پایتخت ترکیه در آستانه میزبانی از سی و ششمین نشست سران سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)، به یک دژ نظامی نفوذناپذیر تبدیل شده است. در حالی که آنکارا آماده می‌شود تا از رهبران سی و دو کشور عضو، از جمله دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، استقبال کند، خیابان‌های استانبول شاهد سرکوب و بازداشت بیش از صد معترض ضدناتو بوده است.
این نشست حساس که در روزهای شانزدهم و هفدهم تیر سال هزار و چهارصد و پنج برگزار می‌شود، نه تنها بر بحران اوکراین متمرکز خواهد بود، بلکه سایه سنگین پیامدهای جنگ اخیر ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران و روندهای نوین سیاسی در سوریه، بخش مهمی از چانه‌زنی‌های دیپلماتیک پشت درهای بسته را به خود اختصاص خواهد داد.
خیابان‌های قفل‌شده و تدابیر شدید امنیتی در آنکارا و استانبول
در تازه‌ترین تحول امنیتی پیش از آغاز رسمی نشست سران ناتو، فضای شهرهای بزرگ ترکیه به شدت متشنج گزارش شده است. به گزارش خبرگزاری رویترز، نیروهای پلیس ترکیه روز یکشنبه ۵ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۴ تیر ۱۴۰۵)، بیش از ۱۰۰ معترض را در جریان یک راهپیمایی ضدناتو در استانبول بازداشت کردند. این تظاهرات که از سوی حزب کمونیست ترکیه سازمان‌دهی شده بود، تنها دو روز پیش از آغاز رسمی برنامه‌های نشست سران در آنکارا به میدان تقابل شهروندان و نیروهای امنیتی بدل شد. بر اساس گزارش‌های تکمیلی از خبرگزاری آسوشیتدپرس، این نخستین تجمع اعتراضی هفته‌های اخیر نبوده و پیش از این نیز در تاریخ ۲۷ ژوئن ۲۰۲۶ (۶ تیر ۱۴۰۵)، معترضان در استانبول علیه ناتو و حضور دونالد ترامپ در خاک ترکیه شعارهای تندی سر داده بودند.
به موازات این تجمعات خیابانی، مقامات دادستانی ترکیه نیز اقدامات قضایی گسترده‌ای را علیه مخالفان و گروه‌های چپ‌گرا آغاز کرده‌اند. بر اساس گزارش رسمی خبرگزاری رویترز در تاریخ ۲۳ ژوئن ۲۰۲۶ (۲ تیر ۱۴۰۵)، دادستانی کل آنکارا برای ۲۴۱ مظنون در پرونده‌های مربوط به سازمان‌های شبه‌نظامی و گروه‌های چپ‌گرا از جمله داعش، دی‌اچ‌کی‌پی-سی، ام‌ال‌کی‌پی و تی‌کی‌پی/ام‌ال حکم بازداشت صادر کرده که در نهایت به بازداشت ۲۰۹ نفر منجر شده است. منتقدان رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، معتقدند دولت از فضای امنیتی پیش از اجلاس سوءاستفاده کرده تا هرگونه صدای مخالفی را در نطفه خفه کند؛ اتهامی که مقامات آنکارا آن را رد کرده و این اقدامات را پیش‌نیازهای ضروری برای حفظ امنیت سران جهان می‌دانند. در این میان، خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داده است که ده‌ها هزار نیروی پلیس در آنکارا مستقر شده، سامانه‌های پدافند هوایی فعال شده و تجمعات عمومی، کنسرت‌ها و حتی مراسم فارغ‌التحصیلی دانشگاه‌ها به حالت تعلیق درآمده‌اند تا امنیت پایتخت نزدیک به شش میلیون نفری ترکیه به طور کامل تامین شود.
برنامه‌های فشرده نشست سی و ششم؛ تمرکز بر صنایع دفاعی و چالش‌های نوین
بر اساس جدول زمانی تایید شده از سوی دفتر مطبوعاتی ناتو، برنامه‌های مقدماتی این نشست از روز دوشنبه ۶ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۵ تیر ۱۴۰۵) با کنفرانس خبری مارک روته، دبیرکل ناتو، در مرکز رسانه‌ای بین‌المللی مستقر در مجموعه ریاست‌جمهوری بش‌تپه آغاز می‌شود. روز سه‌شنبه ۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۶ تیر ۱۴۰۵)، مجمع صنایع دفاعی ناتو با حضور مقامات ارشد کشورهای عضو و نمایندگان برجسته صنایع نظامی در مرکز همایش‌های بین‌المللی آنکارا برگزار خواهد شد تا راهکارهای افزایش تولید و نوآوری در عرصه تسلیحات را بررسی کند.
