گسترش افسارگسیخته اعتیاد در ایران تحت حاکمیت جمهوری اسلامی، اکنون به مرزهای نگرانکنندهای رسیده است که نهتنها جوانان، بلکه نوزادان و دانشآموزان خردسال را نیز در کام خود فرو میبرد. در حالی که رژیم ایران مدعی مبارزه با قاچاق است، آمارهای رسمی و اظهارات مقامات محلی نشاندهنده دسترسی آسان به انواع مواد مخدر و مواد توهمزای نوظهور در سوپرمارکتها و محیطهای آموزشی است.
ناکارآمدی ساختاری در سیاستهای پیشگیرانه و فقر فزاینده ناشی از سوءمدیریت اقتصادی، خانوادههای ایرانی را با بحرانی چندوجهی روبهرو کرده است که سلامت نسلهای آینده را به شدت تهدید میکند.
گزارشهای دریافتی از نهادهای حمایتی حکایت از آن دارد که اعتیاد از یک معضل فردی به یک تراژدی خانوادگی تبدیل شده است. به طوری که نوزادان بسیاری از بدو تولد، به دلیل اعتیاد مادر، وابستگی به مواد مخدر را در خون خود دارند. این وضعیت در کنار رواج مواد مخدر ارزانقیمت و در دسترس در میان نوجوانان، نشاندهنده سقوط لایههای حفاظتی جامعه در برابر این بلای خانمانسوز است.
دسترسی آسان دانشآموزان به مواد مخدر در سایه خلأهای قانونی
مصطفی محمدپور، رئیس اداره بهزیستی کاشمر، در گفتوگو با خبرگزاری ایلنا نسبت به وضعیت بحرانی مصرف مواد مخدر در میان دانشآموزان هشدار داده است. وی تاکید کرد که در حال حاضر ماده مخدر “ناس” به شدت در میان دانشآموزان رواج یافته و به عنوان دروازهای برای ورود به اعتیادهای سنگینتر عمل میکند.
به گفته این مقام مسئول، دسترسی کودکان به این ماده به قدری آسان است که به راحتی در سوپرمارکتها یافت میشود، زیرا از نظر قانونی فروش آن جرم تلقی نمیگردد و به عنوان ماده مخدر شناسایی نشده است.
این بحران تنها به مقطع دبیرستان محدود نمیشود؛ مصطفی محمدپور خاطرنشان کرد که مصرف این مواد حتی در دوره دوم ابتدایی نیز مشاهده شده است. وی افزود که در شهرستانهای استان خراسان رضوی این معضل شیوع بیشتری دارد، اما این مسئله منحصر به یک منطقه خاص نیست و در اکثر استانهای ایران به راحتی در دسترس دانشآموزان قرار دارد. این اظهارات نشاندهنده بیتفاوتی نهادهای نظارتی نسبت به توزیع موادی است که آینده کودکان ایران را به نابودی میکشاند.
تراژدی نوزادان معتاد و کودکان “دودخور” در کانون خانواده
بخش دیگری از فاجعه، مربوط به انتقال اعتیاد به نسل نوزاد است. رئیس اداره بهزیستی کاشمر در ادامه گفتگو با خبرگزاری ایلنا به پدیده “نوزادان معتاد” اشاره کرد که از بدو تولد با علائم محرومیت از مواد متولد میشوند. این نوزادان به دلیل تغذیه از خون مادر معتاد، به طور ناخواسته وارد چرخه اعتیاد شده و بلافاصله پس از تولد نیازمند دورههای درمانی سنگین در بیمارستانها هستند. علاوه بر این، بسیاری از کودکان زیر ۱۰ سال در خانوادههای معتاد، به دلیل استنشاق مداوم دود مواد مخدر در محیط خانه، اصطلاحاً “دودخور” شده و بدون آنکه خود بخواهند، علائم بیماری اعتیاد را بروز میدهند.
محمدپور تصریح کرد که در موارد متعددی، بهزیستی ناچار به جداسازی کودکان از خانوادههایی شده است که دو یا سه فرزند زیر ۱۰ سال معتاد داشتهاند. این وضعیت نشاندهنده فروپاشی امنیت در نهاد خانواده است؛ جایی که والدین به جای محافظت از فرزندان، آنها را در معرض آلودگیهای مرگبار قرار میدهند. اگرچه نهادهایی مانند اورژانس اجتماعی تلاش میکنند در این موارد مداخله کنند، اما حجم بالای آسیبها و کمبود امکانات حمایتی، کارآمدی این اقدامات را زیر سوال برده است.
