در پی انتشار گزارشهایی مبنی بر احتمال دستیابی به توافقی میان ایالات متحده آمریکا و رژیم ایران برای بازگشایی تنگه هرمز، بازارهای جهانی انرژی با واکنشی سریع روبرو شدند. قیمت نفت برنت در معاملات روز سهشنبه، ۱۳ مرداد ۱۴۰۵، با کاهشی ۵ درصدی به بشکهای ۷۵ دلار و ۹۰ سنت رسید که نشاندهنده خوشبینی معاملهگران به کاهش تنشهای دریایی است. این تحولات پس از آن شتاب گرفت که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، با لحنی تند اعلام کرد که تهران تنها یک “آخرین فرصت” برای امضای توافق و جلوگیری از حملات ویرانگر در اختیار دارد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، در گفتوگو با شبکه سیانبیسی تاکید کرد که واشینگتن در حال مذاکره با طرف ایرانی است و احتمال میرود تا روز چهارشنبه توافقی برای تضمین “آزادی رفتوآمد” در این آبراه راهبردی حاصل شود. وی با اشاره به وضعیت نظامی کنونی، خاطرنشان کرد که بخش بزرگی از توان نیروی هوایی، دریایی و ظرفیت تولید موشکی جمهوری اسلامی در پی حملات اخیر منهدم شده است و تهران اکنون برای ثبات وضعیت اقتصادی خود تحت فشار شدیدی قرار دارد.
سقوط قیمت نفت و ضربالاجل واشینگتن برای پایان انسداد دریایی
اظهارات مقامات ارشد دولت آمریکا نشاندهنده یک راهبرد دوگانه شامل فشار نظامی خردکننده و گشایش دیپلماتیک مشروط است. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در کاخ سفید اعلام کرد که به درخواست متحدان منطقهای از جمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر، حملات گستردهای را که قرار بود روز یکشنبه انجام شود، به تعویق انداخته است تا فرصتی برای دیپلماسی ایجاد شود.
ترامپ با توصیف رفتارهای رژیم ایران به عنوان “فریبکاری باورنکردنی”، هشدار داد که در صورت صادر نشدن مجوز بازگشایی کامل تنگه هرمز، ایالات متحده آماده است تا “بزرگترین حمله نظامی پس از جنگ جهانی دوم” را علیه اهداف ایرانی به اجرا درآورد.
همزمان با این تهدیدها، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در جریان امضای یک تفاهمنامه هستهای با پاراگوئه، پیشرفت در مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و عمان را تایید کرد. مارکو روبیو تصریح کرد که هدف اصلی در میانمدت، خلع سلاح هستهای رژیم ایران است، اما در حال حاضر تمرکز بر بازگشت امنیت به تنگه هرمز و عبور مطمئن کشتیهای تجاری قرار دارد. به گفته وی، اگرچه عبور و مرور نفت در حال حاضر به صورت محدود جریان دارد، اما رسیدن به یک توافق رسمی برای بازگشایی کامل آبراه، اولویت اصلی واشینگتن است.
نقش میانجیگری عمان و مطالبات مداخلهجویانه جمهوری اسلامی
در حالی که واشینگتن از پیشرفت در گفتوگوها سخن میگوید، جمهوری اسلامی با اتخاذ موضعی ضد و نقیض، هرگونه مذاکره مستقیم با دولت آمریکا را تکذیب کرده است. مقامات تهران مدعی هستند که تنها با کشور عمان در حال رایزنی برای مدیریت فنی تنگه هرمز هستند. با این حال، منابع آگاه به خبرگزاری رویترز گفتهاند که ایران در طرح پیشنهادی خود، خواستار اعمال کنترل بر کشتیهای ورودی و نظارت دقیق بر شناورهای خروجی شده است؛ درخواستی که عملاً به معنای باجخواهی دریایی و حق مداخله غیرقانونی در مسیرهای بینالمللی تلقی میشود.
بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز، رژیم ایران به دنبال آن است که مسیرهای خروجی از گذرگاههای میان ایران و عمان عبور کند و مجوز خروج تنها پس از اطلاعرسانی به مقامات تهران صادر شود.
این موضع سرسختانه، در حالی که اقتصاد ایران به دلیل محاصره بنادر و تحریمهای کمرشکن در آستانه فروپاشی است، نشاندهنده تلاش سپاه پاسداران برای حفظ نفوذ مخرب خود بر امنیت انرژی جهانی است. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در پاسخ به احتمال دریافت عوارض توسط ایران، تاکید کرد که توافق مدنظر آمریکا تنها بر پایه “آزادی ناوبری” خواهد بود و هیچ امتیازی خارج از عرف بینالمللی به تهران داده نخواهد شد.
