در حالی که تنشهای نظامی میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی وارد مراحل بحرانی شده است، رژیم تهران بیش از هر زمان دیگری به حمایتهای پکن به عنوان شریان حیاتی اقتصاد خود دل بسته است. با این حال، تحلیلهای تازه و آمارهای منتشر شده توسط خبرگزاری “بلومبرگ” و “رویترز” نشان میدهد که روابط چین و ایران بسیار سستتر از آن است که در تبلیغات رسمی حکومت ایران ادعا میشود. پکن علیرغم خرید بخش بزرگی از نفت تحریمشده ایران، در برابر فشارهای فزاینده واشینگتن و محاصره دریایی بنادر ایران، راهبردی مبتنی بر “احتیاط حداکثری” و “منافع یکجانبه” را برگزیده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده آمریکا، اخیراً تهدید کرده است که هر کشور یا شرکتی که به مبادلات تجاری با رژیم ایران ادامه دهد، با سختترین تحریمهای تاریخ روبرو خواهد شد. این هشدار که در آستانه نشست سران میان دونالد ترامپ و شی جینپینگ صادر شده، روابط پکن و تهران را زیر ذرهبین قرار داده است. شواهد نشان میدهد که چین به هیچ عنوان حاضر نیست روابط تجاری عظیم خود با آمریکا و کشورهای عرب حوزه خلیج فارس را فدای بقای رژیم ایران کند؛ موضوعی که تهران را در برابر محاصره “دیوار فولادین” ارتش آمریکا تنهاتر از همیشه کرده است.
سراب سرمایهگذاری ۴۰۰ میلیارد دلاری و واقعیتهای تلخ اقتصادی
یکی از بزرگترین مانورهای تبلیغاتی رژیم ایران، تفاهمنامه همکاری ۲۵ ساله با چین بود که ادعا میشد ۴۰۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری پکن را به همراه خواهد داشت. اما دادههای “بلومبرگ” و “مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی” فاش میکند که در عمل، این رقم تنها در حد ۲ تا ۳ میلیارد دلار باقی مانده است.
در مقام مقایسه، چین بیش از ۱۶ میلیارد دلار در عربستان سعودی و نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار در امارات متحده عربی سرمایهگذاری کرده است. این نابرابری فاحش نشان میدهد که پکن، رقبای منطقهای ایران را شرکای مطمئنتری برای آینده اقتصادی خود میداند.
مقامات جمهوری اسلامی نیز نتوانستهاند نارضایتی خود را از این بدعهدی چینی پنهان کنند. پیش از این، ابراهیم رئیسی، رئیسجمهور سابق، از “عقبگرد جدی” در روابط دو کشور گلایه کرده بود. واقعیت این است که شرکتهای بزرگ چینی از ترس تحریمهای ثانویه آمریکا، از ورود به پروژههای زیربنایی ایران خودداری میکنند.
بر اساس آمارهای رسمی گمرک چین، مبادلات تجاری با ایران کمتر از ۱ درصد از کل تجارت خارجی این ابرقدرت اقتصادی را تشکیل میدهد؛ رقمی که نشان میدهد ایران برای پکن یک شریک راهبردی نیست، بلکه تنها منبعی برای تأمین نفت ارزان با تخفیفهای نجومی است.
دیپلماسی دوگانه پکن؛ توازن میان تهران و رقبای منطقهای
راهبرد چین در خاورمیانه بر پایه یک “بازی دوگانه” استوار است. پکن از یک سو با حمایت از عضویت ایران در گروههایی نظیر “بریکس” و “سازمان همکاری شانگهای” به دنبال تضعیف نفوذ جهانی آمریکا است، اما از سوی دیگر در مسائل حساس امنیتی، همواره در کنار رقبای تهران ایستاده است.
