در روز شنبه ۱ اوت ۲۰۲۶ (۱۰ مرداد ۱۴۰۵)، رئیس کل سازمان نظام پرستاری با اعلام جزئیات تکاندهندهای از آخرین وضعیت سرمایه انسانی بخش درمان کشور، از خروج گسترده و سالانه نزدیک به ۵ هزار پرستار شاغل از چرخه خدمت خبر داد. احمد نجاتیان در گفتوگو با رسانهها با انتقاد شدید از بیتوجهی دستگاههای اجرایی به معیشت پرستاران، هشدار داد که بستههای پیشنهادی برای جذب و ماندگاری این نیروها، با وجود سپری شدن ماهها از تایید نهایی، همچنان بدون اقدام جدی در بایگانی دولت و وزارت بهداشت خاک میخورند. به گفته او، فرسودگی ناشی از کمبود نیرو اکنون به سطحی بحرانی رسیده و سلامت عمومی جامعه را با تهدیدی جدی مواجه کرده است.
به گزارش خبرگزاری مهر، نجاتیان با اشاره به پیشینه طرحهای حمایتی توضیح داد که به دستور رئیسجمهور، کارگروهی مشترک با حضور نمایندگان سازمان نظام پرستاری، وزارت بهداشت، سازمان اداری و استخدامی و سازمان برنامه و بودجه برای حل مشکلات این صنف تشکیل شده بود. این کارگروه پس از نزدیک به یک سال بررسی همهجانبه، ۷ پیشنهاد مشخص را از طریق وزیر بهداشت به دولت ارائه کرد. در این بسته حمایتی، مواردی همچون ساخت پانسیونهای مسکونی برای کادر درمان، معافیتهای مالیاتی در لایحه بودجه، افزایش تعرفههای پرستاری و مجموعهای از اقدامات حمایتی پیشبینی شده بود.
رئیس کل سازمان نظام پرستاری با ابراز ناامیدی از روند فعلی اعلام کرد که تا تاریخ ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ (۱ اوت ۲۰۲۶) تقریباً هیچکدام از این مصوبات اجرایی نشدهاند. او تاکید کرد که مسئولیت این نابسامانی تنها متوجه وزارت بهداشت نیست، بلکه سازمان برنامه و بودجه و سازمان اداری و استخدامی نیز به دلیل عدم تامین منابع مالی و صادر نکردن مجوزهای لازم، در بروز این بحران بزرگ سهیم هستند.
بودجههای میلیاردی هدر رفته؛ ماجرای پرستاران خانهنشین چیست؟
به گزارش روزنامه جهان صنعت، نجاتیان در مواجهه با آمار مربوط به خانهنشینی برخی نیروها تصریح کرد که سازمان نظام پرستاری در حال حاضر نمیتواند رقم ۶۰ هزار پرستار خانهنشین را به طور دقیق رد یا تایید کند، زیرا راستیآزمایی آن نیازمند یک بررسی آماری و پژوهش گسترده ملی است. با این حال، او موضوع بیکاری یا تغییر شغل فارغالتحصیلان این رشته و حتی روی آوردن آنها به مشاغل غیرمرتبط نظیر رانندگی در تاکسیهای اینترنتی را واقعیتی غیرقابلانکار توصیف کرد.
رئیس سازمان نظام پرستاری کشور افزود که سالانه حدود ۱۷ هزار تا ۱۸ هزار نفر در رشته پرستاری فارغالتحصیل میشوند، اما به دلیل حقوق ناچیز و سختیهای شدید کار، بسیاری از آنها حاضر به کار در بیمارستانها نیستند. او با اشاره به خسارت مالی عظیمی که به کشور وارد میشود، گفت تربیت هر نیروی پرستار حدود ۵ تا ۶ میلیارد تومان هزینه روی دست دولت میگذارد، اما در نهایت با بیتوجهی به معیشت آنها، شرایط را برای مهاجرت این نیروها یا خانهنشینیشان فراهم میکنیم.
