نیروهای نظامی آمریکا و ائتلاف بینالمللی پس از بیش از دو دهه حضور نظامی، همزمان با پایان مهلت ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶، خروج کامل خود را از آخرین پایگاههای نظامی در خاک عراق تکمیل کردند. بر اساس گزارشهای خبرگزاری رویترز و خبرگزاری آلمان، این خروج که طبق توافق سال ۲۰۲۴ در دوره ریاستجمهوری جو بایدن، رییسجمهوری پیشین آمریکا، پایهریزی شد و توسط دولت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به اجرا درآمد، به ۲۳ سال حضور نظامی واشینگتن که به قیمت جان ۴۵۰۰ نظامی آمریکایی تمام شد، پایان داد. با این حال، کارشناسان مستقل امنیتی هشدار میدهند که این عقبنشینی شتابزده، فرصتی طلایی در اختیار مطامع مداخلهجویانه جمهوری اسلامی قرار میدهد تا نفوذ مخرب شبهنظامیان نیابتی خود را بر مقدرات سیاسی و امنیتی بغداد تحکیم کند.
همزمان با اعلام خروج نظامیان خارجی، نگرانیهای عمیقی نسبت به فروپاشی موازنه قوا در عراق و فعال شدن دوباره هستههای خفته تروریستی پدید آمده است. رژیم تهران که در طول سالهای گذشته از جغرافیای عراق به عنوان حیاط خلوت و سکوی پرتاب حملات پهپادی و موشکی علیه کشورهای منطقه سود برده، خروج نیروهای غربی را دستاوردی برای “محور مقاومت” تبلیغ میکند. اما کارشناسان معتقدند این رویداد نه تنها به معنای ثبات نخواهد بود، بلکه عراق را در برابر تهدید دوگانه سلطهجویی شبهنظامیان وابسته به سپاه پاسداران و بازگشت تروریستهای داعش به شدت آسیبپذیر میسازد.
فرصتطلبی شبهنظامیان ولایت فقیه؛ تلاش برای مصادره نهادهای حاکمیتی بغداد
تحلیلگران امنیتی منطقهای خروج نیروهای آمریکایی را عاملی برای برهم خوردن تعادل شکننده قدرت در عراق ارزیابی میکنند. جاسم البهادلی، کارشناس امنیتی عراقی و پژوهشگر گروههای مسلح شیعه، در گفتوگو با خبرگزاری رویترز تاکید کرد: “ایران به لحاظ راهبردی بیشترین سود را از خروج ائتلاف میبرد؛ زیرا این خروج، وزنه تعادل نظامی را که سالها در برابر نفوذ تهران مانع ایجاد میکرد، از میان برمیدارد.”
جاسم البهادلی، کارشناس امنیتی عراقی و پژوهشگر گروههای مسلح شیعه، پیشبینی کرد که گروههای شبهنظامی وابسته به تهران این تحول را به عنوان پیروزی نظامی خود جا زده و از این فضا برای تحمیل اراده بر فرآیندهای تصمیمگیری سیاسی و امنیتی عراق بهرهبرداری خواهند کرد.
در همین چارچوب، ابومجتبی الیاسری، از فرماندهان مقاومت اسلامی در عراق، این عقبنشینی را “شکست خردکننده پروژه آمریکا و پیروزی تاریخی مقاومت” خواند و مدعی شد حاکمیت عراق صرفا با سلاح مقاومت تامین میشود. در تهران نیز امیر حیاتمقدم، نایبرییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، در گفتگو با خبرگزاری مجلس رسما از خروج نیروهای غربی استقبال کرد و ادعا نمود که با رفتن نیروهای آمریکایی امنیت پایدار برقرار خواهد شد؛ لفاظیهایی که در تضاد کامل با پرونده سیاه این گروهها در حمله اخیر به خط لوله نفتی شرق به غرب عربستان و تهدید امنیت همسایگان قرار دارد.
نگرانی عشایر و جامعه مدنی؛ هشدار نسبت به خلأ زودهنگام و بلعیده شدن حاکمیت
برخلاف پروپاگاندای رسانههای رژیم ایران، واقعیتهای درون جامعه عراق حاکی از نگرانی عمیق شهروندان و رهبران محلی از پیامدهای ناامنی است. عبدالرحمن الزوبعی، رهبر قبیلهای اهل سنت در فلوجه، در مصاحبه با خبرگزاری رویترز هشدار داد: “ما معتقدیم عراق هنوز در این مقطع برای تحویل کامل پرونده امنیتی آماده نیست. همه عراقیها خواهان حاکمیت کامل هستند، اما خروج ائتلاف به این شیوه و ایجاد یک خلأ امنیتی، همان چیزی است که همه عراقیها از آن وحشت دارند.” این اظهارات گویای هراس بخش بزرگی از جامعه عراق از ترکتازی گروههای مسلحی است که به جای منافع ملی، از فرماندهان نیروی قدس دستور میگیرند.
