خبرگزاری آنادولو در تاریخ ۶ سپتامبر ۲۰۲۶ (۱۵ شهریور ۱۴۰۵) گزارش خود را پیرامون گفتوگوی تلفنی میان هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، بهروزرسانی کرد.
بر پایه اطلاعات ارائهشده از سوی منابع دیپلماتیک در آنکارا، محور اصلی این گفتوگو بررسی جامع آخرین وضعیت تبادل پیامها و مذاکرات میان تهران و واشنگتن بوده است. با این حال، منابع رسمی تاکنون جزئیات بیشتری درباره پیشنهادهای احتمالی یا تغییر در مواضع طرفین منتشر نکردهاند. این تبادل نظر در شرایطی انجام شد که فضای منطقه تحت تأثیر فشارهای تازه اقتصادی و تنشهای امنیتی قرار دارد.
عباس عراقچی و هاکان فیدان در نشست خبری مشترک ۳۰ ژانویه ۲۰۲۶ در استانبول؛ دو وزیر خارجه در ماههای اخیر تماسهای خود درباره روابط دوجانبه و تنشهای منطقهای ادامه دادهاند
توقف تفاهم دریایی در تنگه هرمز
این تماس تلفنی در روز ۵ سپتامبر ۲۰۲۶ (۱۴ شهریور ۱۴۰۵) و همزمان با توقف اجرای تفاهم موقت میان ایران و آمریکا درباره امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز انجام شد. بر اساس گزارشهای رسانهای، پس از توقف این تفاهم، تبادل حملات و تنشها در مسیرهای دریایی بار دیگر افزایش یافته است. دولت ترکیه در هفتههای گذشته با ابراز نگرانی از پیامدهای این تحولات، خواستار بازگشت طرفها به مسیر مذاکره شده و بر لزوم جلوگیری از سرایت درگیریها به دیگر کشورهای منطقه تأکید کرده بود. تلاش آنکارا برای فعال نگه داشتن مسیرهای ارتباطی دیپلماتیک، بخشی از رویکرد این کشور برای مهار بحرانهای مرزی و منطقهای ارزیابی میشود.
اقدامات تازه خزانهداری آمریکا علیه شبکه مالی
گفتوگوی وزیران خارجه ایران و ترکیه تنها یک روز پس از آن صورت گرفت که وزارت خزانهداری آمریکا تحریمهای جدیدی را علیه یک نهاد مالی مستقر در استانبول به اجرا گذاشت. دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا در روز ۴ سپتامبر ۲۰۲۶ (۱۳ شهریور ۱۴۰۵) بانک سرمایهگذاری «گلدن گلوبال یاتیرِم بانکاسی» و ۲ شرکت زیرمجموعه آن با نامهای «گلدن گلوبال پورتفوی یونتیمی» و «گلدن گلوبال وارلیک کیرالاما» را در فهرست تحریمهای خود قرار داد. خزانهداری آمریکا این اقدام را بخشی از برنامه موسوم به «عملیات مطرود اقتصادی» توصیف کرده است که هدف آن تشدید فشارهای مالی بر شبکههای تجاری ایران است.
وزارت خزانهداری آمریکا ادعا کرده است که این بانک با هدف انتقال درآمدهای حاصل از فروش نفت ایران از چین به ترکیه و تبدیل این وجوه به پول نقد و طلا فعالیت میکرده است. مقامات آمریکایی همچنین مدعی شدهاند که این مؤسسه خدمات بانکی کارگزاری در اختیار نهادهای مالی مرتبط با نیروی قدس سپاه پاسداران قرار داده است. این ادعاها بخشی از مستندات دولت آمریکا برای اعمال محدودیتهای یکجانبه محسوب میشود و تاکنون در یک مرجع قضایی مستقل بینالمللی مورد بررسی قرار نگرفته است. قرار گرفتن در فهرست تحریمها سبب مسدود شدن داراییهای این مجموعهها در حوزه قضایی آمریکا و منع معامله اتباع آمریکایی با آنها میشود. همچنین نهادهای مالی خارجی در صورت همکاری با این بانک، با خطر تحریمهای ثانویه روبهرو خواهند شد.