سفر شی جینپینگ به عربستان سعودی در سال ۲۰۲۲ و امضای بیانیهای که فعالیتهای منطقهای رژیم ایران را “بیثباتکننده” توصیف میکرد، خشم مقامات تهران را برانگیخت. این حادثه ثابت کرد که پکن در بزنگاههای تاریخی، منافع خود در کشورهای عرب را بر اتحاد با تهران ترجیح میدهد.
شی گانگژنگ، استاد روابط بینالملل در دانشگاه تسینگهوا، تأکید میکند که حمایت نظامی مستقیم از ایران در دستور کار چین قرار ندارد. پکن به جای ارائه تضمینهای امنیتی، تنها به صدور بیانیههای دیپلماتیک و انتقاد از حملات آمریکا بسنده کرده است.
در حالی که مسکو و پکن پیوندهای شخصی و راهبردی عمیقی دارند، رابطه با ایران برای چین صرفاً یک ابزار چانهزنی در برابر واشینگتن است. رژیم ایران با گروگان گرفتن امنیت تنگه هرمز در تلاش است تا پکن را به مداخله وادار کند، اما چین با افزایش خرید نفت از روسیه، خود را برای سناریوی قطع کامل نفت ایران آماده کرده است.
بنبست نظامی و ترس بانکهای چینی از تحریمهای واشینگتن
در حوزه نظامی نیز حمایتهای چین بسیار محدود و غیرمستقیم گزارش شده است. اگرچه گزارشهایی از ارسال سامانههای پدافندی یا قطعات دومنظوره منتشر شده، اما نه پکن و نه تهران هرگز آنها را رسماً تأیید نکردهاند. چین پس از سال ۲۰۰۵ و در پی نقض معاهدات هستهای توسط ایران، فروش سلاحهای سنگین به این کشور را متوقف کرد. تحلیلگران “مؤسسه تحقیقات صلح بینالمللی استکهلم” معتقدند حمایتهای فعلی چین بیشتر شامل اقلامی است که پکن بتواند در برابر مجامع بینالمللی آنها را انکار کند تا از رویارویی مستقیم با دولت دونالد ترامپ بپرهیزد.
بزرگترین نقطه ضعف رژیم ایران، وابستگی به سیستم مالی جهانی است که حتی متحدان چینیاش نیز در آن تابع قوانین آمریکا هستند. بانکهای بزرگ دولتی چین سابقه طولانی در اجرای تحریمهای واشینگتن علیه ایران، کره شمالی و حتی مقامات هنگکنگ دارند تا دسترسی خود را به سیستم تسویه دلار از دست ندهند.
در حالی که رژیم تهران با دلار ۲۰۰ هزار تومانی و تورم ۳۰۰ درصدی دست و پنجه نرم میکند، امید به اینکه چین به عنوان یک ناجی اقتصادی عمل کند، بیشتر به یک توهم سیاسی شبیه است. چین نشان داده است که تنها تا زمانی در کنار تهران میماند که هزینههای این دوستی از سود حاصل از نفت ارزان فراتر نرود؛ مرزی که با تهدیدات جدید “عملیات اخراج اقتصادی” واشینگتن، اکنون به مرحله فروپاشی رسیده است.
- اتکای لرزان تهران به متحد چینی؛ چرا پکن در میانه محاصره اقتصادی و نظامی از رژیم ایران عبور میکند؟
- تغییر نقشه ترانزیت انرژی در پس لرزههای جنگ ۴۰ روزه؛ آیا انحصار تنگه هرمز در حال شکستن است؟
- عملیات اخراج اقتصادی واشینگتن و شریانهای پنهان تهران؛ واکاوی شبکههای سایه رژیم ایران برای بقا در میانه محاصره
- اسلامی: سازمانهای بینالمللی بازیچه دست آمریکا و اسرائیل هستند؛ بنبست پادمانی در سایه تهدید نظامی
- امنیتیسازی معیشت؛ چرا آمارهای رسمی فقر در ایران محرمانه شده است؟
