقامات ایرانی به عنوان فرصتی برای استمرار هماهنگی‌های دیپلماتیک پخته‌تر میان دو کشور ارزیابی شده است.
هماهنگی برای مراسم تشییع در عتبات عالیات
یکی دیگر از محورهای رسمی و برجسته این سفر، برنامه‌ریزی برای تشییع رهبر کشته شده‌ی جمهوری اسلامی ایران در شهرهای مذهبی عراق بود. بر پایه گزارش‌های منتشرشده توسط خبرگزاری‌های داخلی ایران از جمله خبرگزاری ایسنا، عراقچی اعلام کرد که به دلیل درخواست‌های مکرر شیعیان عراق، تصمیم گرفته شد مراسم تشییع در شهرهای بغداد، کاظمین، کربلا و نجف برگزار شود.
وزیر امور خارجه ایران با قدردانی از دولت عراق و به ویژه نخست‌وزیر این کشور برای تشکیل یک ستاد ویژه هماهنگی، تاکید کرد که در جریان این سفر با اعضای این ستاد دیدارهایی خواهد داشت تا مقدمات اجرایی این مراسم به بهترین شکل ممکن و با شکوه تمام فراهم شود. ناظران سیاسی بر این باورند که این اقدام افزون بر جنبه‌های عقیدتی و مذهبی، پیامی راهبردی برای همبستگی میان جریان‌های همسو در دو کشور قلمداد می‌شود.
پرونده امنیتی مرزها و مسئله اقلیم کردستان
با وجود بیانیه‌های رسمی که بر صلح و همکاری اقتصادی متمرکز بودند، پرونده امنیتی مرزها و حضور احزاب کرد مخالف ایران در اقلیم کردستان به عنوان یک متغیر تاثیرگذار در پس‌زمینه روابط دوجانبه باقی مانده است. گرچه عراقچی در نشست خبری مشترک به طور مستقیم به این مسئله اشاره نکرد، اما رسانه تحلیلی روژمان پیش از این به نقل از منابع آگاه مدعی شده بود که تهران از طریق سفیر عراق در ایران، خواستار اخراج اعضای این احزاب یا تحویل آن‌ها به ایران شده است؛ درخواستی که هنوز به تایید رسمی مقامات دولتی در بغداد یا اربیل نرسیده است.
بر اساس آمارهای ارائه‌شده از سوی سازمان حقوق بشر کردستان و سازمان حقوق بشری هانا، اردوگاه‌های محل استقرار این گروه‌ها در سال‌های گذشته بارها هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفته‌اند؛ به طوری که از آغاز درگیری‌ها در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) تا کنون، دست‌کم ۱۶۴ حمله به این کمپ‌ها ثبت شده است. از سوی دیگر، گزارش‌های تحقیقی خبرگزاری رویترز حاکی از آن است که این گروه‌ها به دلیل فشارهای بازدارنده تهران و سیاست‌های محافظه‌کارانه اقلیم کردستان، از ورود به درگیری‌های مستقیم خودداری کرده‌اند تا هزینه‌های سنگین امنیتی به ساکنان غیرنظامی این اردوگاه‌ها تحمیل نشود.
دیپلماسی بر لبه شکنندگی
رایزنی‌های فشرده وزیر امور خارجه ایران در بغداد را می‌توان تلاشی جدی برای بازتعریف همپوشانی‌های راهبردی تهران و بغداد در دوران پس از تنش دانست. در حالی که ایران تلاش دارد جایگاه حاکمیتی خود را در پرونده‌های بزرگ نظیر بازگشایی تنگه هرمز حفظ کند و بر تعهدات بین‌المللی طرف‌های غربی پافشاری ورزد، عراق اولویت خود را مهار بحران‌های معیشتی و تثبیت جایگاه میانجی‌گرانه خود تعریف کرده است. با این حال، شکنندگی شرایط امنیتی مرزها و فشارهای مداوم اقتصادی نشان می‌دهد که مسیر دیپلماتیک پیش‌رو، نیازمند هماهنگی‌های مداوم و ظریف میان دو کشور است.