سقوط شاخصها؛ نسبت پرستار به تخت بیمارستانی در مرز فاجعه
آمارهای ارائهشده از سوی مراجع صنفی نشاندهنده عمق فاجعه در بخش درمان است. بر اساس گزارش رسمی سازمان نظام پرستاری که پیشتر در تاریخ ۲۰ نوامبر ۲۰۲۵ (۲۹ آبان ۱۴۰۴) منتشر شده بود، نسبت میانگین پرستار به ازای هر تخت بیمارستانی در ایران تنها حدود ۰.۹ نفر است. این در حالی است که بر اساس استانداردهای پذیرفتهشده بینالمللی، وجود حداقل ۲.۵ پرستار فعال به ازای هر تخت برای تضمین سلامت بیماران ضروری است.
این بحران در مناطق محروم کشور ابعاد بسیار ترسناکتری به خود گرفته است. برای نمونه، در استان خوزستان نسبت پرستار به تخت بیمارستانی حدود ۰.۶ و در برخی شهرهای این استان جنوبی حتی به عدد فاجعهبار ۰.۴ نفر میرسد. این کمبود شدید نیرو نهتنها کادر درمان فعال را به اضافهکاریهای اجباری طولانیمدت کشانده و سلامت روان آنها را به مخاطره انداخته، بلکه بر کیفیت مراقبتها اثر منفی مستقیم گذاشته و حتی به تعطیلی برخی از بخشهای ویژه بیمارستانیِ مجهز انجامیده است.
آخرین اقدامات؛ محاسبه اضافهکاری در تعطیلات و فوقالعاده خاص
در میان چالشهای معیشتی پیدرپی، تلاشهایی نیز برای تزریق مسکنهای موقت صورت گرفته است. به گزارش پایگاه خبری رکنا، نجاتیان در تاریخ ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۵ مرداد ۱۴۰۵) از اعمال تغییراتی در نحوه محاسبه اضافهکاری کادر درمان خبر داد. بر اساس مصوبه جدید، ساعات موظف کاری پرستاران در تعطیلات رسمی اعلامشده از سوی دولت کاهش مییابد و اضافهکاری کادر درمان در این روزها با ضریب ۱.۵ برابر محاسبه خواهد شد. او همچنین به افزایش ۶۰ درصدی تعرفههای خدمات در سال جاری اشاره کرد.
با وجود این تغییرات، رئیس کل سازمان نظام پرستاری اعلام کرد که به دلیل پیشی گرفتن نرخ تورم عمومی از مبالغ پرداختی، پرستاران هنوز این افزایش را در زندگی خود به طور ملموس حس نکردهاند. سازمان نظام پرستاری اکنون تمام تلاش خود را به کار گرفته تا در نیمه نخست سال با برقراری فوقالعاده خاص، گامی هرچند کوچک برای جبران کسری حقوقها بردارد.
سد محکم استخدامی؛ ضرورت بازنگری راهبردی در سیاستهای جذب
آمار خروج سالانه ۵ هزار پرستار، ترکیبی از بازنشستگیها و استعفاهای داوطلبانه است. رئیس کل سازمان نظام پرستاری پیش از این در تاریخ ۲۱ آوریل ۲۰۲۵ (۱ اردیبهشت ۱۴۰۴) اعلام کرده بود که سالانه حدود ۲ هزار تا ۳ هزار پرستار بازنشسته میشوند و میانگین استعفا و خروج داوطلبانه نیروها نزدیک به ۱ هزار و ۸۰۰ نفر در سال است که مجموع این ارقام پایه برآورد خروج سالانه ۵ هزار نفر را تشکیل میدهد.
موضوع جذب نیروهای جدید به دلیل چالشهای اداری با بنبست روبهرو شده است. نجاتیان با انتقاد از تاخیر طولانی در برگزاری آزمونهای استخدامی وزارت بهداشت، عنوان کرد که کشور در حال حاضر با کمبود شدید حدود ۱۰۰ هزار نیروی پرستار مواجه است. او خاطرنشان کرد حتی با جذب سالانه ۱۰ هزار پرستار جدید، به دلیل خروج ۵ هزار نفری نیروهای قدیمی، سالها طول خواهد کشید تا این ناترازی جبران شود. کارشناسان حوزه سلامت تاکید دارند تا زمانی که تغییری راهبردی در نحوه پرداخت دستمزدها، بهبود امنیت شغلی کادر درمان و تسهیل شرایط جذب فارغالتحصیلان رخ ندهد، خروج نخبگان پرستاری از سیستم درمانی کشور با شتاب بیشتری ادامه خواهد یافت و این موضوع صدمات جبرانناپذیری به بخش سلامت وارد خواهد کرد.
