شامگاه یکشنبه ۲۵ مرداد ۱۴۰۵ (۱۷ اوت ۲۰۲۶)، شهر «پیرمام» در نزدیکی اربیل، هدف حملاتی قرار گرفت که بار دیگر شکنندگی امنیت در مرزهای غربی ایران و اقلیم کردستان عراق را به صدر اخبار بازگرداند. حمله دو پهپاد انتحاری به دفتر خصوصی مسرور بارزانی، نخست‌وزیر اقلیم کردستان و اقامتگاه مدیر آژانس اطلاعاتی (پاراستن)، نه تنها یک چالش امنیتی برای اربیل، بلکه به آزمونی برای روابط دیپلماتیک تهران و بغداد تبدیل شده است. این گزارش به بررسی ابعاد این حادثه، واکنش‌های متناقض مقامات و مواضع بازیگران سیاسی ذی‌نفع می‌پردازد.
جزئیات و مبدأ حمله
اداره مبارزه با تروریسم اقلیم کردستان در اطلاعیه‌ای رسمی اعلام کرد که دو پهپاد حامل مواد منفجره از نوع «حدید-۱۱۰» در ساعت ۱۲:۲۸ بامداد، دفتر نخست‌وزیر و منزل رئیس اطلاعات را هدف قرار داده‌اند. بر اساس ادعای این نهاد امنیتی، این پهپادها «از داخل خاک ایران» پرتاب شده‌اند. اگرچه این حملات تلفات جانی برجای نگذاشت، اما مسرور بارزانی در پیامی تند، آن را «تجاوزی گستاخانه» و «تهدیدی مستقیم علیه ثبات منطقه» توصیف کرد که هدف آن جلوگیری از تداوم وظایف حاکمیتی اقلیم است.
تهران؛ نفی دخالت و فرضیه عملیات مشکوک
در سوی دیگر مرز، مقامات جمهوری اسلامی ایران به سرعت هرگونه دخالت در این حمله را رد کردند. «اسماعیل بقایی»، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، این حادثه را «بسیار مشکوک» خواند و آن را بخشی از «دسیسه‌های دشمنان برای آسیب زدن به روابط برادرانه دو ملت» قلمداد کرد. بقایی با اشاره به هشدارهای قبلی مقامات عراقی درباره کشف هسته‌های وابسته به طرف‌های خارجی، فرضیه عملیات «پرچم دروغین» (False Flag) را مطرح کرد؛ سناریویی که در آن مدعی است طرف‌های ثالث برای تخریب روابط تهران و اربیل اقدام به شلیک پهپاد کرده‌اند.
همزمان، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در گفتگوی تلفنی با فواد حسین، همتای عراقی خود، تاکید کرد که هیچ اطلاعاتی مبنی بر آغاز این حملات از خاک ایران وجود ندارد. او با اشاره به روابط حسنه تهران با احزاب اصلی اقلیم کردستان، انجام چنین عملیاتی را فاقد توجیه سیاسی و امنیتی برای ایران دانست.
واکنش ائتلاف احزاب سیاسی کردستان ایران
در میان واکنش‌های داخلی و منطقه‌ای، «ائتلاف احزاب سیاسی کردستان ایران» نیز با صدور بیانیه‌ای تند، این حملات را محکوم کرد. این ائتلاف که متشکل از جریان‌های اپوزیسیون کرد ایرانی مستقر در اقلیم کردستان است، این اقدام را ادامه سیاست «فشار بر اقلیم کردستان برای محدودسازی فعالیت‌های سیاسی» توصیف کرد. در بیانیه این ائتلاف آمده است که هدف قرار دادن نهادهای حکومتی و امنیتی اقلیم کردستان، پیامی روشن برای تضعیف موجودیت سیاسی این منطقه است. آن‌ها از دولت فدرال عراق و جامعه جهانی خواستند که مانع از تبدیل شدن خاک اقلیم کردستان به میدان تصفیه‌حساب‌های فرامرزی شوند. ناظران معتقدند این موضع‌گیری نشان‌دهنده نگرانی عمیق جریان‌های اپوزیسیون از احتمال افزایش فشارهای امنیتی بر آن‌ها در پی توافقات امنیتی میان تهران و بغداد است.
ائتلاف احزاب سیاسی کردستان ایران از دولت فدرال عراق و جامعه جهانی خواستند که مانع از تبدیل شدن خاک اقلیم کردستان به میدان تصفیه‌حساب‌های فرامرزی شوند.
