در پی اظهارات اخیر مقامات ارشد آمریکایی و اسرائیلی، تمرکز جامعه بین‌الملل بار دیگر بر برنامه هسته‌ای ایران و تنش‌های فزاینده در منطقه معطوف شده است. روز گذشته، ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۵ مهر ۱۴۰۵)، پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، به صراحت اعلام کرد که ایران باید میان توافق بر سر برنامه هسته‌ای خود و مواجهه با اقدام نظامی “ویرانگر” آمریکا یکی را برگزیند. این هشدار در حالی صادر شده که گزارش‌های خبری از تکرار تهدیدات اسرائیل مبنی بر هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی ایران در صورت حمله تهران خبر می‌دهند، امری که نگرانی‌ها را در مورد ابعاد گسترده‌تر درگیری‌ها تشدید کرده است.
اولتیماتوم آمریکا و اتهامات منطقه‌ای
پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده، در سخنرانی خود در روز شنبه، ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۵ مهر ۱۴۰۵)، در جمع دانشجویان و نیروهای نظامی در دانشگاه تنسی، تأکید کرد که ایران به زودی باید تصمیمی قاطع بگیرد. وی اظهار داشت که ایران “انتخاب خواهد کرد که جاه‌طلبی‌های هسته‌ای خود را پشت میز مذاکره کنار بگذارد، یا با ویرانی‌ای که آمریکا می‌تواند و در صورت لزوم به سرعت وارد عمل خواهد شد، روبرو شود.” هگست در ادامه تهران را متهم کرد که با هدف بازدارندگی در برابر اقدام نظامی، زرادخانه‌ای بزرگ از موشک‌های متعارف را توسعه می‌دهد، در حالی که “جاه‌طلبی‌های هسته‌ای” خود را دنبال می‌کند. به گفته وی، قدرت نظامی آمریکا برای وادار کردن دشمنان به مذاکره ضروری است. وزیر دفاع آمریکا همچنین ادعا کرد که ایران “به گروه‌های نیابتی مانند حزب‌الله و حوثی‌ها در یمن کمک مالی می‌کند” و واشنگتن به دنبال بازدارندگی حملات علیه نیروها و کشتیرانی آمریکا بوده است. این اظهارات در چارچوب تلاش گسترده‌تر دولت دونالد ترامپ برای بازگرداندن قدرت آمریکا، از جمله مقابله با کارتل‌های مواد مخدر و محدود کردن نفوذ ایران، چین و روسیه در آمریکای لاتین، مطرح شد.
بیشتر بخوانید: محاصره دریایی ایران مانع صادرات 25 میلیارد دلار نفت این کشور شده است
تهدید زیرساخت‌های حیاتی ایران از سوی اسرائیل
در همین حال، گزارش‌های خبری حاکی از آن است که اسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، بارها تهدید کرده است که در صورت حمله ایران به اسرائیل، زیرساخت‌های انرژی ایران را هدف قرار خواهد داد. وی در اوایل سپتامبر ۲۰۲۶ (شهریور ۱۴۰۵) و بار دیگر در اواسط اکتبر ۲۰۲۶ (مهر ۱۴۰۵) به صراحت اعلام کرد که در صورت ازسرگیری جنگ، اسرائیل “تمام زیرساخت‌ها، از جمله زیرساخت‌های انرژی را هدف قرار خواهد داد و ایران را به عصر حجر و تاریکی بازخواهد گرداند.” کاتز همچنین ادعا کرد که اسرائیل “کاملاً آماده است، هم از نظر دفاعی و هم تهاجمی، برای همه احتمالات” و ارتش آماده انجام مأموریت خود است. این تهدیدات در شرایطی مطرح می‌شود که تنش‌ها میان اسرائیل و ایران ماه‌هاست ادامه دارد و پس از عملیات نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران در فوریه ۲۰۲۶ (بهمن و اسفند ۱۴۰۴)، ابعاد جدیدی به خود گرفته است. بخش انرژی ایران ستون فقرات اقتصاد این کشور است و مدت‌هاست هدف تحریم‌های آمریکا قرار گرفته است.
