در تازهترین تحول مربوط به تلاشهای دیپلماتیک جهت مهار درگیریها در منطقه، روز چهارشنبه ۲۲ ژوئیه ۲۰۲۶ (۳۱ تیر ۱۴۰۵)، گزارشهای جدیدی از تلاشهای بیوقفه دیپلماسی عراق منتشر شده است. به گزارش خبرگزاری رسمی ایرنا، در شرایطی که علی الزیدی، نخستوزیر عراق، خود را برای سفر سرنوشتساز روز پنجشنبه ۲۳ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱ مرداد ۱۴۰۵) به تهران آماده میکند، اعضای چارچوب هماهنگی شیعیان عراق از فشارهای فزاینده ایالات متحده برای دخالت در ترکیب کابینه و تعیین وزرای باقیمانده پرده برداشتهاند.
همزمان، شبکه خبری العربیه فاش کرد که واشنگتن به نخستوزیر جدید عراق چراغ سبز نشان داده تا با بهرهگیری از روابط حسنه خود با تهران، نقش واسطه را برای پایان دادن به جنگ خونینی که از فوریه گذشته میان آمریکا و ایران شعلهور شده، ایفا کند. این تحولات پیدرپی، بغداد را در کانون حساسترین معادلات امنیتی خاورمیانه قرار داده است.
سفر به تهران با طرحی بیسابقه؛ بازگشایی مسیر گفتوگو
به گزارش روزنامه لبنانی النهار و خبرگزاری مهر، علی الزیدی که به تازگی و پس از یک دوره بنبست سیاسی طولانی به عنوان نخستوزیر عراق سوگند یاد کرده، اواخر این هفته با پیشنهادی متمایز وارد تهران خواهد شد. بر اساس گزارش منابع آگاه به روزنامه منطقهای العرب، نخستوزیر عراق قرار است ایده میزبانی بغداد از گفتوگوهای مستقیم یا غیرمستقیم میان مقامات تهران و واشنگتن را به عنوان گامی کلیدی برای مهار بحران مطرح کند. اگرچه فؤاد حسین، وزیر امور خارجه عراق، تصریح کرده است که الزیدی حامل هیچ پیام مستقیم و رسمی از سوی دولت آمریکا نیست، اما این سفر بلافاصله پس از دیدارهای سرنوشتساز او با مقامات ارشد کاخ سفید انجام میشود. از سوی دیگر، این دیدارها با واکنشهای متفاوتی در داخل ایران مواجه شده است؛ به طوری که علیاکبر ولایتی، مشاور امور بینالملل رهبر ایران، ملاقات نخستوزیر عراق با دونالد ترامپ در کاخ سفید را «تأسفبار و بیموقع» خوانده است. با این وجود، دولت عراق امیدوار است با تکیه بر موازنه راهبردی، به این جنگ پایان دهد.
ایستگاه دوحه؛ رایزنی بغداد و قطر برای امنیت هرمز
تحرکات منطقهای نخستوزیر عراق پیش از سفر به تهران، با یک ایستگاه دیپلماتیک مهم در قطر همراه بود. به گزارش خبرگزاری رسمی قطر، علی الزیدی روز یکشنبه ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۸ تیر ۱۴۰۵) وارد دوحه شد تا علاوه بر ابراز تسلیت به مناسبت درگذشت پدر امیر قطر، با شیخ تمیم بن حمد آل ثانی دیدار کند. در این نشست که با حضور فؤاد حسین، وزیر امور خارجه عراق برگزار شد، دو طرف بر ضرورت توقف جنگ، اجرای تفاهمنامههای پیشین و تضمین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز تأکید کردند. همزمان، به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، وزارت امور خارجه ایران این تکاپوی دیپلماتیک را بسیار حیاتی دانسته است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در جریان یک نشست خبری با مهم خواندن این سفر، تأکید کرد که تهران همواره از تلاشهای همسایگان برای کاهش تنش استقبال میکند؛ هرچند به نقش مستقیم یا پیامهای احتمالی عراق اشارهای نکرد. پس از تهران نیز قرار است الزیدی در روزهای آینده راهی آنکارا، پایتخت ترکیه، و احتمالا ریاض شود.
