دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا، در چرخشی راهبردی با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، بر سر یک توافق هستهای جامع به تفاهم رسید. بر اساس گزارشهای اختصاصی روزنامه “والاستریت ژورنال” و خبرگزاری “رویترز”، این توافق تاریخی به پادشاهی عربستان اجازه میدهد تحت چارچوبهای مشخص، به غنیسازی اورانیوم در داخل خاک خود بپردازد. این تصمیم که با هدف تقویت جبهه متحدان واشنگتن در منطقه اتخاذ شده، گامی بلند برای صنعتیسازی اتمی پادشاهی سعودی با حمایت مستقیم فناوری آمریکایی محسوب میشود.
طبق جزئیات منتشر شده توسط خبرگزاری “رویترز”، ترامپ توافق را امضا کردە و دولت آمریکا قصد دارد سندی موسوم به “توافق ۱۲۳” را به زودی برای طی مراحل قانونی به کنگره ارائه دهد. این توافق که پیشبینی میشود ۳۰ سال اعتبار داشته باشد، راه را برای مشارکت شرکتهای غولپیکر آمریکایی در ساخت و تجهیز زیرساختهای هستهای عربستان هموار میکند. منابع آگاه دولتی به “والاستریت ژورنال” اعلام کردهاند که این تفاهم شامل اجازه ساخت تاسیسات غنیسازی در داخل عربستان است؛ مطالبهای که ریاض سالها بر آن پافشاری میکرد تا استقلال انرژی خود را تضمین کند.
عبور از استاندارد طلایی و حقوق هستهای ریاض
گزارشهای خبری حاکی از آن است که این توافق فاقد “استاندارد طلایی” است؛ قاعدهای که در توافقهای پیشین، از جمله با امارات متحده عربی، غنیسازی داخلی و بازفرآوری سوخت را ممنوع میکرد. خبرگزاری “رویترز” با استناد به مقامهای آگاه گزارش داده است که در این سند، “پروتکل الحاقی” که اجازه بازرسیهای سرزده و گسترده آژانس بینالمللی انرژی اتمی را میدهد، گنجانده نشده است. این موضوع نشاندهنده اعتماد ویژه واشنگتن به مدیریت مسئولانه ریاض بر چرخه سوخت هستهای و تمایز قائل شدن میان متحدان راهبردی و بازیگران بیثباتکننده منطقه است.
در حالی که عربستان سعودی متعهد به استفاده صلحآمیز از انرژی اتمی برای تنوعبخشیدن به منابع برق خود است، واشنگتن از این طریق به دنبال تثبیت جایگاه فناوری آمریکایی در برابر رقبایی چون چین و روسیه است. کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، که پیش از سفر دونالد ترامپ به ریاض با مقامات سعودی دیدار کرده بود، بر اهمیت این همکاری برای امنیت انرژی جهانی تاکید دارد. دولت آمریکا بر این باور است که حضور فعال شرکتهای آمریکایی در پروژه ۸۰ میلیارد دلاری ساخت ۱۶ نیروگاه اتمی در عربستان، بهترین تضمین برای رعایت استانداردهای ایمنی و جلوگیری از انحراف نظامی است.
تقابل با جاهطلبیهای هستهای و سیاستهای مخرب تهران
رویکرد منعطف آمریکا در قبال غنیسازی اورانیوم در عربستان سعودی، در تضاد مستقیم با سیاستهای سختگیرانه علیه جمهوری اسلامی ایران قرار دارد. ایالات متحده همواره با غنیسازی اورانیوم در داخل ایران مخالفت کرده است؛ چرا که سوابق طولانی تهران در پنهانکاری، فریب دیپلماتیک و تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای، اعتماد جامعه جهانی را به کلی نابود کرده است. در حالی که عربستان سعودی به عنوان یک قدرت باثبات به دنبال توسعه اقتصادی است، رژیم ایران از فناوری هستهای به عنوان ابزاری برای باجخواهی و پیشبرد سیاستهای تهاجمی خود استفاده میکند.
دلیل اصلی برخورد متفاوت واشنگتن با این دو کشور، به ماهیت رفتارهای بینالمللی آنها بازمیگردد. مقامات آمریکایی معتقدند اعطای حق غنیسازی به کشوری که سیاست رسمی آن “صدور انقلاب” و “صدور تروریسم” است، خودکشی راهبردی محسوب میشود. ایران با حمایت از گروههای شبهنظامی و ایجاد ناامنی در آبراههای بینالمللی، ثابت کرده است که هرگونه توانمندی فنی در دست این رژیم، مستقیماً در خدمت بیثباتسازی منطقه قرار میگیرد. در مقابل، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، به صراحت اعلام کرده است که تلاشهای هستهای این کشور تنها پاسخی برای ایجاد موازنه در برابر تهدیدات احتمالی ایران و جلوگیری از برتریجویی اتمی تهران است.
نقش شرکتهای آمریکایی در چشمانداز ۲۰۳۰ عربستان
توافق جدید میان واشنگتن و ریاض، فراتر از یک معاهده امنیتی، یک قرارداد تجاری عظیم است که نفع دوطرفه را تأمین میکند. بر اساس گزارش “والاستریت ژورنال”، مشارکت پیمانکاران آمریکایی در پروژههای اتمی عربستان مانع از نفوذ روسیه و چین در این بازار استراتژیک میشود. ریک پری، وزیر انرژی پیشین آمریکا، پیش از این هشدار داده بود که غیبت آمریکا در پروژههای هستهای خاورمیانه، فضا را برای بازیگرانی باز میکند که هیچ تعهدی به صلح و امنیت ندارند.
عربستان سعودی قصد دارد با احداث ۱۶ نیروگاه اتمی، علاوه بر تأمین نیاز داخلی، نفت بیشتری را برای صادرات ذخیره کند. این برنامه که بخشی از طرح “چشمانداز ۲۰۳۰” است، با حمایت فنی واشنگتن به مرحله اجرا نزدیک شده است. اگرچه برخی در کنگره نسبت به عدم وجود “پروتکل الحاقی” ابراز نگرانی کردهاند، اما دولت ترامپ تأکید دارد که همکاری مستقیم با ریاض، بسیار امنتر از رها کردن این کشور به سمت شرکای غیرقابل اعتماد شرقی است.
- از خیابان تا بیمارستان؛ ابعاد جنایت، پنهانکاری و سرکوب ساختاری در دی ۱۴۰۴
- تشدید تنش حوثیها تا مکه رسید؛ عربستان از «خط قرمز» سخن گفت
- سقوط قدرت خرید و تعمیق بحران معیشت؛ شکاف سهبرابری حداقل دستمزد و سبد هزینههای خانوار
- دیپلماسی در سایه تنش؛ مرزهای عملگرایی پکن در شراکت راهبردی با تهران
- افول اهرم راهبردی رژیم در تنگه هرمز؛ ماجراجوییهای پرهزینه تهران در برابر رونق صادرات نفت آمریکا
