به گزارش وبسایت رسمی سازمان تامین اجتماعی در ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۱ تیر ۱۴۰۵)، آخرین ارقام ارائهشده از سوی مصطفی سالاری، مدیرعامل این سازمان، نشان میدهد که بحران تعطیلی کارخانهها و بیکاری کارگران پس از آغاز جنگ به اوج خود رسیده است.
بر اساس این گزارش، از اسفند سال گذشته تا تیر سال جاری، در مجموع ۲۹۰ هزار نفر برای دریافت بیمه بیکاری ثبتنام کردهاند که از این میان، ۲۴۰ هزار پرونده به طور مستقیم ناشی از پیامدهای جنگ و آسیب به واحدهای صنعتی است و تنها ۵۰ هزار مورد به روند طبیعی بازار کار ارتباط دارد.
پیشتازی قطبهای صنعتی در بیکاری ناخواسته
مدیرعامل سازمان تامین اجتماعی در نشست خبری خود که گزارش آن در خبرگزاری ایسنا بازتاب یافت، اعلام کرد که استانهای اصفهان، تهران، البرز و خوزستان بیشترین آسیب را از جنگ دیده و بالاترین تعداد متقاضیان بیمه بیکاری را به خود اختصاص دادهاند. به گفته سالاری، اصفهان از نظر سرانه درخواستها در رتبه نخست قرار دارد و پس از آن تهران و البرز در ردههای بعدی هستند. این چهار استان که از قطبهای صنعتی کشور به شمار میروند، به دلیل حملات دشمن به واحدهای تولیدی و راهبردی با موج بزرگی از تعدیل نیرو مواجه شدهاند. او تصریح کرد که تاکنون برای ۱۹۰ هزار نفر از این متقاضیان تشکیل پرونده شده و پرداخت مقرری به ۱۰۰ هزار نفر آغاز شده است، در حالی که مابقی پروندهها به صورت هفتگی در حال بررسی هستند.
حذف شروط سختگیرانه اداری برای کارگران
پیش از این، احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در اواخر مه ۲۰۲۶ (اوایل خرداد ۱۴۰۵) با اشاره به شرایط جنگی کشور از تصمیمات جدید دولت برای سادهسازی فرآیندها خبر داده بود. بر اساس گزارش خبرگزاری مهر، میدری اعلام کرد که شرط داشتن کارت پایان خدمت، گواهی مهارت و مدارک دانشگاهی برای دریافت مقرری بیمه بیکاری به طور کامل حذف شده است تا کارگران آسیبدیده سریعتر تحت پوشش حمایتی قرار گیرند. به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، وزارت کار با تجهیز بیش از ۶ هزار پیشخوان دولت الکترونیک در سراسر کشور و راهاندازی مرکز تماس تلفنی ۱۸ ساعته، تلاش کرده است تا از مراجعات حضوری بکاهد؛ چرا که ثبتنامهای دستی روند بررسی پروندهها را به شدت کند میکند.
ورود دیوان عدالت برای حمایت گروهی
در همین راستا، دیوان عدالت اداری نیز برای کاهش فشار بر کارگران وارد عمل شد. به گزارش خبرگزاری تسنیم در ۹ ژوئن ۲۰۲۶ (۱۹ خرداد ۱۴۰۵)، این نهاد قضایی با پیشبینی حجم بالای شکایتها، فرآیند ویژهای را برای ثبت گروهی درخواستهای بیمه بیکاری کارگاههای آسیبدیده از جنگ تعریف کرد. طبق این رویه، کارفرمایان میتوانند بدون نیاز به حضور تکتک کارگران، فهرست افراد تعدیلشده را به تامین اجتماعی ارسال کنند. پیگیریهای دیوان عدالت اداری تا آن تاریخ منجر به برقراری سریع مقرری برای ۶۶ هزار کارگر شد؛ اقدامی که از تشکیل پروندههای متعدد در مراجع قضایی جلوگیری کرد.
فریاد بیصدای کارگران ایرانبرک
با وجود تمامی تسهیلات دولتی، نمونههای عینی نشان میدهند که کارگران برخی کارخانهها همچنان در بلاتکلیفی مطلق به سر میبرند. کارخانه پوشاک ایرانبرک در استان گیلان یکی از این موارد است. خبرگزاری ایلنا در ۵ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۴ تیر ۱۴۰۵) گزارش داد که اعتراضات کارگران این واحد تولیدی به ششمین روز خود رسیده است. کارگران معترض اعلام کردند که مدیریت کارخانه کارگران باسابقه را خانهنشین کرده و نیروهای بازنشسته را جایگزین آنها کرده است. به گزارش ایرنا، علی لقمانی، مدیرکل کار استان گیلان، با حضور در کارخانه تاکید کرد که کارفرمای ایرانبرک بیش از ۳۶ ماه سوابق بیمهای کارگران را واریز نکرده و حدود ۲۴ ماه حقوق معوقه دارد. این تخلف بیمهای باعث شده است که کارگران خانهنشینشده حتی امکان استفاده از مقرری بیمه بیکاری را نیز نداشته باشند.
اعتراض و اعتصاب در ماشینسازی تبریز
نمونه دیگر از آشفتگی در صنایع بزرگ کشور، به گروه ماشینسازی تبریز مربوط میشود. به گزارش خبرگزاری ایلنا در ۲۳ ژوئن ۲۰۲۶ (۲ تیر ۱۴۰۵)، حدود ۱۶۰۰ کارگر این کارخانه راهبردی به دلیل پرداختنشدن حقوق اردیبهشت و خرداد خود دست از کار کشیدند. کارگران معترض اعلام کردند که تورم شدید و تاخیر در پرداخت دستمزدها، معیشت آنها را به خطر انداخته است. اگرچه این اعتراض مستقیماً به ثبت درخواست بیمه بیکاری منجر نشد، اما کارشناسان روابط کار در گفتگو با پایگاه خبری بیدبرگ هشدار میدهند که تداوم مشکلات نقدینگی و توقف تولید در صنایع مادر، میتواند در هفتههای آینده موج جدیدی از درخواستهای بیمه بیکاری را روانه تامین اجتماعی کند.
سایه سنگین ناترازی بر بودجه تامین اجتماعی
افزایش ناگهانی متقاضیان بیمه بیکاری، زنگ خطر جدی را برای وضعیت مالی تامین اجتماعی به صدا درآورده است. بر اساس گزارش تحلیلی روزنامه دنیای اقتصاد در اواخر مه ۲۰۲۶ (اواخر اردیبهشت ۱۴۰۵)، کسری بودجه دولت که امسال صدها هزار میلیارد تومان پیشبینی میشود، صندوقهای بازنشستگی را به شدت تحت فشار قرار داده است. کارشناسان معتقدند ناترازی منابع و مصارف در شرایط بحرانی کنونی، فشار فزایندهای بر پرداخت به موقع مقرریها وارد میکند. این در حالی است که تامین اجتماعی ماهانه بیش از ۱۴۲ هزار میلیارد تومان برای مستمریبگیران و ۴۰ هزار میلیارد تومان برای بخش درمان هزینه میکند و بودجه بیمه بیکاری عملاً این صندوق را زیر بار سنگینی برده است.