شکاف در بغداد؛ از هشدار فؤاد حسین تا نقد مقتدی صدر
واکنش‌ها در بغداد نیز حاکی از نوعی سردرگمی و نگرانی از نقض حاکمیت ملی است. فؤاد حسین، وزیر امور خارجه عراق، این حمله را «سابقه‌ای خطرناک» خواند و نسبت به پیامدهای آن بر امنیت ملی عراق هشدار داد. او در گفتگو با عراقچی، خواستار ارائه توضیح رسمی و شفاف از سوی ایران شد.
در این میان، موضع‌گیری مقتدی صدر، رهبر جریان صدر، قابل توجه بود. او در پیامی صریح خطاب به سپاه پاسداران ایران نوشت: «هدف قرار دادن خاک عراق توسط پهپادهای برادرانمان در ایران، مایه اندوه است.» صدر تاکید کرد که این اقدام باعث شادی دشمنان می‌شود و از ایران خواست که از هدف قرار دادن مقامات عراقی در هر نقطه‌ای از این کشور، چه در بغداد و چه در کردستان، خودداری کند.
ابعاد بین‌المللی؛ حمایت واشینگتن و لندن از اربیل
حمله به پیرمام واکنش سریع متحدان غربی اقلیم کردستان را نیز در پی داشت. تام باراک، فرستاده ویژه ایالات متحده، با محکوم کردن این حمله، آن را تجاوز به یک «شریک مورد اعتماد» دانست. بریتانیا و اتحادیه اروپا نیز در بیانیه‌هایی جداگانه، ضمن تاکید بر لزوم کنترل تمام سلاح‌ها تحت قدرت دولت فدرال عراق، این حملات را تلاشی برای کشاندن عراق به منازعات منطقه‌ای توصیف کردند.
گزارش اکسیوس و زمان‌بندی حمله
نکته قابل تامل دیگر، همزمانی این حمله با گزارش وب‌سایت «اکسیوس» است که مدعی شده بود دولت دونالد ترامپ از اقلیم کردستان برای برقراری ارتباط مستقیم با فرماندهان ارشد سپاه پاسداران کمک گرفته بود. اگرچه دفتر رئیس اقلیم کردستان اعلام کرده که اطلاعاتی درباره صحت این گزارش ندارد، اما تحلیلگران معتقدند که هدف قرار گرفتن مرکز ثقل سیاسی و اطلاعاتی اربیل (پیرمام)، می‌تواند حاوی پیام‌های پیچیده‌ای در معادلات امنیتی و دیپلماتیک منطقه باشد.
حمله پهپادی به دفتر مسرور بارزانی، نشان‌دهنده یک «پله صعود» (Escalation) در تنش‌های منطقه‌ای است. تفاوت فاحش میان روایت اربیل (شلیک از ایران) و روایت تهران (تحول مشکوک و دسیسه دشمنان)، نشان از یک بن‌بست اطلاعاتی و امنیتی دارد.
از یک سو، اقلیم کردستان بر حفظ حاکمیت و امنیت خود پافشاری می‌کند و از سوی دیگر، تهران با نفی دخالت، سعی در مدیریت تنش‌ها با بغداد دارد. در این میان، فشار احزاب سیاسی کردستان ایران و مطالبات آن‌ها برای حفاظت بین‌المللی، لایه دیگری از پیچیدگی را به بحران می‌افزاید. آنچه روشن است، این حادثه بار دیگر ضرورت بازنگری در توافق‌نامه‌های امنیتی مرزی و لزوم شفافیت در فعالیت‌های پهپادی در منطقه را برجسته کرده است. اگر بغداد نتواند میان ادعاهای اربیل و تکذیب‌های تهران میانجی‌گری موثری انجام دهد، ثبات لرزان در مرزهای غربی ایران ممکن است با چالش‌های جدی‌تری مواجه شود.
- تقارن سه پرونده امنیتی و بن‌بست دیپلماتیک؛ آیا احتمال حمله مجدد به ایران افزایش یافته است؟
- تشدید جنون‌آمیز اعدام‌ها در ایران؛ ۶۰۴ قربانی در ۹ ماه به عنوان ابزار ارعاب و بقای رژیم
- اولتیماتوم واشینگتن به تهران؛ توقف غنی‌سازی شرط پایان جنگ هفت‌ماهه
- ثبت رکورد بی‌سابقه در حملات موشکی به نفتکش‌ها و تهدید تازه سپاه پاسداران برای انسداد تنگه هرمز
- عملیات “فجر یمن”؛ آیا وابستگی به ایران پایان “حوثی‌ها” را تسریع می‌کند؟
