اهرم باجخواهی جمهوری اسلامی در گروگانگیری شریان حیاتی انرژی در تنگه هرمز در حال فروپاشی کامل است؛ تحولی راهبردی که آخرین ابزار چانهزنی حکومت تهران در برابر جامعه بینالمللی را بیاثر ساخته است. بر اساس گزارش تحقیقی روزنامه والاستریت ژورنال و خبرگزاری رویترز در اواخر سپتامبر ۲۰۲۶، توانایی رژیم برای قطع جریان نفت از این آبراه حیاتی با تدابیر هماهنگ نیروی دریایی آمریکا و تولیدکنندگان نفت حوزه خلیج فارس خنثی شده است. دادههای رسمی ردیابی نفتکشها نشان میدهد که صادرات نفت خام خاورمیانه به بالاترین سطح خود از زمان آغاز جنگ در ماه فوریه بازگشته و حجم مبادلات از مسیر هرمز و مسیرهای جایگزین به مرز ۸۰ درصد سطح پیش از درگیریها رسیده است.
طبق دادههای موسسه ردیابی هُواکس، جریان صادرات نفت خام تولیدکنندگان بزرگ منطقه از جمله عربستان سعودی، عراق و امارات متحده عربی در ماه جاری به حدود ۱۳ میلیون بشکه در روز افزایش یافته است.
این جهش چشمگیر در حالی رقم میخورد که پس از اعمال مجدد محاصره دریایی بنادر ایران توسط ارتش آمریکا در ماه ژوئیه، درآمدهای نفتی رژیم به کلی قطع شده و ماشین جنگی حاکمیت در آستانه ورشکستگی کامل قرار گرفته است. شکست باجخواهی تهران در هرمز، نه تنها دست برتر حکومت در مذاکرات را از میان برده، بلکه رژیم درمانده را در تنگنای خفگی مالی و هراس از انزوای کامل ژئوپلیتیک گرفتار ساخته است.
احیای خط لوله شرق به غرب عربستان؛ ناکامی شبهنظامیان وابسته به تهران
یکی از موثرترین عوامل در شکست محاصره دریایی رژیم، بازیابی سریع خطوط انتقال زمینی توسط کشورهای همسایه بوده است. عربستان سعودی پس از حملات پهپادی ۱۱ سپتامبر شبهنظامیان عراقی وابسته به سپاه پاسداران که به توقف خط لوله شرق به غرب انجامید، عملیات انتقال را از ۲۲ سپتامبر از سر گرفت. تصاویر ماهوارهای آژانس فضایی اروپا در ۲۷ سپتامبر که توسط موسسه تانکرترکرز در شبکه اجتماعی اکس بازتاب یافت، نشان داد ریاض در پایانههای ینبع و المعجز در دریای سرخ در حال بارگیری نزدیک به ۱۰ میلیون بشکه نفت بر روی ۴۰ نفتکش غولپیکر است.
موسسه ردیابی کپلر گزارش داد که ظرفیت انتقال این خط لوله به ۲.۶۵ میلیون بشکه در روز رسیده و در روزهای آینده به ۳ تا ۴ میلیون بشکه افزایش خواهد یافت؛ در حالی که صادرات مستقیم نفت از بندر ینبع به ۲ میلیون بشکه در روز بازگشته است. در همین حال، امارات متحده عربی نیز با بهرهبرداری کامل از خط لوله فجیره در دریای عمان، بخش بزرگی از جریان نفت خود را از تیررس تهدیدات سپاه پاسداران خارج کرد. به این ترتیب، میانگین هفتروزه عبور نفت از تنگه هرمز از کف ۲.۲ میلیون بشکه در اواخر ژوئیه به ۹ میلیون بشکه در روز بازگشت که شکستی خفتبار برای راهبرد ناامنسازی رژیم محسوب میشود.
شمارش معکوس برای پایان ذخایر شناور؛ خشکی کامل درآمدهای نفتی تهران
در نقطه مقابل احیای صادرات همسایگان، وضعیت ناوگان نفتی جمهوری اسلامی رو به تباهی کامل است. از زمان استقرار محاصره دریایی آمریکا در ماه ژوئیه، نفتکشهای تازه بارگیریشده ایران در پشت دهانه خلیج فارس به دام افتادهاند و خطوط جادهای به دلیل محدودیت شدید حمل زمینی، حداکثر قادر به جابهجایی روزانه ۴۰ هزار بشکه هستند؛ رقمی ناچیز در مقایسه با صادرات نزدیک به ۲ میلیون بشکهای پیش از جنگ. ذخایر شناور نفت ایران در آبهای بینالمللی نیز از ۲۹ میلیون بشکه در اوایل سپتامبر به حدود ۱۵ میلیون بشکه سقوط کرده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در گفتوگو با شبکه فاکس نیوز با اشاره به پایان محتوم این منابع ارزی تاکید کرد: “احتمالا ظرف دو هفته آینده آنها آخرین محمولههای نفتی خود را به چین تحویل خواهند داد و پس از آن هیچ چیز نخواهند داشت.” به گزارش موسسه کپلر، این ذخایر تا نیمه اکتبر به طور کامل تخلیه خواهد شد؛ رویدادی که شریان حیاتی درآمدی رژیم را دقیقا در لحظهای قطع میکند که اقتصاد داخلی تحت فشار ویرانگر تورم و تحریمهای همهجانبه در حال فروپاشی است.