تداوم ناامنی در آبراهها و حملات گروههای نیابتی
در میانه مذاکرات دیپلماتیک، وقوع حوادث امنیتی در دریای عمان و حملات گروههای نیابتی ایران، صداقت رژیم تهران در دستیابی به صلح را با تردید جدی روبرو کرده است. روز سهشنبه، ۱۳ مرداد، یک کشتی فلهبر با پرچم لیبریا به نام “مینوان پایونییر” در نزدیکی سواحل عمان هدف یک پرتابه ناشناس قرار گرفت.
به گزارش سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا، این حمله منجر به آتشسوزی در اتاق موتور و مفقود شدن یکی از خدمه کشتی شده است. اینگونه حملات که به طور سنتی با حمایت یا هدایت مستقیم نیروهای ایرانی انجام میشود، پیامی تهدیدآمیز به بازارهای جهانی تلقی میگردد.
همزمان، گروه حوثیها در یمن که تحت حمایت مالی و نظامی جمهوری اسلامی قرار دارد، ادعا کرد که فرودگاه نجران در جنوب عربستان سعودی را با پهپاد هدف قرار داده است. یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثیها، مدعی شد این حمله به تلافی نقض حریم هوایی یمن صورت گرفته است. تداوم این حملات در زمانی که میانجیگرانی نظیر قطر برای کاهش تنش تلاش میکنند، ناهماهنگی در ساختار قدرت ایران و یا تعمد رژیم برای استفاده از ناامنی به عنوان ابزار فشار در مذاکرات را نشان میدهد. ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، تایید کرده است که تلاشها برای کاهش تنش ادامه دارد اما هنوز هیچ توافق نهایی حاصل نشده است.
فشارهای داخلی در واشینگتن و راهبرد برخورد قاطع با رژیم ایران
در داخل ایالات متحده، رویکرد دونالد ترامپ نسبت به بحران ایران با واکنشهای متفاوتی در کنگره روبرو شده است. در حالی که برخی از دموکراتها نظیر مارک کلی، سناتور ایالت آریزونا، رویکرد رئیسجمهور را “نامنظم” توصیف کردهاند، جمهوریخواهان بر ضرورت پایان دادن به توان هستهای و موشکی تهران تاکید دارند.
جان کندی، سناتور ایالت لوئیزیانا، معتقد است که تشدید تحریمها و هدف قرار دادن برنامههای هستهای رژیم ایران، گزینه موثرتری نسبت به گسترش جنگ است، زیرا افزایش تنش نظامی میتواند به تورم جهانی و جهش قیمت بنزین در آستانه انتخابات میاندورهای آمریکا منجر شود.
با این وجود، دونالد ترامپ تاکید کرده است که صبر وی در برابر “دروغگوییهای” مقامات ایران به پایان رسیده است. وی در شبکه اجتماعی اکس و تروث سوشال خاطرنشان کرد که مقامات ایرانی برای مذاکره “التماس” میکنند اما در تریبونهای رسمی آن را انکار مینمایند.
رئیسجمهوری آمریکا تصریح کرد که هدف نهایی، خلع سلاح کامل هستهای ایران است و بازگشایی تنگه هرمز تنها فاز نخست این فرآیند خواهد بود.
او در آخرین اظهارات خود هشدار داد که اگر تهران از این “آخرین فرصت” استفاده نکند، با عملیاتی روبرو خواهد شد که به معنای پایان قطعی حیات سیاسی و نظامی رژیم در شکل کنونی آن خواهد بود. اکنون چشم جهان به نتایج گفتگوهای روز چهارشنبه دوخته شده است تا مشخص شود آیا رژیم ایران تسلیم فشارهای بینالمللی خواهد شد یا منطقه را به سوی یک درگیری فراگیر سوق خواهد داد.
- بحران در هفتمین ماه جنگ؛ واشینگتن بر سر دوراهی آتشبس یا تشدید ضربات علیه رژیم تهران
- عبور بیش از ۲ هزار کشتی از تنگه هرمز در دو ماه؛ ترامپ: جنگ بهزودی پایان مییابد
- کریدورهای ریلی و تجارت پایاپای؛ ابعاد حمایت چین از ایران و پیامدهای آن برای امنیت خلیج فارس
- معاملهای ۲۴ میلیارد دلاری میان واشینگتن و ریاض، موافقت آمریکا با فروش اف-۳۵ به عربستان
- رایزنیهای رئیس سازمان اطلاعات ترکیه در کابل و قندهار
