دزدی دریایی سومالی به خلیج عدن بازگشته است؛ آن هم در شرایطی که منطقه همزمان با گسترش شبکههای قاچاق و گروههای مسلح روبهروست. میان یمن و سومالی، روابط میان گروه «حوثی» نزدیک به تهران و جنبش سومالیایی «الشباب» در حال گسترش است، شبکههای قاچاق دریایی فعالاند و باندهای دزدی دریایی نیز بار دیگر توان دسترسی به کشتیهای تجاری را پیدا کردهاند.
از آوریل گذشته تاکنون، دزدان دریایی سومالیایی شش کشتی تجاری را در خلیج عدن و غرب اقیانوس هند تصرف کردهاند؛ از جمله کشتیهایی که دور از سواحل سومالی ربوده شدند، در حالی که برخی از آنها به سمت منطقه پونتلند هدایت شدند.
جدیدترین مورد، نفتکش «سیبو 1» بود که شش فرد مسلح در 20 اوت جاری، در فاصله حدود 136 مایل دریایی در شرق شهر المکلا یمن، کنترل آن را به دست گرفتند و سپس مسیرش را به سوی سواحل سومالی تغییر دادند.
این تصویر زمانی نگرانکنندهتر میشود که در کنار یافتههای گزارش تازه مؤسسه «القرن الدولي» قرار گیرد؛ گزارشی درباره تلاش گروه «حوثی» برای ساختن شبکهای از روابط جدید در شاخ آفریقا، افزون بر اطلاعات اطلاعاتی که از احتمال هماهنگی دریایی میان این گروه، جنبش «الشباب» و دزدان دریایی حکایت دارد.
اما پرسش اصلی این نیست که آیا همه این طرفها زیر یک فرماندهی واحد فعالیت میکنند یا نه؛ شواهد موجود چنین چیزی را نشان نمیدهد. پرسش دقیقتر این است که این شبکههای متخاصم یا متفاوت چگونه در یک پهنه دریایی واحد حرکت میکنند و چه چیزی منافع آنها را به هم نزدیک میکند؟
بازگشت دزدی دریایی
ربوده شدن نفتکش «سیبو 1» رویدادی عادی نبود، زیرا این حمله در آبهای نزدیک یمن رخ داد، نه در محدوده سنتی سواحل سومالی.
دادههای دفتر بینالمللی دریانوردی نیز تأیید میکند که در نیمه نخست سال 2026، در مجموع 38 مورد دزدی دریایی و سرقت مسلحانه در جهان ثبت شده که پنج مورد آن آدمربایی بوده است؛ در حالی که دزدان دریایی سومالیایی مسئول 94 درصد موارد گروگانگیری بودهاند.
با این حال، گروه بینالمللی بحران نسبت به اغراق در مقایسه وضعیت کنونی با اوج دزدی دریایی در حدود 15 سال پیش هشدار میدهد. تحلیلگران بر این باورند که دزدی دریایی فعالیتی صرفاً فرصتطلبانه است و شبکههای آن در خشکی پنهان مانده بودند تا در انتظار شرایط امنیتی مناسبتر بمانند.
برای بازگشت این شبکهها به فعالیت، کافی است گشتهای بینالمللی کاهش یابد و مسیر کشتیها تغییر کند؛ اما این بار آنها در دریایی بهشدت آشفته فعالیت میکنند.
گروه «حوثی» در جستوجوی پایگاهی جدید
در 24 اوت، مؤسسه «القرن الدولي» پژوهشی با عنوان «از شاخه تا مرکز: حوثیها در آفریقا» منتشر کرد که نتیجه میگیرد گروه «حوثی» در پی ساختن نفوذی است که از یمن تا شاخ آفریقا و دریای سرخ امتداد یابد.
این گزارش بر صدها مصاحبه، تصاویر ماهوارهای و دادههای رهگیری کشتیها تکیه دارد و میگوید تحرک «حوثی» از مرحله دور زدن ممنوعیت تسلیحاتی فراتر رفته و به پروژهای بزرگتر برای ایجاد ائتلاف با گروههای مسلح و شبکههای قاچاق تبدیل شده است.
از مهمترین شواهد این موضوع، بازداشت فردی سومالیایی به نام احمد علمی سمتر از سوی نهادهای امنیتی شهر المکلا در سال 2024 است؛ فردی که از او به عنوان واسطه میان گروه «حوثی» و جنبش «الشباب» یاد شده و در انتقال صدها نیروی سومالیایی به اردوگاههای آموزشی «حوثی» و تسهیل ورود مهندسان «حوثی» به مناطق تحت کنترل جنبش «الشباب» نقش داشته است.
این تحول یک جهش کیفی به شمار میرود؛ زیرا برخورداری «حوثیها» از تجربه ساخت پهپاد و موشک و مدیریت قاچاق، به آنها امکان میدهد در ازای دریافت زمین، مسیرهای تدارکاتی و اطلاعات، به طرفهای دیگر پشتیبانی ارائه کنند.
جنبش «الشباب» و مخاطرات اطلاعاتی
رابطه با جنبش سومالیایی «الشباب» حساسترین حلقه این زنجیره به شمار میرود، زیرا این جنبش از نظر تشکیلاتی به سازمان تروریستی «القاعده» وابسته است، در حالی که گروه «حوثی» مرجعیتی کاملاً متفاوت دارد.