دولت بغداد در تلاشی دشوار در پی مدیریت این دوران گذار برآمده است. علی فالح زیدی، نخستوزیر عراق، پس از دیدار با براد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی نیروهای آمریکا، در بغداد تاکید کرد که اول اکتبر آغاز مرحلهای نوین در بازسازی تمامیت ارضی است و تمام احزاب باید سلاح را منحصرا در اختیار دولت قرار دهند. صباح نوعمان، سخنگوی فرمانده کل نیروهای مسلح عراق، نیز در گفتوگو با شبکه کُردستان۲۴ تصریح کرد که از ۳۰ سپتامبر هیچ پایگاه خارجی در کشور نخواهد بود و همکاریها به روابط دیپلماتیک دوجانبه تغییر مییابد؛ امری که آزمونی بزرگ برای دولت بغداد در مهار گروههای غیرقانونی تحتامر تهران محسوب میشود.
پایان ماموریت ۱۲ ساله ایتالیا؛ خروج همزمان ناتو از جغرافیای بحرانزده
روند خروج نیروهای بینالمللی تنها به ارتش آمریکا محدود نشد و سایر همپیمانان غربی نیز ماموریتهای رزمی خود را پایان دادند. وزارت دفاع ایتالیا در بیانیهای رسمی اعلام کرد که آخرین واحدهای نظامی این کشور در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶ پس از ۱۲ سال حضور در خاک عراق، این کشور را ترک کردهاند. نیروهای ایتالیایی که در چارچوب عملیات بینالمللی عزم راسخ علیه داعش و ماموریت غیررزمی ناتو فعالیت میکردند، بخش عمده پایگاههای خود از جمله در اقلیم کُردستان را تا مارس ۲۰۲۶ تخلیه کرده بودند.
گیدو کروستو، وزیر دفاع ایتالیا، با تایید تکمیل خروج تاکید کرد این تحول نشاندهنده گذار به سوی پذیرش مسئولیت کامل امنیتی توسط نهادهای عراقی است و تنها دو افسر پلیس نظامی ایتالیا در چارچوب ماموریت غیرنظامی اتحادیه اروپا در این کشور باقی میمانند. خروج ناتو و نیروهای اروپایی، مسئولیت مقابله با تروریسم و مدیریت ثبات داخلی را منحصرا بر دوش ارتش عراق قرار میدهد؛ ارتشی که باید همزمان با فشار سازمانیافته شبهنظامیان حشدالشعبی وابسته به رژیم ایران و تهدیدهای امنیتی بر جای مانده از سالهای جنگ دستوپنجه نرم کند.
بیدار شدن هستههای خفته داعش؛ تهدید انتقامجویی در غیاب چتر اطلاعاتی
تاریکترین بعد این عقبنشینی نظامی، احتمال احیای تروریستهای داعش در غیاب پشتیبانی هوایی و اطلاعاتی غرب است. سیروان بارزانی، از فرماندهان نظامی کُرد، در گفتوگو با رویترز فاش ساخت که فقدان پهپادها و دادههای اطلاعاتی آمریکا به داعش امکان سازماندهی مجدد میدهد. سیروان بارزانی، از فرماندهان نظامی کُرد، اعلام کرد: “بیش از دو هفته است که تحرکات هستههای خفته داعش را رصد کردهایم و اعلام خروج نیروها، روحیه عملیاتی این تروریستها را به شدت افزایش داده است.”
همزمان خالد البیاتی، مقام ارشد امنیتی در کرکوک، فاش ساخت که نیروهای امنیتی توطئه یک هسته انتحاری داعش برای هدف قرار دادن همزمان با زمان خروج نیروها را کشف کردهاند. به گفته خالد البیاتی، مقام ارشد امنیتی در کرکوک، داعش در پی مخابره این پیام است که همچنان توان انجام حملات خونین را دارد. خروج ائتلاف، صحنه عراق را به میدان آزمونی مخاطرهآمیز بدل کرده است؛ جایی که رژیم استبدادی تهران تلاش میکند با گسترش شبهنظامیگری خلأ موجود را پر کند، در حالی که این طمعورزی ایدئولوژیک، بستری فاجعهبار برای بازتولید تروریسم و ویرانی دوباره کشور همسایه فراهم میسازد.
- خروج نیروهای ائتلاف بینالمللی از عراق پس از دو دهه؛ فرصتطلبی رژیم تهران و خطر احیای تروریسم در سایه خلأ امنیتی
- نفت خلیج فارس به سطح پیش از جنگ نزدیک شد؛ آیا محاصره ایران را به تنگنا کشانده است؟
- توفان خاموش در آموزش و پرورش؛ کالبدشکافی موج استعفای معلمان، بحران معیشت و افول کیفیت آموزش
- شکست استراتژی گروگانگیری انرژی در تنگه هرمز؛ بازیابی صادرات نفت منطقه و بنبست مالی رژیم ایران
- عبور تاریخی دلار از مرز ۲۵۰ هزار تومان؛ بازتاب بنبست دیپلماتیک و فرسایش متغیرهای کلان اقتصادی
