در تازه‌ترین تحول پیرامون تشدید اختلافات منطقه‌ای در سوریه، اسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، در تاریخ ۲۰ اوت ۲۰۲۶ (۲۹ مرداد ۱۴۰۵) با انتشار بیانیه‌ای، رجب طیب اردوغان را به کشاندن ترکیه به ماجراجویی‌های خطرناک در خاک سوریه متهم کرد.
این موضع‌گیری در پی بمباران پایگاه هوایی ابوالظهور در شمال سوریه صورت گرفت و واکنش فوری وزارت دفاع ترکیه را به همراه داشت که ضمن رد این ادعاها، خواهان توقف فوری حملات هوایی اسرائیل شد و تأکید کرد در زمان وقوع این بمباران هیچ هیئت نظامی ترکیه‌ای در این پایگاه حضور نداشته است.
هشدارهای تند کاتس علیه آنکارا
به گزارش خبرگزاری رویترز، وزیر دفاع اسرائیل در پیامی به زبان‌های ترکی و عبری در شبکه اجتماعی اکس اعلام کرد تل‌آویو به هیچ قدرتی اجازه نخواهد داد امنیت مرزها و منافع امنیتی آن را با خطر مواجه سازد. کاتس با خطاب قرار دادن رئیس‌جمهور ترکیه تصریح کرد که او نباید عزم نظامی اسرائیل را به بوته آزمایش بگذارد و بهتر است بر سخنرانی‌های داخلی خود در پارلمان تمرکز کند. در سوی مقابل، وزارت دفاع ترکیه این اتهامات را بی‌اساس خواند و حملات جنگنده‌های اسرائیلی به خاک سوریه را اقدامی بی‌پروا، ناقض تمامیت ارضی این کشور و مغایر با موازین بین‌المللی دانست. آنکارا در بیانیه رسمی خود تأکید کرد که همکاری‌های مشترک نظامی میان ترکیه و دمشق صرفاً در زمینه‌های آموزشی، انتقال تجارب تخصصی و کمک به بازسازی ساختار دفاعی سوریه تعریف شده است و این روند با هماهنگی دولت سوریه تداوم خواهد یافت.
جزئیات حمله هوایی به ابوالظهور
بر اساس گزارش تلویزیون دولتی سوریه، جنگنده‌های نیروی هوایی اسرائیل در بامداد ۱۸ اوت ۲۰۲۶ (۲۷ مرداد ۱۴۰۵) پایگاه هوایی ابوالظهور واقع در استان ادلب را در ۸ نوبت پیاپی هدف حملات موشکی قرار دادند. این پایگاه نظامی در نزدیکی شهر حلب و در فاصله حدود ۷۰ کیلومتری از مرزهای جنوبی ترکیه قرار دارد. منابع محلی گزارش دادند که این حملات به باندهای پروازی، تأسیسات و انبارهای پایگاه آسیب‌های جدی وارد کرده، هرچند تلفات انسانی در بر نداشته است. پایگاه ابوالظهور در جریان درگیری‌های داخلی سوریه به شدت تخریب شده بود و از سال ۲۰۱۳ (۱۳۹۲) به عنوان یک فرودگاه نظامی عملیاتی استفاده نمی‌شد. تصاویر ماهواره‌ای ثبت‌شده پس از این بمباران نشان می‌دهد که چندین دهانه عمیق بر روی باندهای اصلی فرودگاه ایجاد شده که امکان هرگونه استفاده هوایی فوری را مختل کرده است.
ادعای تل‌آویو و تکذیب دمشق
دفتر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، پس از یک روز سکوت خبری اعلام کرد که دولت دمشق در آستانه واگذاری پایگاه ابوالظهور به نیروهای نظامی ترکیه برای استقرار دائمی بود و به هشدارهای امنیتی مکرر تل‌آویو توجهی نکرده است. نتانیاهو اظهار داشت این عملیات هوایی با هدف رساندن پیامی کاملاً روشن انجام گرفته است. با این حال، اسعد شیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، در مصاحبه‌ای با پایگاه خبری آکسیوس در تاریخ ۱۹ اوت ۲۰۲۶ (۲۸ مرداد ۱۴۰۵) این روایت را به طور کامل رد کرد. شیبانی تصریح کرد دمشق هیچ برنامه‌ای برای ایجاد پایگاه دائمی نظامی یا استقرار نیروهای ارتش ترکیه در فرودگاه ابوالظهور نداشته است. به گفته وزیر خارجه سوریه، گروهی از کارشناسان و افسران ارتش ترکیه تنها چند روز پیش از حمله، صرفاً به منظور ارزیابی‌های آموزشی و تبادل تجربیات فنی از این مرکز بازدید کرده بودند و این پایگاه هنوز فعال نشده و خالی از تجهیزات راهبردی بود.
