وقوع انفجار مهیب در خط لوله انتقال گاز نیروگاه حرارتی الهارثه در استان بصره که در ساعات اولیه بامداد شنبه، ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ (۳۰ آبان ۱۴۰۵)، به وقوع پیوست، منجر به توقف کامل فعالیتهای این واحد نیروگاهی و بروز آتشسوزی گسترده در مناطق مسکونی مجاور شد، وضعیتی که به گفته منابع محلی و گزارشهای منتشر شده توسط خبرگزاری رویترز، نیازمند مداخلات فوری امدادی برای مهار حریق و مدیریت بحران انرژی در جنوب عراق شده است.
این حادثه که با خسارات انسانی و زیرساختی قابل توجهی همراه بوده، اکنون به کانون توجه مقامات امنیتی و وزارت برق عراق تبدیل شده است تا ضمن ارزیابی دقیق تلفات، راهکارهایی برای جبران افت ناگهانی توان تولید برق در شبکه سراسری این کشور اتخاذ شود.
سرایت شعلههای آتش به مناطق مسکونی مجاور
گزارشهای میدانی از محل حادثه در استان بصره نشان میدهد که انفجار خط لوله گاز، تنها به آسیبهای زیرساختی در نیروگاه الهارثه محدود نمانده و دامنه حریق به دلیل نزدیکی بافت مسکونی به تأسیسات نیروگاهی، به خانههای اطراف نیز سرایت کرده است. نیروهای دفاع مدنی عراق در بیانیهای که در تاریخ ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ (۳۰ آبان ۱۴۰۵) منتشر شد، اعلام کردند که عملیات اطفای حریق با دشواریهای زیادی همراه بود، چرا که نشت گاز در خطوط انتقال، پایداری شعلهها را افزایش داده بود. بر اساس اطلاعات اولیه که توسط منابع رسمی امنیتی در اختیار خبرگزاریهای بینالمللی از جمله رویترز قرار گرفته است، دستکم ۴ نفر در این حادثه جان خود را از دست داده و ۳۰ تن دیگر دچار سوختگی یا جراحات ناشی از انفجار شدهاند. این در حالی است که گزارشهای متفاوتی از سوی شبکه روداو منتشر شده که آمار کشتهشدگان را ۲ نفر و مصدومان را ۲۸ تن اعلام میکند. این تفاوت در آمارها که در گزارشهای اولیه خبرگزاریهای معتبر منعکس شده، نشاندهنده پیچیدگی وضعیت در ساعات نخستین پس از حادثه و دشواری دسترسی به آمار دقیق در شرایط بحرانی است.

گوی آتش و نور انفجار در نخستین دقایق حادثه
در محدوده نیروگاه الهارثه در شمال بصره؛ ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶
ابهام در ارقام ظرفیت تولید از دست رفته
یکی از چالشهای اصلی پس از وقوع این حادثه در بصره، برآورد دقیق میزان کاهش ظرفیت تولید برق است. در حالی که گمانهزنیهای اولیه در فضای مجازی از خروج ۱۴۰۰ مگاوات برق از شبکه خبر میداد، بررسیهای فنی خبرگزاری رویترز در تاریخ ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ (۳۰ آبان ۱۴۰۵) نشان میدهد که ظرفیت اسمی نیروگاه الهارثه ۸۰۰ مگاوات بوده و تولید واقعی آن در لحظه حادثه تنها حدود ۴۰۰ مگاوات گزارش شده است. بنابراین، انتساب عدد ۱۴۰۰ مگاوات به این نیروگاه از نظر فنی غیرواقعی ارزیابی میشود. کارشناسان انرژی بر این باورند که ناترازی برق در عراق که پیش از این نیز به دلیل فرسودگی شبکه و کمبود سوخت وجود داشت، با توقف فعالیت این نیروگاه تشدید خواهد شد. وزارت برق عراق هنوز بیانیه رسمی درباره زمان بازگشت این واحد به مدار تولید صادر نکرده است، اما تأکید دارد که اولویت فعلی، ایمنسازی خطوط انتقال گاز و جلوگیری از حوادث مشابه در سایر نیروگاههای حرارتی جنوب کشور است.

خودرو و فضای داخلی یک خانه آسیبدیده در مجاورت نیروگاه الهارثه
پیشینه آسیبپذیری زیرساختهای انرژی در عراق
وقوع این حادثه در نیروگاه الهارثه، یادآور چالشهای دیرینه زیرساختی در صنعت برق عراق است. طی سالهای اخیر و به ویژه در بازه زمانی ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵، شبکههای انتقال انرژی در استانهای جنوبی بارها با حوادث مشابه ناشی از فرسودگی خطوط و عدم نگهداری اصولی مواجه بودهاند. بررسی گزارشهای منتشر شده در خبرگزاریهای رسمی ایران و جهان نشان میدهد که نوسانات شدید در عرضه گاز و فشار بر تجهیزات کهنه نیروگاهی، همواره به عنوان یکی از عوامل اصلی ناپایداری برق در عراق شناخته شده است. در تابستان سال ۲۰۲۴ (۱۴۰۳)، وزارت برق عراق با انتشار گزارشهای دورهای، نسبت به وضعیت بحرانی نیروگاههای حرارتی هشدار داده بود. این حادثه در حالی رخ میدهد که دولت عراق در تلاش برای جذب سرمایهگذاری خارجی جهت نوسازی نیروگاهها و کاهش وابستگی به واردات سوخت است، اما وقوع حوادثی از این دست، اعتماد به ثبات زیرساختهای انرژی را تحت تأثیر قرار میدهد.

امدادگران و ساکنان در کوچههای دودگرفته نزدیک نیروگاه الهارث
مدیریت بحران و چالشهای امدادرسانی در بصره
عملیات امداد و نجات در بصره همچنان تحت مدیریت تیمهای دفاع مدنی و با پشتیبانی نهادهای امنیتی استان ادامه دارد. از ساعات اولیه حادثه در ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ (۳۰ آبان ۱۴۰۵)، تیمهای پزشکی در بیمارستانهای مرکزی بصره برای پذیرش مصدومان به حالت آمادهباش درآمدند. مقامات محلی در گفتوگو با خبرگزاریهای رسمی تأکید کردهاند که بررسی علل فنی انفجار شامل نشت احتمالی، فرسودگی لولهها یا نقص در سیستمهای ایمنیِ ضدحریق نیروگاه آغاز شده است. این حادثه نه تنها معیشت ساکنان منطقه را به دلیل تخریب اموال تحت تأثیر قرار داده، بلکه با ایجاد وقفه در تأمین برق، موجب اختلال در خدمات عمومی شهری شده است. ناظران بینالمللی معتقدند که بدون یک برنامه جامع برای بازسازی و ارتقای استانداردهای ایمنی در تأسیسات انرژی عراق، احتمال تکرار چنین رخدادهای تلخی در آینده همچنان وجود خواهد داشت. اکنون نگاهها به گزارش نهایی کمیته حقیقتیابی است که قرار است ابعاد دقیق فنی و قصور احتمالی در نگهداری از خطوط انتقال گاز نیروگاه الهارثه را مشخص کند.