بیشتر بخوانید: گسست در راهبرد دیپلماسی؛ اتهام «مذاکره بدون هماهنگی با حاکمیت نظام» بر پیشانی وزارت امور خارجه ایران
چالش‌های برنامه هسته‌ای و بن‌بست بازرسی‌ها
وضعیت برنامه هسته‌ای ایران همچنان منبع اصلی نگرانی‌های بین‌المللی است. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) در اوایل اکتبر ۲۰۲۶ (مهر ۱۴۰۵) اعلام کرد که شورای حکام این آژانس به دلیل عدم رعایت تعهدات پادمانی از سوی ایران، رأی به ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل داده است. این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که ایران همکاری خود را با آژانس پس از حملات آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای این کشور در ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد و تیر ۱۴۰۴) به حالت تعلیق درآورد. از آن زمان، ایران از اعطای دسترسی به بازرسان آژانس به تأسیسات آسیب‌دیده یا ارائه گزارش‌های به‌روز درباره مواد هسته‌ای خودداری کرده است. با وجود این، ایران در اکتبر ۲۰۲۶ (مهر ۱۴۰۵) به آژانس اطلاع داد که یک کارخانه غنی‌سازی جدید را در اصفهان افتتاح می‌کند، اما آژانس از وضعیت این تأسیسات و وجود مواد هسته‌ای در آن بی‌اطلاع است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که ایران اورانیوم را تا غنای ۶۰ درصد غنی‌سازی کرده است که به سطح تسلیحاتی نزدیک است. مقامات ایرانی نیز به صراحت اعلام کرده‌اند که به غنی‌سازی اورانیوم و حفظ ذخایر هسته‌ای خود ادامه خواهند داد.
بیشتر بخوانید: رد سناریوی هسته‌ای و نیروی زمینی؛ بازتعریف ابعاد تنش نظامی میان واشنگتن و تهران
ریشه‌های تاریخی و تحریم‌های بازگردانده شده
تنش‌های کنونی ریشه در تاریخ طولانی روابط پرفراز و نشیب ایران و غرب دارد. ایالات متحده در سال ۲۰۱۸ (۱۳۹۷) به طور یک‌جانبه از توافق هسته‌ای موسوم به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) خارج شد، توافقی که در سال ۲۰۱۵ (۱۳۹۴) برای محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران در ازای لغو تحریم‌ها منعقد شده بود. پس از خروج آمریکا، دولت دونالد ترامپ فشار اقتصادی حداکثری بر تهران را در پیش گرفت. در تابستان ۲۰۲۵ (خرداد و تیر ۱۴۰۴)، رئیس‌جمهور ترامپ دستور بمباران سه سایت هسته‌ای در ایران را صادر کرد، با وجود اینکه سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا در همان سال گزارش داده بودند که ایران از سال ۲۰۰۳ (۱۳۸۲) پیگیری تسلیحات هسته‌ای را متوقف کرده است. ترامپ بعدها مدعی شد که این حملات “قابلیت توسعه هسته‌ای ایران را فلج کرده است.” در ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵ (۵ مهر ۱۴۰۴)، تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران پس از فعال شدن مکانیسم “بازگشت خودکار” توسط فرانسه، آلمان و بریتانیا، مجدداً اعمال شد. در فوریه ۲۰۲۶ (بهمن و اسفند ۱۴۰۴)، جنگ تمام‌عیار با ایران آغاز شد.
افق مبهم مذاکرات و خواسته‌های متناقض
با وجود این تنش‌ها و اقدامات نظامی، مذاکرات غیرمستقیم میان واشنگتن و تهران از طریق میانجی‌ها ادامه دارد، اما پیشرفت قابل توجهی حاصل نشده است. آمریکا خواستار کاهش چشمگیر ظرفیت غنی‌سازی ایران است، در حالی که تهران بر “حق” خود برای غنی‌سازی اورانیوم پافشاری می‌کند. در ماه سپتامبر ۲۰۲۶ (شهریور ۱۴۰۵)، ایران پیشنهادی را برای بازگشایی تنگه هرمز و از سرگیری مذاکرات هسته‌ای در ازای لغو تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدود شده و پایان محدودیت‌ها بر صادرات نفت ایران مطرح کرد، اما واشنگتن این پیشنهاد را رد کرد. همچنین، یادداشت تفاهمی در ژوئن ۲۰۲۶ (خرداد و تیر ۱۴۰۵) میان آمریکا و ایران برای آزادسازی وجوه مسدود شده برای ذی‌نفعان منتخب بانک مرکزی ایران به دست آمد، اما پنج روز بعد، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، جی.دی. ونس، ترتیبات متفاوتی را تشریح کرد که شامل تأیید واشنگتن و قطر برای فرآیند و محدودیت پول برای خرید محصولات کشاورزی آمریکا بود. در این میان، سعید خطیب‌زاده، معاون وزیر امور خارجه ایران، بر لزوم پایان دادن به خصومت‌ها در تمام جبهه‌ها برای دستیابی به صلح پایدار در منطقه تأکید کرده و هشدار داده است که ادامه درگیری‌ها در هر منطقه، درگیری گسترده‌تر را طولانی خواهد کرد.
بیشتر بخوانید: توقف مشروط حملات تا انتخابات نوامبر در سایه تبادل پیام‌ها؛ پاسخ چندروزه تهران هم‌زمان با خط قرمز اتمی اسلامی