اسعد شیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، می‌گوید دمشق هیچ برنامه‌ای برای ایجاد پایگاه دائمی نظامی یا استقرار نیروهای ارتش ترکیه در فرودگاه ابوالظهور نداشته است.
تماس محرمانه موساد و دمشق
به گزارش خبرگزاری رویترز به نقل از ۳ منبع آگاه دیپلماتیک، موضوع حضور نظامی ترکیه در خاک سوریه چند روز قبل از این حمله، یعنی در تاریخ ۱۴ اوت ۲۰۲۶ (۲۳ مرداد ۱۴۰۵)، در جریان یک تماس مستقیم و کم‌سابقه میان رومن گافمن، رئیس سازمان اطلاعات و عملیات ویژه اسرائیل (موساد) و اسعد شیبانی، وزیر خارجه سوریه، بررسی شده بود. در این گفت‌وگوی امنیتی، علاوه بر موضوع پایگاه‌ها، مسئله فروش احتمالی تجهیزات دفاعی و پهپادهای ترکیه به دولت سوریه نیز مورد بحث قرار گرفته بود. به گفته شیبانی، او پیش از حمله هوایی به طرف اسرائیلی توضیح داده بود که هیچ پایگاه نظامی دائمی در اختیار ترکیه قرار نخواهد گرفت؛ اما اسرائیل ادعا دارد دمشق در آستانه نقض توافقات امنیتی پیشین بوده است. با وجود این ادعاها، هیچ متن مکتوب یا سند امضاشده‌ای که استقرار نظامی ترکیه در این پایگاه را به صورت رسمی منع کند منتشر نشده است.
تلاش واشینگتن برای مدیریت بحران
تام باراک، فرستاده ویژه ایالات متحده در امور سوریه و عراق، حمله موشکی اسرائیل را یک تشدید تنش غیرضروری در منطقه توصیف کرد. این مقام آمریکایی هشدار داد که ارتش ترکیه از قبل در جریان این حمله هوایی قرار نگرفته بود و نزدیک‌شدن هواپیماهای جنگی اسرائیل به نزدیکی مرزهای این کشور می‌توانست خطر واکنش دفاعی و رویارویی نظامی را به همراه داشته باشد. در همین حال، واشینگتن تلاش‌های خود را برای ایجاد یک سازوکار منسجم جهت کاهش تنش میان اسرائیل، ترکیه و سوریه آغاز کرده است. مایک هاکبی، سفیر ایالات متحده در اسرائیل، در تاریخ ۲۰ اوت ۲۰۲۶ (۲۹ مرداد ۱۴۰۵) اعلام کرد اگرچه چارچوب‌های اولیه این سازوکار امنیتی پایه‌ریزی شده است، اما برای پیشگیری از برخوردهای احتمالی باید کارآمدتر و عملیاتی‌تر شود. او در عین حال احتمال وقوع درگیری نظامی مستقیم میان آنکارا و تل‌آویو را در مقطع فعلی پایین ارزیابی کرد.
رقابت بر سر نظم جدید دمشق
ترکیه و اسرائیل پیش از این در آوریل ۲۰۲۵ (فروردین ۱۴۰۴) یک کانال ارتباطی فنی برای جلوگیری از تصادم ناخواسته در قلمرو هوایی سوریه تأسیس کرده بودند؛ با این حال، بمباران اخیر پایگاه ابوالظهور نشان داد که این کانال فنی یا فعال نشده و یا کارایی لازم را برای جلوگیری از بروز اقدامات نظامی نداشته است. این بحران بخشی از رقابت گسترده‌تر قدرت‌های منطقه‌ای بر سر بازآرایی ساختار امنیتی سوریه پس از سقوط دولت بشار اسد در تاریخ ۸ دسامبر ۲۰۲۴ (۱۸ آذر ۱۴۰۳) است. ترکیه در حال حاضر از دولت احمد الشرع پشتیبانی می‌کند و آموزش نیروهای مسلح سوریه را در دست دارد. در نقطه مقابل، اسرائیل نگران است که تثبیت مواضع نظامی ترکیه و استقرار سامانه‌های هوایی و پهپادی در پایگاه‌های شمالی سوریه، تحرکات نظامی این کشور را با چالش روبرو کند. تداوم تماس‌های امنیتی میان دمشق و تل‌آویو، تثبیت سازوکار رفع تنش آمریکا و وضعیت نهایی بازسازی پایگاه هوایی ابوالظهور، ۳ عامل اصلی تعیین‌کننده در روند تحولات آینده خواهند بود.
بیشتـــــر بخوانیـــــــد:
تشدید تنش میان اسرائیل و ترکیه در سوریه و تلاش آمریکا برای مهار بحران
پیمان دفاعی مکه؛ استقبال ترامپ از اتحاد نوین ریاض، آنکارا و اسلام‌آباد
