ارتفاعات مرزی شهرستان بانه در استان کردستان در جریان رویدادهای امروز، ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۹ آبان ۱۴۰۵)، بار دیگر شاهد شلیک مستقیم نیروهای مرزبانی به سوی کولبران محلی بود؛ رویدادی که به جانباختن بهمن خدری، شهروند ۳۵ ساله و پدر دو فرزند از اهالی روستای مالته منجر گردید و واکنشهای گسترده سازمانهای ناظر بر حقوق بشر را به همراه داشت.
بر اساس اطلاعات گردآوریشده توسط گروههای حقوق بشری از جمله سازمان هنگاو و شبکه حقوق بشر کردپا، این حادثه در ساعات اولیه بامداد و در تاریکی مطلق، بدون ارائه هرگونه اخطار قبلی رخ داده است. تا زمان انتشار این گزارش، هیچیک از مقامات رسمی یا فرماندهی انتظامی ایران توضیحی درباره دلایل یا جزئیات این تیراندازی مرگبار ارائه نکردهاند.

بهمن خدری، کولبر اهل روستای مالته در شهرستان بانه که با شلیک مستقیم نیروهای امنیتی جان باخت
شلیک بدون هشدار در ارتفاعات کوهستانی روستای مالته
بر اساس گزارشهای میدانی و شهادت اهالی منطقه، بهمن خدری در حال عبور از مسیرهای صعبالعبور کوهستانی در نزدیکی زادگاه خود، روستای مالته از توابع بانه، هدف شلیک مستقیم نیروهای مرزبانی قرار گرفت. شواهد موجود نشان میدهد که این کولبر سرپرست یک خانواده ۴ نفره بوده و به دلیل شدت جراحات وارده ناشی از اصابت گلوله به مناطق حیاتی بدن، در همان لحظات اولیه جان خود را از دست داده است. گزارشهای نهادهای مدنی تأکید میکنند که ضوابط قانونی مرتبط با قانون بهکارگیری سلاح، شامل صدور فرمان ایست، تیراندازی هوایی و هدف قرار دادن پا، در این حادثه کاملاً نادیده گرفته شده است. پیگیریهای حقوقی خانواده قربانیان چنین حوادثی در مراجع قضایی محلی در سالهای گذشته معمولاً به پروندههای مختومه بدون شناسایی یا مجازات عاملان شلیک انجامیده است.

عکس آرشیوی از کولبران در مسیر برفی مرزهای شمالغرب ایران
افزایش ۸۰ درصدی تلفات کولبران بر اثر جانباختن در مواجهه با نیروهای مسلح
آمارهای گردآوریشده توسط نهادهای مستقل حقوق بشری نشان میدهد که تیراندازی به سوی کولبران در نوار مرزی استانهای کردستان، کرمانشاه و آذربایجان غربی، ابعادی ساختاری به خود گرفته است. در طول سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴)، بیش از ۲۳۰ کولبر در جریان تردد در گذرگاههای مرزی غرب کشور جان خود را از دست داده یا به شدت مجروح شدهاند که طبق دادههای آماری، بیش از ۸۰ درصد این موارد برخاسته از شلیک مستقیم نیروهای مرزی و انتظامی بوده و مابقی به دلیل حوادث طبیعی مانند سقوط از صخره، انفجار مین یا سرمازدگی رخ داده است. مناطقی مانند بانه، سردشت، مریوان، پیرانشهر و نوسود در طول سالهای اخیر همواره بیشترین سهم از این تلفات انسانی را به خود اختصاص دادهاند.

دو کولبر در مسیر کوهستانی نوار مرزی بانه
تداوم رتبه بالای بیکاری در استانهای غربی و فشار بر معیشت بومیان
گرایش شهروندان مناطق مرزی به کولبری، ریشه در وضعیت حاد اقتصادی و عدم تخصیص اعتبارات عمرانی و صنعتی به این مناطق دارد. بر اساس دادههای منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران، استانهای کردستان و کرمانشاه در طول ۱۰ سال گذشته همواره در میان ۵ استان نخست کشور از نظر بالاترین نرخ بیکاری قرار داشتهاند. فقدان زیرساختهای اشتغال پایدار، نبود کارخانجات صنعتی و محدودیت فرصتهای شغلی رسمی سبب شده است تا بخش عمدهای از ساکنان بومی، بهویژه جوانان و سرپرستان خانوار، برای تأمین حداقل مایحتاج زندگی به حمل بارهای سنگین بین ۳۰ تا ۸۰ کیلوگرم در مسیرهای کوهستانی روی آورند؛ تجارتی پرخطر که سود اصلی آن به جیب شبکه واسطهها میرود و کولبران تنها دستمزدی ناچیز دریافت میکنند.
سازمانها و نهادهای بینالمللی حقوق بشر بارها نسبت به برخورد نظامی با پدیده کولبری ابراز نگرانی کردهاند. گزارشگران ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر ایران در گزارشهای سالانه خود از سال ۲۰۲۲ (۱۴۰۱) تا کنون، اقدام نیروهای مرزی در به کارگیری اسلحه گرم علیه افراد فاقد سلاح را مغایر با تعهدات بینالمللی ایران دانسته و خواستار جرمزدایی از کولبری و اصلاح قوانین مرزبانی شدهاند. با وجود طرح چندباره طرحهای ساماندهی مبادلات مرزی و معابر پیلهوری در مجلس طی دو دهه گذشته، این مصوبات به دلیل ناکارآمدی اجرایی و رویکرد امنیتی مسئولان، نتوانستهاند بدنه جامعه محلی را از مخاطرات جانی کولبری رها سازند و ناامنی حیاتی برای ساکنان مناطق مرزی همچنان ادامه دارد.