ضربالاجل خلع سلاح و خروج کامل نیروهای خارجی
یکی از حساسترین و دشوارترین محورهای مذاکرات علی الزیدی در تهران، موضوع سلاح گروههای مسلح غیررسمی و خروج نیروهای نظامی ائتلاف بینالمللی از خاک عراق است. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، دولت جدید عراق به تمامی گروههای مسلح خارج از چارچوب رسمی تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۸ مهر ۱۴۰۵) مهلت داده است تا تسلیحات خود را تحویل دولت دهند و روند خلع سلاح را آغاز کنند. الزیدی در دیدار روز ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۳ تیر ۱۴۰۵) خود با دونالد ترامپ در کاخ سفید اعلام کرده بود که پس از پایان این ضربالاجل، هیچ توجیهی برای فعالیتهای نظامی خارج از کنترل قانون اساسی پذیرفته نخواهد بود. پنتاگون نیز تأیید کرده است که نیروهای آمریکایی در همین تاریخ یعنی تا پایان سپتامبر سال جاری، خاک عراق را ترک خواهند کرد. این اقدام در چارچوب توافق سال ۲۰۲۴ (۱۴۰۳) برای پایان دادن به مأموریت نظامی ائتلاف بینالمللی علیه داعش صورت میگیرد. الزیدی در یادداشت مفصلی که در روزنامه واشنگتن پست منتشر کرد، تأکید نمود که در تلاش است روابط دو کشور را از فاز «مدیریت بحران» به یک «همکاری راهبردی همهجانبه» هدایت کند.
وابستگی گازی بغداد به ایران در چالش با تحریمها
روابط اقتصادی و نیازهای مبرم عراق به انرژی، بخش دیگری از دستور کار سفر نخستوزیر عراق به تهران را تشکیل میدهد. به گزارش خبرگزاری شفقنیوز، علیرغم ۴۸ توافقنامه اقتصادی و یادداشت تفاهمی که در جریان سفر اخیر الزیدی به واشنگتن با شرکتهای بزرگ آمریکایی از جمله جنرال الکتریک به امضا رسید، بغداد به خوبی میداند که بدون همراهی تهران قادر به حل بحران انرژی خود نیست. عراق برای تأمین سوخت نیروگاههای برق خود به شدت به واردات گاز از ایران وابسته است و هرگونه اخلال یا کاهش صادرات از سوی ایران میتواند شبکه توزیع برق این کشور را با فاجعه روبرو کند. به همین دلیل، هماهنگی میان پروژههای جدید انتقال فناوری آمریکا و واردات گاز ایران، یکی از چالشهای بزرگ دولت الزیدی است.
سایه سنگین جنگ و پیامدهای ویرانگر آن بر عراق
میانجیگری بغداد در شرایطی صورت میگیرد که عراق خود یکی از بزرگترین قربانیان جنگی است که از تاریخ ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) با حملات گسترده هوایی آمریکا و اسرائیل به تأسیسات و مواضع ایران آغاز شد. فؤاد حسین، وزیر امور خارجه عراق، روز جمعه ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۶ تیر ۱۴۰۵) در گفتوگو با شبکه خبری العربیه فاش کرد که پیامدهای این جنگ تاکنون جان حدود ۲۰۰ شهروند عراقی را گرفته و بخش عمدهای از صادرات نفت این کشور را متوقف کرده است. طی ماههای گذشته، خاک عراق بارها به میدان نبرد تبدیل شد؛ گروههای شبهنظامی مواضع ائتلاف را هدف گرفتند و متقابلاً پایگاههای آنها بمباران شد. حتی تأسیسات دیپلماتیک آمریکا در منطقه سبز بغداد هدف حملات پهپادی قرار گرفت. افزون بر این، اقلیم کردستان نیز از ترکشهای این جنگ مصون نمانده است. طبق گزارش شبکه رسانهای روداو، تنها در چند هفته گذشته، دستکم ۴۵ موشک و پهپاد به این منطقه شلیک شده که مواضع نظامی و دفاتر احزاب مخالف ایران را هدف قرار دادهاند؛ از جمله حمله خونین ۲۶ تیر به مقر کومله در سلیمانیه که به مرگ ۹ تن انجامید و اعتراض شدید مقامات محلی را به همراه داشت. حالا سفر روز پنجشنبه نخستوزیر جوان عراق به تهران، آزمونی تاریخی برای اثبات کارآمدی دیپلماسی فعال بغداد در میان شعلههای آتش جنگ خاورمیانه است.
