مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، روز ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ (۳۰ شهریور ۱۴۰۵) پیش از ترک تهران به مقصد نیویورک برای شرکت در نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد اعلام کرد که کشورش در صورت ورود به هرگونه پیمان، به طور شرافتمندانه به آن متعهد خواهد ماند.
این سخنان در حالی بیان شد که ساعاتی پیش از آن، اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، درباره تمایل مشروط به گفتوگو با رئیسجمهوری ایران توجه محافل خبری بینالمللی را به خود جلب کرد. با وجود این گمانهزنیها، تا لحظه تنظیم این خبر، هیچیک از مراجع رسمی در کاخ سفید یا نهاد ریاستجمهوری ایران برنامهای برای انجام این دیدار ثبت یا تأیید نکردهاند.
چراغ سبز مشروط کاخ سفید
به گزارش شبکه خبری فاکسنیوز، دونالد ترامپ در تاریخ ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۹ شهریور ۱۴۰۵) در پاسخ به پرسش خبرنگاران درباره آمادگی برای دیدار با مسعود پزشکیان در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل اظهار داشت که احتمالاً برای چنین دیداری آماده است. با این حال، به گزارش رادیوفردا و یورونیوز فارسی، رئیسجمهوری آمریکا در کنار بیان این موضع، ادبیات هشدارآمیز همیشگی خود را نیز تکرار کرد. ترامپ اعلام کرد که واشینگتن در ارتباط با پرونده ایران در «مرحله تصمیمگیری» قرار دارد و گزینههایی چون توافق جامع، تشدید فشارهای سنگین اقتصادی یا انجام اقدامات نظامی گستردهتر را روی میز نگه داشته است. او همچنین ادعا کرد که مقامهای تهران همواره در پی آغاز مذاکره بودهاند؛ موضوعی که وزارت امور خارجه ایران پیش از این آن را تکذیب کرده و یادآور شده بود که هرگونه تبادل نظر تنها از مسیر واسطههای بینالمللی انجام گرفته است.
واکنشها و صفآرایی مواضع در تهران
اظهارات پزشکیان در تاریخ ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ (۳۰ شهریور ۱۴۰۵) پیش از پرواز به نیویورک، بدون ارائه جزئیات مشخص درباره شروط ایران برای ورود به مذاکرات یا نام بردن از توافقی معین بیان شد. رئیسجمهوری ایران در ماههای گذشته بارها خواستار پایان بخشیدن به وضعیت بلاتکلیف «نه جنگ و نه صلح» در سیاست خارجی شده بود. به گزارش شبکه خبری الجزیره، پزشکیان در تاریخ ۸ اوت ۲۰۲۶ (۱۷ مرداد ۱۴۰۵) تاکید کرده بود که شرایط فعلی فرصتی مناسب برای دستیابی به یک توافق پایدار است، هرچند تصمیمگیری نهایی در حوزههای کلان هستهای و دفاعی در حیطه اختیارات انحصاری دولت قرار ندارد و نهادهایی چون شورای عالی امنیت ملی و رهبری نظام در تعیین این خطمشیها نقش اصلی را ایفا میکنند.
بیشتر بخوانید:
بازگشت زودهنگام ترامپ به کاخ سفید؛ اعلام گزینەهای نهایی واشینگتن در مقابل ایران
دیپلماسی در سایه تنش؛ مرزهای عملگرایی پکن در شراکت راهبردی با تهران
همزمان با آغاز سفر هیئت ایرانی، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در تاریخ ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ (۳۰ شهریور ۱۴۰۵) در سخنانی تصریح کرد که تحمیل دوگانه «جنگ یا مذاکره» به کشور اقدامی اشتباه است و تهران باید توانمندیهای دفاعی و ابزارهای دیپلماتیک را به موازات یکدیگر پیش ببرد. از سوی دیگر، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، تاکید کرده است که تا زمان برآورده نشدن پیششرطهای اصلی ایران، هیچگونه گفتوگوی مستقیمی با طرف آمریکایی برقرار نخواهد شد.
صدور روادید با تدابیر و محدودیتهای ویژه
به گزارش خبرگزاری رویترز، دولت ایالات متحده در تاریخ ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۶ شهریور ۱۴۰۵) اعلام کرد که برای مسعود پزشکیان، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و شمار محدودی از اعضای هیئت دیپلماتیک ایران جهت شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل روادید ورود صادر کرده است. وزارت امور خارجه آمریکا با صدور بیانیهای توضیح داد که این اقدام صرفاً بر اساس تعهدات قانونی واشینگتن به عنوان کشور میزبان سازمان ملل متحد انجام گرفته و بیانگر هیچگونه دگرگونی در سیاستهای بنیادین این کشور در قبال جمهوری اسلامی ایران نیست. بر پایه این گزارش، هیئت ایرانی در طول مدت اقامت در نیویورک با تدابیر سختگیرانهای در زمینه محدوده تردد شهری، محل اقامت و فعالیتهای اداری و شخصی روبرو خواهد بود.
موانع راهبردی و شکافهای عمیق
روابط دوجانبه میان ایران و آمریکا با مجموعهای از گرههای فنی و سیاسی روبهرو است که امکان تفاهم زودهنگام را کاهش میدهد. مهمترین محورهای اختلاف شامل سطح غنیسازی اورانیوم، چگونگی لغو تحریمهای اقتصادی و بانکی، دامنه بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی، آزادی تردد کشتیها در تنگه هرمز و دریافت تضمینهای معتبر امنیتی است. در شرایطی که مسعود پزشکیان بر تداوم غنیسازی برای مصارف غیرنظامی پافشاری میکند، واشینگتن اعمال محدودیتهای گستردهتر و نظارتهای سرزده را طلب میکند؛ اختلافاتی بنیادین که رسیدن به متنی مشترک را به فرآیندی پیچیده بدل کرده است.
افق تماسهای غیرمستقیم در نیویورک
هرچند سخنان دونالد ترامپ احتمال شکلگیری یک دیدار در بالاترین سطح را به بحث روز رسانهها بدل کرده است، اما نبود برنامهریزی رسمی، فقدان دستور کار مشترک و بیاعتمادی حاکم بر فضای سیاسی دو کشور، بخت تحقق این دیدار را در هالهای از ابهام قرار داده است. با توجه به شرایط موجود، کارشناسان احتمال تبادل پیامهای مکتوب از طریق میانجیهای بینالمللی یا دیدارهای احتمالی در سطح وزرای امور خارجه را بسیار واقعبینانهتر از برگزاری نشست رودرروی سران دو کشور در مقر سازمان ملل ارزیابی میکنند.
بیشتر بخوانید: تنش در روابط تهران و قاره سبز؛ دیپلماسی در بنبست تقابل و اخراج متقابل