موضع بانک گلدن گلوبال و پیامدهای حقوقی
بانک گلدن گلوبال ترکیه با انتشار بیانیهای کلیه اتهامهای مطرحشده از سوی واشنگتن را رد کرد. مدیران این بانک اعلام کردهاند که افراد و نهادهای نامبرده در فهرست خزانهداری آمریکا هرگز از مشتریان آنها نبوده و هیچگونه ارتباط مالی مستقیم یا غیرمستقیمی با آنها وجود نداشته است. این مؤسسه مالی که فعالیت خود را در سال ۲۰۱۹ (۱۳۹۸) آغاز کرده است، اعلام کرد که تمامی فعالیتهایش در چارچوب قوانین بانکی محلی و بینالمللی بوده و پیگیریهای حقوقی و قانونی لازم را برای لغو این تصمیم انجام خواهد داد.
بر اساس گزارشی که خبرگزاری رویترز منتشر کرده است، ارزش کل داراییهای بانک گلدن گلوبال در پایان سال ۲۰۲۵ (۱۴۰۴) حدود ۲۵ میلیارد لیر ترکیه، معادل تقریبی ۵۱۷ میلیون دلار، برآورد شده بود. وزارت خزانهداری آمریکا همزمان با اعلام تحریم، یک مجوز عمومی و مدتدار صادر کرده است تا شرکتها بتوانند معاملات جاری خود را با این بانک به پایان برسانند. تا زمان انتشار این گزارش، نهادهای رسمی دولت ترکیه واکنش مستقیم و علنی به تصمیم واشنگتن نشان ندادهاند.
تعارض منافع و پیوندهای پیچیده دو کشور
مناسبات میان ایران و ترکیه همواره آمیزهای از همکاری در حوزههای مشترک و رقابت در پروندههای منطقهای بوده است. هر ۲ کشور بر حفظ ثبات مرزها، تداوم مبادلات تجاری و توسعه مسیرهای حملونقل و انرژی تأکید دارند. ترکیه در ماههای گذشته همواره تلاش کرده است نقش تسهیلکنندهای در تبادل پیامهای دیپلماتیک میان ایران و کشورهای غربی ایفا کند تا از تشدید بحرانهای منطقهای جلوگیری نماید.
با وجود این، پروندههای متعددی سبب ایجاد اختلاف میان مواضع دو طرف شده است. در موضوع سوریه، آنکارا از ساختار سیاسی جدید دمشق و ادغام نیروهای مسلح غیردولتی در چارچوب رسمی حمایت میکند؛ تحولاتی که با کاهش نفوذ پیشین تهران در ساختار سیاسی سوریه همراه بوده است. همچنین در زمینه تحریمها، دولت ترکیه همواره مخالفت خود را با مجازاتهای یکجانبه اقتصادی اعلام کرده و خواهان حفظ روابط تجاری با همسایه شرقی خود است، اما در عمل بانکها و بنگاههای اقتصادی ترکیه برای حفظ دسترسی به نظام مالی بینالمللی و ارز دلار ناچار به تبعیت از مقررات تحریمی آمریکا هستند. تحریم اخیر بانک گلدن گلوبال نشاندهنده همین تعارض میان ملاحظات اقتصادی و الزامات بینالمللی است.
ارزیابی کانالهای ارتباطی و چشمانداز پیشرو
تماس تلفنی میان هاکان فیدان و عباس عراقچی نشاندهنده تمایل دو پایتخت به تداوم گفتوگوها در شرایط بحرانی است. با این حال، گزارشها و دادههای منتشرشده بیانگر آن نیست که ترکیه مأموریت میانجیگری رسمی برای حل مسائل بنیادین را بر عهده گرفته باشد یا توافقی تازه میان ایران و آمریکا در دسترس باشد. تماسهای دیپلماتیک جاری صرفاً به عنوان ابزاری برای تنظیم روابط راهبردی، مدیریت تنشهای مرزی و تبادل دیدگاهها درباره وضعیت پرتنش منطقه دنبال میشود.