تغییر ماهیت اعتیاد؛ از مواد سنتی به مخدرهای نوظهور صنعتی
در حالی که جامعه همچنان با مواد مخدر سنتی دست و پنجه نرم میکند، موج جدیدی از مواد مخدر صنعتی و اعتیادهای رفتاری، نظام سلامت کشور را با چالشی جدی مواجه کرده است. محمود نوری شادکام، رئیس دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، در گفتوگو با خبرگزاری تسنیم بر تغییر ماهیت و ابعاد پدیده اعتیاد تاکید کرد. وی اظهار داشت که اعتیاد دیگر تنها به مصرف مواد سنتی محدود نمیشود و ظهور مواد نوظهور صنعتی و پیچیدهتر شدن عوامل روانشناختی، این بحران را به یک چالش چندوجهی تبدیل کرده است.
محمود نوری شادکام با انتقاد از رویکردهای سنتی در مقابله با اعتیاد، خواستار تدوین سیاستهای نوین مبتنی بر شواهد علمی شد. وی معتقد است که پاسخ به مسائل نوظهور با روشهای گذشته امکانپذیر نیست و دانشگاهها باید به عنوان حلقه اتصال میان تولید دانش و سیاستگذاری عمل کنند. این در حالی است که بسیاری از کارشناسان معتقدند شکاف عمیقی میان تحقیقات علمی و برنامههای اجرایی دولت وجود دارد و همین مسئله راه را برای گسترش سریع مواد مخدر صنعتی در میان جوانان هموار کرده است.
دام متادون؛ درمانی که خود به اعتیادی جدید تبدیل شد
یکی دیگر از چالشهای بحثبرانگیز در حوزه درمان اعتیاد در ایران، مصرف شربت متادون است. بر اساس گزارش روزنامه هفتصبح، متادون که قرار بود ابزاری برای کاهش آسیب و رهایی از وابستگی به مواد افیونی باشد، اکنون خود به یک معضل جدید تبدیل شده است. این دارو که از اوایل دهه ۱۳۸۰ در برنامه درمانی ایران جای گرفت، به دلیل نظارت ضعیف و نشت به بازار سیاه، باعث شکلگیری موج جدیدی از وابستگی شده است. بسیاری از بیماران به جای ترک مواد، تنها نوع وابستگی خود را از مواد سنتی به متادون تغییر دادهاند.
در این گزارش به تجربه فردی به نام “علی” اشاره شده است که پس از سالها مصرف تریاک، به توصیه مراکز درمانی سراغ متادون رفت، اما نه تنها پاک نشد، بلکه به دلیل وابستگی جدید، به مصرف مواد محرک مانند “شیشه” نیز روی آورد. علی در گفتگو با روزنامه هفتصبح، خماری ناشی از قطع متادون را بسیار وحشتناکتر از مواد سنتی توصیف کرد. علاوه بر خطر اعتیاد، مصرف طولانیمدت متادون عوارض شدیدی چون اختلال در ریتم قلب، پوکی استخوان، اختلالات عصبی و در موارد مصرف بیش از حد، سرکوب تنفس را به دنبال دارد که به ویژه برای کودکان میتواند مرگبار باشد.
وضعیت کنونی اعتیاد در ایران، برآیند مستقیم سالها نادیده گرفتن هشدارهای کارشناسان و نبود اراده جدی در بدنه حاکمیت برای ریشهکنی عوامل اصلی این معضل است. فقر، بیکاری و ناامیدی نسبت به آینده در کنار دسترسی آسان به مواد مخدر، جامعه ایران را در وضعیتی دفاعناپذیر قرار داده است. تا زمانی که سیاستهای کلان کشور به جای تمرکز بر کاهش آسیبهای اجتماعی و حمایت از لایههای ضعیف جامعه، بر رویکردهای امنیتی و سرکوبگرانه متمرکز باشد، سایه سنگین اعتیاد همچنان بر سر خانوادههای ایرانی باقی خواهد ماند.
- فلج کامل هوانوردی جمهوری اسلامی؛ محاصره هوایی منطقهای و انزوای فزاینده تهران
- سخنرانی نخست وزیر اسرائیل در سازمان ملل متحد؛ افشاگری علیه سرکوبگری و جنگافروزیهای منطقهای رژیم ایران
- وابستگی نظامی و اطلاعاتی جمهوری اسلامی به چین؛ افشای نقش پکن در حملات مرگبار سپاه علیه نیروهای آمریکایی
- همهپرسی ۲۰۱۷ کردستان در نهمین سالروز؛ از یک قرن ستم ساختاری تا مقاومت در برابر جبر ژئوپلیتیک
- مطالبه ۸۰ کشور برای بازگشایی فوری تنگه هرمز؛ از انتقاد رسانههای تهران تا طرح ۷ روزه دیپلماسی مشروط
