بر پایه گزارش روزنامه فایننشال تایمز رژیم جمهوری اسلامی در مواجهه با تشدید تحریمها و محاصره اقتصادی از سوی آمریکا، به شیوههای مالی پنهانی روی آورده است. مقامات ارشد بانک مرکزی ایران نظارتهای پیشین بر مبادلات ارزی را کنار گذاشتهاند تا صادرکنندگان را به بازگرداندن منابع مالی از مسیر رمزارزها تشویق کنند. این چرخش معنادار در وضعیتی رخ میدهد که جامعه ایران با پیامدهای جنگ، تورم فزاینده و سقوط شدید ارزش ریال دستبهگریبان است و حاکمیت به جای حل ریشهای مشکلات، بحران را به کانالهای تاریک مالی سوق میدهد.
این سیاست نانوشته اختیاراتی کمسابقه به بازرگانان و وابستگان حکومتی داده است. فعالان تجاری در تهران تایید کردهاند که بانک مرکزی تجار را ترغیب میکند مبادلات مرزی را با رمزارزها، به ویژه تتر و بیتکوین، از طریق صرافیهای رمزارزی داخلی تسویه کنند. در این سازوکار، صادرکنندگان دیگر ناچار به فروش ارز در سامانههای دولتی با نرخهای دستوری نیستند، بلکه میتوانند ارز را در بازار آزاد معامله کرده یا درآمدهای حاصل از صادرات را مستقیماً صرف واردات ملزومات کنند. یکی از مدیران ارشد تجاری نزدیک به حکومت تصریح کرد که “بانک مرکزی نمیپرسد آن پول چگونه انتقال یافته است” و افزود که “دریافت رمزارزها در ازای صادرات اکنون کاملاً جا افتاده است”.
گردش میلیاردی در شبکه رمزارزها و مخاطرات مسدودسازی داراییها
رژیم سالهاست در پی یافتن راههایی برای دور زدن تحریمهاست، اما مسدود شدن بنادر در پی آغاز درگیریها در ماه فوریه، نیاز به ابزارهای جایگزین را فوریتر کرد. طبق دادههای گروه پژوهشی زنجیره بلوکی تیآرام لبز، در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۱۰ میلیارد دلار رمزارز از طریق ایران جابهجا شده است. در این میان، استیبلکوین تتر به دلیل برابری با دلار آمریکا ابزار اصلی این مبادلات به شمار میرود. با این حال، استفاده از این شبکهها بیپاسخ نمانده است؛ در ماه آوریل، شرکت تتر داراییهایی به ارزش ۳۴۴ میلیون دلار را در کیفپولهای وابسته به بانک مرکزی ایران پس از شناسایی مراجع آمریکایی مسدود کرد.
ایتان دانن، مشاور راهبردی امنیت ملی در شرکت تحلیل زنجیره بلوکی چینالیسیس و مقام پیشین وزارت خزانهداری آمریکا، با ارزیابی این تحولات اظهار داشت که داراییهای دیجیتال برای ایرانیان “تنها یک پدیده نوظهور یا یک سرگرمی نیست”. ایتان دانن، مشاور راهبردی امنیت ملی در شرکت تحلیل زنجیره بلوکی چینالیسیس، خاطرنشان کرد که ایران سالهاست از سیستم بانکی جهانی رانده شده و “رشد پذیرش رمزارزها واکنشی به واقعیتهای ساختاری ژئوپلیتیک است”. این ارزیابی گواه آن است که رژیم با سوءاستفاده از نیاز ناگزیر جامعه، کانالهای دیجیتال را به ابزاری برای پنهانسازی تبادلات مالی خود بدل ساخته است.
فساد ساختاری شرکتهای دولتی و ناپدید شدن میلیاردها یورو ارز صادراتی
پیش از بحران کنونی، صادرکنندگان موظف به عرضه ارز در سامانههای رسمی با نرخ ارزان دولتی بودند؛ سازوکاری رانتی که موجب پنهانسازی میلیاردها دلار در خارج شد، چنانکه برآورد قوه قضائیه از انباشت بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار درآمد اعلامنشده حکایت دارد. ذبیحالله خدائیان، رئیس سازمان بازرسی کل کشور، فاش کرد که بیش از ۲۰ هزار فرد و شرکت از بازگرداندن ۹۴ میلیارد یورو تعهد ارزی سر باز زدهاند. ذبیحالله خدائیان، رئیس سازمان بازرسی کل کشور، تاکید کرد که شرکتهای بزرگ دولتی نفت و گاز، از جمله شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران، شرکت ملی گاز ایران و شرکت نفت فلات قاره ایران، بیشترین تخلفات مالی را با حسابهای آشفته داشتهاند.
