اظهارات تند روز پنجشنبه، ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶ (۳۰ مهر ۱۴۰۵)، عبدالامیر تعیبان، مشاور نخست‌وزیر عراق، علیه جمهوری اسلامی ایران، موجی از نگرانی‌های دیپلماتیک را در منطقه برانگیخته و به یکی از موضوعات اصلی بحث در محافل سیاسی و رسانه‌ای عراق تبدیل شده است. تعیبان روز گذشته (۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ / ۲۹ مهر ۱۴۰۵) در اظهاراتی مطبوعاتی، ایران را به نقض حاکمیت و امنیت عراق، آسیب رساندن عمدی به اقتصاد این کشور از طریق قاچاق مواد مخدر و ارزهای تقلبی، و همچنین ربودن شهروندان عراقی متهم کرد. این اتهامات جدی که پیش از این نیز در محافل سیاسی و امنیتی عراق مطرح شده بود، اکنون به صورت علنی و از سوی یک مقام ارشد دولت عراق بیان شده و انتظار می‌رود واکنش‌های گسترده‌ای را در پی داشته باشد.
عبدالامیر تعیبان، مشاور نخست‌وزیر عراق، در اظهارات روز چهارشنبه خود (۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ / ۲۹ مهر ۱۴۰۵)، با لحنی بی‌سابقه، ورود غیررسمی افراد وابسته به ایران به خاک عراق را نقض آشکار حاکمیت این کشور دانست. او تاکید کرد که این اقدامات نه تنها باعث آشفتگی گسترده در مناطق مرزی شده، بلکه امنیت ملی عراق را نیز به خطر انداخته است. تعیبان از تهران خواست تا اقدامات قانونی و سخت‌گیرانه‌ای علیه افرادی که در این فعالیت‌ها نقش دارند، انجام دهد. وی همچنین به تکرار موارد ربودن شهروندان عراقی هنگام ورود به خاک ایران در مناطق مرزی شلمچه و الشیب اشاره کرد که این موضوع به نگرانی‌های امنیتی در میان شهروندان عراقی دامن زده است. این اتهامات در حالی مطرح می‌شود که پیش از این نیز گزارش‌هایی از نفوذ گروه‌های غیردولتی و قاچاقچیان در مناطق مرزی دو کشور منتشر شده بود.
خسارت‌های اقتصادی ناشی از قاچاق مواد مخدر و ارز تقلبی
مشاور نخست‌وزیر عراق در بخش دیگری از اظهارات خود، قاچاق مواد مخدر و ارزهای تقلبی را از مهم‌ترین مشکلات عراق در ارتباط با ایران دانست و تاکید کرد که خسارت‌های ناشی از این فعالیت‌ها به بازار و اقتصاد عراق، از خسارت‌هایی که گروه «داعش» به این کشور وارد کرده، بیشتر است. این اظهارات نشان‌دهنده ابعاد فاجعه‌بار این پدیده بر اقتصاد شکننده عراق است که سال‌هاست با پیامدهای جنگ و بی‌ثباتی دست و پنجه نرم می‌کند. طبق گزارش‌های سازمان ملل متحد در سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴ شمسی)، عراق به دلیل موقعیت جغرافیایی خود به گذرگاهی برای قاچاق مواد مخدر از شرق به اروپا تبدیل شده است و این امر آسیب‌های جدی به ساختارهای اجتماعی و اقتصادی آن وارد کرده است. تعیبان در ادامه سخنانش تاکید کرد که عراق با کشورهای همسایه دیگر خود مانند اردن، ترکیه یا عربستان سعودی مشکلات مشابهی ندارد و بیشترین چالش‌ها در مرز با ایران متمرکز شده است.