رد پیشنهاد آتشبس هفتروزه؛ انزوای رهبر جدید در بنبست هستهای
استیصال رژیم تهران در از دست رفتن اهرم هرمز موجب شد تا حاکمیت برای رهایی از خفگی اقتصادی، پیشنهاد آتشبس هفتروزه و بازگشایی نمادین تنگه را در ازای رفع محاصره بنادر مطرح کند. با این حال، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، این پیشنهاد فریبکارانه را به صراحت رد کرد و در سخنرانی خود در سازمان ملل متحد حتی از امکان نابودی ساختارهای نظامی رژیم سخن گفت. توافق پیشین در ماه ژوئن نیز که در ازای گشایش آبراه وعده تنفس مالی داده بود، با از سرگیری تجاوزات سپاه پاسداران علیه کشتیهای تجاری به کلی ملغی شده بود.
در این میان، پیام روز دوشنبه مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، که پس از مرگ پدرش همچنان از حضور در انظار عمومی خودداری کرده و در پیامی از “مدافعان تنگه هرمز” تمجید نمود، نمادی از سردرگمی در هرم قدرت تلقی شد. این رجزخوانیهای پنهانی نشان داد که رژیم هنوز توهم اعمال فشار از طریق بستن آبراه را در سر دارد؛ تلاشی عبث که با ارتقای تدابیر پدافندی نیروی دریایی آمریکا و اسکورت نفتکشها بیاثر شده است. نهاد عملیات تجارت دریایی بریتانیا نیز اعلام کرد طی ۷۲ ساعت اخیر هیچ حمله موفقی در هرمز گزارش نشده و آخرین تعرض در ۲۳ سپتامبر به ثبت رسیده است.
هشدار اندیشکدهها از خطر انتحار نظامی رژیم در باتلاق شکست
کارشناسان بینالمللی هشدار میدهند از دست رفتن کارایی حربه هرمز ممکن است حکومت ایران را به سمت رفتارهای جنونآمیز سوق دهد. صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه در اندیشکده چتم هاوس، در این باره تصریح کرد: “این وضعیت نشاندهنده بازدهی به شدت رو به زوال راهبرد هرمز برای ایران است؛ شرایطی که میتواند به روندی انفجاری منجر شود تا حکومت برای فرار از این بنبست، دکمه آغاز یک درگیری وسیعتر را بفشارد.” همچنین حمد حسین، اقتصاددان ارشد در موسسه کپیتال اکونومیکس، یادآور شد در غیاب یک راهحل قاطع، بازار جهانی همچنان در معرض جهش بهای نفت در صورت شرارتهای تازه باقی خواهد ماند.
ریچارد برنز، همبنیانگذار و رییس بخش ژئوپلیتیک در موسسه انرژی اسپکتس، نیز تاکید کرد احساس تضعیف کنترل بر هرمز، انگیزه سران تهران را برای ماجراجوییهای غیرقابل پیشبینی بیشتر میکند.
تداوم حملات حوثیها در دریای سرخ و تحریک شبهنظامیان منطقهای نشان میدهد رژیم به جای تمکین به قوانین بینالمللی، ممکن است تاسیسات پالایشگاهی همسایگان را نشانه رود. با این حال، بازگشت صادرات منطقه به سطح ۸۰ درصدی و اتمام ذخایر شناور ایران طی روزهای آتی، پیامی آشکار دارد: دوران باجخواهی نفتی به پایان رسیده و حاکمیت جمهوری اسلامی در گرداب خودساخته جنگ و ورشکستگی مطلق اقتصادی گرفتار شده است.
- شکست استراتژی گروگانگیری انرژی در تنگه هرمز؛ بازیابی صادرات نفت منطقه و بنبست مالی رژیم ایران
- عبور تاریخی دلار از مرز ۲۵۰ هزار تومان؛ بازتاب بنبست دیپلماتیک و فرسایش متغیرهای کلان اقتصادی
- دمشق به تهران: سوریه دیگر عرصه نفوذ هیچ کشوری نیست
- میان تکذیبها و گمانهزنیها؛ تماسهای قطر برای احیای مذاکرات واشنگتن و تهران
- خاورمیانه پس از حضور آمریکا؛ موازنههای تازه و کاهش نفوذ ایران