این اتلاف گسترده درآمدهای ملی در اوج تنگنای معیشتی شهروندان روی میدهد. علی کاظمی، سخنگوی قوه قضائیه ایران، از بازداشت ۲۲ دلال حوزه نفت و صدور دستور جلب برای ۱۹ متهم دیگر خبر داده است. افزون بر این، ذبیحالله خدائیان، رئیس سازمان بازرسی کل کشور، از پیگیری پرونده ۲۱۹ فرد و شرکت بابت ناپدید شدن ۲۳٫۵ میلیارد یورو وجوه ارزی پرده برداشت. این پروندهها نشاندهنده فساد سیستماتیک و ناکارآمدی ساختاری لایههای بالایی حاکمیت است؛ سیستمی که به جای تامین سفره مردم محروم، سرمایههای عمومی را در هزارتوی شرکتهای دولتی و شبکههای رانتی بلعیده است.
استخراج بیتکوین با تاراج برق عمومی و ناتوانی صرافیهای داخلی
رژیم در سالهای گذشته از راه استخراج بیتکوین نیز درآمدهای رمزارزی چشمگیری کسب کرده است. بر اساس آمار شرکت تحلیل زنجیره بلوکی الیپتیک، نزدیک به ۴٫۵ درصد از کل استخراج بیتکوین دنیا در ایران انجام میشود. طبق گزارش شرکت تحلیل زنجیره بلوکی الیپتیک، برق یارانهای و ارزان کشور به رژیم امکان داده با دور زدن تحریمها صدها میلیون دلار دارایی دیجیتال برای واردات به دست آورد؛ منبعی که به قیمت قطعیهای مکرر برق، خاموشی صنایع و افت شدید کیفیت زندگی مردم تمام شده است.
در عرصه تجاری نیز مقررات تازه واردات در برابر صادرات به اجرا درآمده است. یکی از فعالان صنعت فولاد فعال در مبادله با چین بیان کرد که مقررات دستوپاگیر برچیده شده و صادرکنندگان میتوانند مستقیماً عواید صادراتی را برای خرید ملزومات به کار گیرند. با این حال، علیرضا بزرگمهری، عضو انجمن تحول دیجیتال ایران، با تایید سست شدن نظارت بانک مرکزی بر پلتفرمها هشدار داد که حجم مبادلات صرافیهای داخلی بسیار ناچیزتر از آن است که بتواند حجم عظیم نیازهای ارزی و اقتصادی ایران را تامین کند.
فشارهای فلجکننده آمریکا و بنبست نهایی اقتصاد تاریک
تلاشهای رژیم برای حفظ شبکه مبادلات رمزارزی با فشار فزاینده بینالمللی همراه شده است. دولت آمریکا در پی محاصره اقتصادی، اعلام کرد بانکهای هدف در مصر و ترکیه و شرکتهای هوانوردی همکار با تهران را تحریم میکند. وزارت خزانهداری آمریکا نیز هشدار داد که “رژیم ایران به شکلی فزاینده از رمزارزها به عنوان ابزار برگزیده خود برای دور زدن تحریمها استفاده میکند”. این رویارویی در شرایطی پیش میرود که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با اعلام برنامه برای تبدیل کشورش به ابرقدرت رمزارز و کسب شخصی بیش از ۱ میلیارد دلار از این بازار، راههای دور زدن تحریمها را بر تهران بسته است.
سعید لیلاز، اقتصاددان سیاسی در تهران، با ارزیابی این بنبست تصریح کرد که با بسته شدن مجاری بانکی، داراییهای دیجیتال نقشی حیاتی یافتهاند. به گفته سعید لیلاز، اقتصاددان سیاسی در تهران، “هرچه اقتصاد زیرزمینیتر شود، نیاز به استفاده از رمزارزها بیشتر میشود” و افزود که “این محاصره دارای روزنههایی است”. با این وجود، تحلیلگران مستقل تاکید میکنند کشاندن اقتصاد کشور به دالانهای تاریک رمزارز نه راهکاری نجاتبخش، بلکه نشان درماندگی رژیم است. این شیوهها تنها به تقویت باندهای رانتخوار و تحمیل فقر شدیدتر بر مردم ایران خواهد انجامید.
- پناه بردن رژیم به بازار خاکستری رمزارز؛ گریز از محاصره اقتصادی به بهای تاراج معیشت مردم
- انسداد کانالهای مالی در قلب اروپا؛ ورشکستگی شعبه فرانکفورت بانک سپه، ریشهها و پیامدها
- تغییر موازنه در جنوب دریای سرخ؛ سقوط جزیره زقر، تنگنای استراتژیک ریاض و شوک به بازار جهانی انرژی
- گزارش دیدبان حقوق بشر؛ تبدیل اعدام معترضان و اقلیتهای اتنیکی به ابزار ارعاب حکومتی
- جبهههای داغ و عقبنشینی حوثیها؛ آیا مرحله تازهای در یمن آغاز شده است؟