نشست اصلی سران نیز در روز چهارشنبه ۸ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۷ تیر ۱۴۰۵) به میزبانی مجموعه ریاست‌جمهوری بش‌تپه برگزار می‌شود. برنامه رسمی این روز شامل عکس سنتی و خانوادگی رهبران در ساعت ۱۱:۰۰ صبح و آغاز نشست شورای آتلانتیک شمالی در سطح سران دولت‌ها در ساعت ۱۱:۱۵ خواهد بود. میزبانی این رویداد بزرگ در آنکارا که پس از ۲۲ سال از آخرین میزبانی ترکیه در استانبول در سال ۲۰۰۴ (۱۳۸۳) صورت می‌گیرد، از اهمیت راهبردی بالایی برخوردار است. رجب طیب اردوغان تلاش دارد از این فرصت برای اثبات وزن راهبردی و دیپلماتیک ترکیه به عنوان دارنده دومین ارتش بزرگ ناتو بهره‌برداری کند. برای نیل به این هدف، حتی یک فرودگاه مجلل جدید از یک پایگاه نظامی سابق برای پذیرش اختصاصی رهبران آماده شده است تا نمادی از آمادگی نظامی و لجستیکی ترکیه باشد.
دیپلماسی حاشیه اجلاس؛ دیدارهای جنجالی ترامپ با زلنسکی و احمد الشرع
یکی از داغ‌ترین بخش‌های این دور از نشست ناتو، دیدارهای دوجانبه دونالد ترامپ در حاشیه اجلاس خواهد بود. کاخ سفید تایید کرده است که رئیس‌جمهور ایالات متحده روز چهارشنبه دیدارهای جداگانه‌ای با ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، و احمد الشرع، رئیس‌جمهور جدید سوریه، خواهد داشت. دیدار با زلنسکی در شرایطی انجام می‌شود که جنگ اوکراین وارد پنجمین سال خود شده و تلاش‌ها برای یافتن راهی جهت پایان دادن به این بحران فرسایشی ادامه دارد. زلنسکی اخیراً پس از گفت‌وگوی تلفنی با ترامپ ابراز امیدواری کرده بود که این دیدار بتواند چشم‌اندازهای واقعی برای صلح پایدار ایجاد کند.
از سوی دیگر، ملاقات ترامپ با احمد الشرع (که پیش‌تر با نام ابومحمد الجولانی شناخته می‌شد) نشان‌دهنده تغییرات بنیادین در جغرافیای سیاسی خاورمیانه است. پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ (آذر ۱۴۰۳) و روی کار آمدن دولت انتقالی به رهبری الشرع، دمشق به شدت به دنبال عادی‌سازی روابط با غرب، لغو تحریم‌ها و بازسازی اقتصادی بوده است. ترامپ پیش از این نیز با الشرع در ریاض و واشینگتن ملاقات کرده بود و اکنون امیدوار است با تقویت جایگاه دولت جدید سوریه، از نفوذ منطقه‌ای ایران و بازسازی توان نظامی حزب‌الله در لبنان بکاهد؛ موضوعی که پیوند مستقیمی با تحولات نظامی اخیر خلیج فارس دارد.
سایه سنگین جنگ ایران بر همبستگی آتلانتیک
تنش‌های ناشی از جنگ اخیر میان ایالات متحده، اسرائیل و ایران که از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) با عملیات نظامی آغاز شد، بر تمام ابعاد این نشست سایه افکنده است. هرچند طرفین در ژوئن ۲۰۲۶ (خرداد ۱۴۰۵) به یک تفاهم‌نامه آتش‌بس موقت دست یافتند، اما انتقادهای تند دونالد ترامپ از متحدان اروپایی ناتو به دلیل عدم همراهی موثر در این نبرد و تلاش برای بازگشایی آبراهه راهبردی تنگه هرمز، شکاف‌های جدی درون ائتلاف ایجاد کرده است. اروپایی‌ها معتقدند ماجراجویی‌های نظامی واشینگتن در خلیج فارس، ثبات اقتصادی و امنیت انرژی قاره سبز را به خطر انداخته است.
بر اساس تحلیل‌های منتشر شده در وب‌سایت‌های معتبر بین‌المللی مانند اندیشکده چتم هاوس و موسسه مطالعات جنگ، ترمیم این شکاف یا دست‌کم مهار آن، بزرگ‌ترین آزمون ناتو در آنکارا خواهد بود. فاتح جیلان، سفیر پیشین ترکیه در ناتو، تاکید کرده است که موفقیت این نشست به میزان توانایی اعضا در پر کردن این گسل‌های عمیق بستگی دارد. ترکیه تلاش می‌کند خود را به عنوان پلی میان خواسته‌های جاه‌طلبانه واشینگتن و دغدغه‌های امنیتی اروپا معرفی کند؛ نقشی که اجرای آن در میانه خیابان‌های ملتهب و مسدود آنکارا، هزینه‌های سنگینی برای حقوق مدنی و آزادی‌های عمومی شهروندان ترکیه به همراه داشته است و این کشور را در دوراهی اثبات وفاداری به ناتو یا حفظ استقلال دیپلماتیک خود قرار می‌دهد.