بیشتر بخوانید: عراق: بی‌طرفی در رویارویی تازه آمریکا و ایران بسیار دشوار است
تلاش‌های نخست‌وزیر عراق برای موازنه و کنترل گروه‌های مسلح
علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، از زمان انتخاب به این سمت در چند ماه گذشته، تلاش کرده است تا روابط متوازنی میان بغداد از یک سو و تهران و واشینگتن از سوی دیگر حفظ کند. این استراتژی در راستای کاهش تنش‌ها و جلوگیری از تبدیل شدن عراق به میدان رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی است. یکی از مهم‌ترین برنامه‌های الزیدی، تلاش برای انحصار سلاح گروه‌های مسلح در اختیار دولت بوده است. بسیاری از این گروه‌ها، به ویژه گروه‌های موسوم به «حشد الشعبی»، روابط نزدیکی با ایران دارند. در حالی که شماری از گروه‌های مسلح با این تلاش‌ها همراهی کرده‌اند، برخی دیگر از پذیرش آن خودداری کرده‌اند که این امر چالش‌های امنیتی جدی را برای دولت عراق ایجاد کرده است. این وضعیت پیچیده، توانایی دولت مرکزی را در اعمال حاکمیت کامل بر قلمرو خود با دشواری مواجه ساخته است.
بیشتر بخوانید: تجهیزات ارسالی از ایران و انفجاری مرموز؛ در مقر «حشد» در بغداد چه گذشت؟
درخواست برای نظارت الکترونیکی پیشرفته در مرزها
در واکنش به این چالش‌ها، عبدالامیر تعیبان از علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، خواست تا اقدامات جدیدی را برای خودکارسازی فرآیندها و استفاده از سامانه‌های پیشرفته نظارت الکترونیکی به تمام گذرگاه‌های مرزی میان عراق و ایران گسترش دهد. این درخواست با هدف افزایش کنترل دولت بر مرزها، کاهش قاچاق و جلوگیری از ورود غیرقانونی افراد و کالاها مطرح شده است. در حال حاضر، گزارش‌های متعددی از ضعف نظارت در گذرگاه‌های مرزی و سهولت عبور و مرور غیرقانونی منتشر شده است. اجرای چنین سامانه‌هایی می‌تواند به شفافیت بیشتر و کاهش فساد در مناطق مرزی کمک کند و در بلندمدت، امنیت و ثبات اقتصادی عراق را بهبود بخشد. با این حال، پیاده‌سازی این طرح‌ها نیازمند سرمایه‌گذاری قابل توجه و همکاری‌های فنی گسترده است.
بیشتر بخوانید: ادامه حملات پهپادی ایران بە مواضع احزاب سیاسی مخالف جمهوری اسلامی در اقلیم کردستان عراق
سابقه تنش‌ها و عدم واکنش رسمی ایران
اتهامات مشاور نخست‌وزیر عراق در حالی مطرح می‌شود که روابط دو کشور همواره با فراز و نشیب‌هایی همراه بوده است. از زمان سقوط رژیم بعث در سال ۲۰۰۳ (۱۳۸۲ شمسی)، ایران نفوذ قابل توجهی در عراق به دست آورده است، اما این نفوذ همواره با انتقاداتی از سوی برخی جریان‌های سیاسی و مردمی عراق مواجه بوده است. پیش از این نیز در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ (۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ شمسی)، مقامات عراقی نگرانی‌هایی را در مورد حملات موشکی و پهپادی ایران به مواضع گروه‌های مخالف در اقلیم کردستان عراق ابراز کرده بودند که آن را نقض حاکمیت خود می‌دانستند. تا لحظه تنظیم این گزارش، مقامات رسمی جمهوری اسلامی ایران هیچ واکنش علنی به اظهارات عبدالامیر تعیبان نشان نداده‌اند. عدم واکنش فوری ممکن است نشان‌دهنده بررسی ابعاد دیپلماتیک این اتهامات یا تلاش برای یافتن راهکاری برای پاسخگویی باشد. تحلیلگران منطقه‌ای معتقدند که این اتهامات می‌تواند به تنش‌های موجود در روابط دو کشور دامن زده و چالش‌های جدیدی را برای دیپلماسی بغداد و تهران ایجاد کند.
بیشتر بخوانید: تنش بغداد با گروه‌های مسلح بر سر پرچم آمریکا