با وجود این تفاوت عقیدتی، دو طرف منافع مشترکی دارند؛ «حوثیها» در پی آموزش نیروهایی از این جنبش هستند، در حالی که طرف مقابل به دنبال توانمندیهای نظامی برای مقابله با حملات هوایی است.
در همین زمینه، پلتفرمهای تخصصی در حوزه اطلاعات و دفاع گزارش دادهاند که گروه «حوثی» و جنبش «الشباب» عملیات دریایی خود را هماهنگ میکنند؛ به این صورت که «حوثیها» اطلاعات لجستیکی و فهرست کشتیهای اولویتدار را ارائه میدهند و جنبش «الشباب» نیز آن را به باندهای دزدی دریایی منتقل میکند.
اگر این گزارشها درست باشد، این رابطه از سطح آموزش محدود فراتر رفته و به سطحی خطرناک رسیده است که شامل تبادل بانک اطلاعاتی و هدف قرار دادن شناورهای تجاری میشود.
شبکه قاچاقی که از دریا میگذرد
این شبکهها جدا از اقتصاد غیرقانونی عمل نمیکنند. گزارش مؤسسه «القرن الدولی» گسترش شبکههای «حوثی» در قاچاق انسان، سلاح و مواد شیمیایی را رصد کرده و به استفاده از مسیرهای دریایی عبوری از یمن، سومالی و جیبوتی اشاره کرده است؛ کشوری که خود هرگونه دخالت در این فعالیتها را رد میکند.
علاوه بر این، گروه «حوثی» از حضور مهاجران آفریقایی در یمن برای جذب برخی از آنها در شبکههای قاچاق و اطلاعاتی بهره برده است.
در اینجا جغرافیای خلیج عدن نه بهعنوان مانعی جداکننده، بلکه بهعنوان گذرگاه اصلی اتصال برجسته میشود؛ زیرا همان مسیرهایی که کشتیهای تجاری طی میکنند، قایقهای قاچاق، شبکههای تسلیحاتی، مهاجران و دزدان دریایی نیز از آنها استفاده میکنند.
وقتی قاچاق و دزدی دریایی به هم میرسند، این درهمتنیدگی لزوماً به این معنا نیست که هر قایق قاچاقی به سود «حوثیها» کار میکند یا هر دزد دریایی سومالیایی از جنبش «الشباب» فرمان میگیرد؛ اما تداخل شبکههای اطلاعاتی و قاچاق، محیطی انعطافپذیر ایجاد میکند که در آن طرفهای مختلف بدون نیاز به یک سازمان واحد و یکپارچه، به یکدیگر خدمات میدهند.
در حالی که دزدان دریایی به دنبال شکارهای ارزشمند و اطلاعات دقیق درباره مسیر کشتیها هستند، جنبش «الشباب» در پی پول و فناوری است و «حوثیها» نیز به دنبال عمق راهبردی خارج از مرزها هستند؛ در چنین وضعی، منافع موقت همواره میتواند پیوندهایی قویتر از ائتلافهای اعلامشده ایجاد کند.
در مقابل، کارشناسان برای این فرضیه حد و مرز قائلاند و تأکید میکنند که برخی روابط آفریقایی همچنان شکننده است و هیچ مدرک قاطعی درباره انتقال کامل توانمندیهای پیشرفته نظامی «حوثی» به این گروهها وجود ندارد.
خلیج عدن؛ میدان بزرگ تلاقی
در نهایت، صحنه کنونی لزوماً بازتابدهنده یک «ائتلاف دزدی دریایی» متمرکز به رهبری گروه «حوثی» نیست، بلکه بیش از هر چیز نشان میدهد چندین بازیگر مسلح و مجرمانه به یک محیط دریایی واحد هجوم آوردهاند.
در حالی که گروه «حوثی» میکوشد نفوذ خود را گسترش دهد، جنبش «الشباب» در پی منابع است و شبکههای قاچاق دو ساحل را به هم پیوند میدهند؛ از سوی دیگر، دزدان دریایی در مشغولیت جامعه جهانی فرصتی طلایی برای بازگشت یافتهاند.
با پراکنده شدن تلاشهای نیروهای دریایی بینالمللی میان دریای سرخ، خلیج عدن و تنگه هرمز، فاصله میان شبکههای قاچاق، گروههای مسلح و دزدی دریایی کمتر از هر زمان دیگری به نظر میرسد.
در پهنهای محدود مانند خلیج عدن، همین فاصله کوتاه شاید مهمترین تهدیدی باشد که در مرحله پیش رو شایسته رصد و تحلیل عمیق است.
- از ایران تا خلیج عدن؛ شبکههای حوثیها و دزدان دریایی چگونه به هم میرسند؟
- اتکای لرزان تهران به متحد چینی؛ چرا پکن در میانه محاصره اقتصادی و نظامی از رژیم ایران عبور میکند؟
- تغییر نقشه ترانزیت انرژی در پس لرزههای جنگ ۴۰ روزه؛ آیا انحصار تنگه هرمز در حال شکستن است؟
- عملیات اخراج اقتصادی واشینگتن و شریانهای پنهان تهران؛ واکاوی شبکههای سایه رژیم ایران برای بقا در میانه محاصره
- اسلامی: سازمانهای بینالمللی بازیچه دست آمریکا و اسرائیل هستند؛ بنبست پادمانی در سایه تهدید نظامی
