فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) با اعلام تشکیل اولین یگان چندملیتی پهپادهای تهاجمی تحت عنوان «نیروی ویژه فالکون استرایک» (ضربه شاهین)، گام عملیاتی بلندی را برای تغییر موازنه نظامی در خاورمیانه برداشته است. این اقدام که تنها یک هفته پس از انعقاد «پیمان مکه» میان ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان صورت میگیرد، نشاندهنده شتاب گرفتن فرآیند تشکیل ائتلافهای نظامی جدیدی است که محوریت آنها از جنگافزارهای کلاسیک به سمت سامانههای هوشمند و بدون سرنشین تغییر یافته است.
فالکون استرایک؛ پهپادها در سه قلمرو
طبق بیانیه رسمی سنتکام که در ۲۲ مرداد ۱۴۰۵ منتشر شد، «فالکون استرایک» نخستین یگان در نوع خود است که به طور اختصاصی بر پهپادهای تهاجمی یکطرفه (انتحاری) تمرکز دارد و عملیاتهای خود را در سه حوزه هوایی، سطح دریا و زیرسطحی (زیردریایی) ادغام میکند. برخلاف الگوهای پیشین که پهپادها به عنوان ابزار پشتیبان در اختیار نیروهای زمینی یا دریایی بودند، این نیروی جدید یک ساختار فرماندهی مستقل تحت نظر «فرماندهی عملیات ویژه سنتکام» (SOCCENT) خواهد داشت.
برد کوپر، فرمانده سنتکام، هدف از تشکیل این یگان را بهرهگیری از «نوآوریهای شرکای منطقهای» و ایجاد یک توانمندی بازدارنده یکپارچه توصیف کرده است. دعوت رسمی واشینگتن از متحدان منطقهای برای پیوستن به این نیرو، نشاندهنده آن است که ایالات متحده به دنبال ایجاد یک «شبکه عصبی نظامی» در خاورمیانه است که در آن پهپادهای ارزانقیمت اما با تکنولوژی بالا، وظیفه پایش و تهاجم را بر عهده بگیرند.
از «اسکورپیون» تا «فالکون»؛ عبور از مرحله آزمایش
تشکیل فالکون استرایک، ۹ ماه پس از راهاندازی یگان «اسکورپیون استرایک» (ضربه عقرب) صورت میگیرد. منابع خبری در ایران، از جمله «اطلاعات آنلاین»، با اشاره به سوابق این یگان یادآوری کردهاند که اسکورپیون استرایک در تیرماه سال جاری (ژوئیه ۲۰۲۶) از شناورهای بدون سرنشین برای حمله به برخی تأسیسات بندری در جنوب ایران استفاده کرده بود.
موفقیت عملیاتی یگان پیشین در نفوذ به لایههای حفاظتی بنادر، اکنون مسیر را برای تشکیل یک نیروی بزرگتر و چندملیتی هموار کرده است. در واقع، فالکون استرایک نسخه تکاملیافتهای است که قصد دارد قابلیتهای تهاجمی را از سطح یک کشور به یک ائتلاف چندملیتی تعمیم دهد. این موضوع از منظر استراتژیک به معنای آن است که هرگونه واکنش متقابل به حملات پهپادی، نه با یک کشور، بلکه با مجموعهای از کشورهای عضو این یگان روبرو خواهد شد.
همزمانی معنادار با پیمان مکه
اعلام تشکیل این نیروی پهپادی دقیقاً یک هفته پس از امضای پیمان دفاعی سهجانبه در جده میان ترکیه، عربستان و پاکستان (موسوم به پیمان مکه) صورت گرفت. اگرچه پیمان مکه یک توافق مستقل منطقهای برای حفاظت از زیرساختهای انرژی و مقابله با تهدیدات فرامرزی است، اما تحلیلگران داخلی در ایران این دو رویداد را تکههای یک پازل میبینند.
روزنامه «شرق» در تحلیلی پیرامون این تحرکات اشاره کرده است که منطقه در حال تجربه یک «بازتعریف امنیتی» است. در حالی که پیمان مکه یک چتر سیاسی-نظامی میان قدرتهای بزرگ اسلامی ایجاد کرده، فالکون استرایک بازوی تکنولوژیک و عملیاتی این تغییر آرایش محسوب میشود. همپوشانی دعوت سنتکام از شرکای منطقهای با اعضای پیمان مکه، میتواند به معنای شکلگیری یک ائتلاف پهپادی قدرتمند باشد که موازنه «قدرت پهپادی» را که پیش از این نقطه قوت جمهوری اسلامی به شمار میرفت، به چالش بکشد.
تهدید زیرساختهای انرژی؛ قواعد جدید بازی
یکی از نگرانکنندهترین ابعاد تشکیل این نیروی جدید، اهدافی است که برای آن متصور شدهاند. شبکه ۱۳ تلویزیون اسرائیل و به تبع آن رسانههای داخلی ایران نظیر «خبرآنلاین»، گزارش دادهاند که برد کوپر در دیدارهای اخیر خود با مقامات ارشد نظامی در تلآویو، بر لزوم حمله مستقیم به زیرساختهای ملی، صنعت نفت، گاز و نیروگاههای برق ایران تاکید کرده است.
از نگاه کوپر، حملات پهپادی دقیق و کمهزینه از طریق یگانهایی نظیر فالکون استرایک، میتواند «قواعد بازی» را تغییر دهد. این استراتژی بر این پایه استوار است که فشار اقتصادی ناشی از تخریب زیرساختهای انرژی، تهران را در موقعیتی قرار میدهد که هزینههای تغییر مواضع سیاسیاش کمتر از هزینههای تداوم درگیری باشد. در همین حال، اظهارات پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، مبنی بر توانایی واشینگتن برای «محاصره دریایی نامحدود بنادر ایران»، قطعه دیگری از این فشار چندجانبه است.
نبرد کریدورها و حذف مزیت ژئوپلیتیک
در کنار تحرکات نظامی، ابوالفضل کاظمی، کارشناس مطالعات ژئوپلیتیک، در یادداشتی تحلیلی در رسانههای داخلی هشدار داده است که تشکیل فالکون استرایک بخشی از یک استراتژی کلانتر برای تامین امنیت «کریدورهای جایگزین» است. با افزایش ناامنی در گلوگاههای دریایی نظیر تنگه هرمز، ائتلافهای جدید به دنبال آن هستند تا با استفاده از پوشش پهپادی یگانهای چندملیتی، امنیت مسیرهای زمینی و خطوط لوله انتقال انرژی از عراق و عربستان به سمت مدیترانه را تضمین کنند.
این رویکرد نه تنها امنیت کشتیرانی ایران را تحتالشعاع قرار میدهد، بلکه در بلندمدت میتواند منجر به حذف مزیت ترانزیتی ایران در موازنات انرژی منطقه شود. در واقع، فالکون استرایک تنها یک ابزار تهاجمی نیست، بلکه نگهبان ساختار اقتصادی جدیدی است که قصد دارد نفوذ ایران بر شریانهای انرژی را به حداقل برساند.
بنبست دیپلماتیک و پیامدهای امنیتی
تشکیل این یگان در حالی اعلام میشود که کانالهای دیپلماتیک، به ویژه میانجیگری عمان، با بنبست جدی روبرو شدهاند. منابع مطلع دیپلماتیک به روزنامه «العربی الجدید» گفتهاند که پافشاری تهران بر شروط اساسی مانند خروج کامل نیروهای آمریکا و توقف تحرکات خصمانه، باعث شده تا توافقات مربوط به امنیت دریانوردی به تعویق بیفتد.
عدم پیشرفت در میز مذاکره، فضای منطقه را به سمت «امنیت سختافزاری» سوق داده است. در چنین فضایی، فالکون استرایک به عنوان یک عامل بازدارنده فعال (Active Deterrence) عمل میکند. انتقادی که کارشناسان داخلی به این وضعیت دارند، خطر «اشتباه محاسباتی» است؛ چرا که ادغام پهپادهای تهاجمی در ساختارهای چندملیتی، مرز میان دفاع و تهاجم را لغزنده کرده و احتمال جرقههای ناخواسته در خلیج فارس را افزایش میدهد.
تشکیل نیروی ویژه «فالکون استرایک» توسط سنتکام، نشاندهنده عبور رسمی خاورمیانه از دوران موازنههای سنتی به عصر «جنگهای شبکهای و بدون سرنشین» است. این یگان با بهرهگیری از تجربه عملیاتی علیه بنادر ایران و ادغام با پیمانهای نوظهوری نظیر پیمان مکه، قصد دارد محیط امنیتی ایران را از سه جهت هوایی، دریایی و زیرسطحی محاصره کند.
برای تهران، چالش اصلی دیگر تنها مقابله با ناوهای هواپیمابر نیست، بلکه مواجهه با صدها سامانه بدون سرنشین کوچکی است که از سوی مجموعهای از همسایگان و ایالات متحده هدایت میشوند. این آرایش نظامی جدید، دیپلماسی ایران را در برابر این پرسش قرار میدهد که چگونه میتواند در فضای «جنگ کریدورها» و «ائتلافهای پهپادی»، وزن ژئوپلیتیکی خود را بدون ورود به یک برخورد مستقیم و پرهزینه حفظ کند. آنچه روشن است، عصر انحصاری تنگههای دریایی به پایان رسیده و اکنون این «شاهینهای بدون سرنشین» هستند که بر فراز معادلات قدرت در خاورمیانه به پرواز درآمدهاند.
- بنبست بازدارندگی هستهای؛ شکاف محاسباتی تهران در مواجهه با «خط قرمز» مسکو
- خروج نیروهای ائتلاف بینالمللی از عراق پس از دو دهه؛ فرصتطلبی رژیم تهران و خطر احیای تروریسم در سایه خلأ امنیتی
- نفت خلیج فارس به سطح پیش از جنگ نزدیک شد؛ آیا محاصره ایران را به تنگنا کشانده است؟
- توفان خاموش در آموزش و پرورش؛ کالبدشکافی موج استعفای معلمان، بحران معیشت و افول کیفیت آموزش
- شکست استراتژی گروگانگیری انرژی در تنگه هرمز؛ بازیابی صادرات نفت منطقه و بنبست مالی رژیم ایران
