تلاش‌های دیپلماتیک برای دستیابی به توافقی میان ایالات متحده و ایران، هم‌زمان با ازسرگیری حملات محدود آمریکا به خاک ایران، ادامه دارد. واشنگتن در کنار پیگیری سیاست فشار نظامی، همچنان درِ مذاکره را باز نگه داشته است.
در تازه‌ترین تحول میدانی، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، دیروز جمعه اعلام کرد نیروهای آمریکایی در حملاتی یک سامانه پدافند هوایی ایران را در جزیره قشم، نزدیک تنگه هرمز، هدف قرار داده‌اند. او این عملیات را محدود توصیف کرد.
ترامپ گفت نیروهای آمریکایی توانستند این سامانه را در مدت کوتاهی منهدم کنند. هم‌زمان، رسانه‌های ایرانی از شنیده شدن صدای دو انفجار در منطقه سوزای این جزیره خبر دادند. در مقابل، رسانه‌های ایرانی اعلام کردند پدافند هوایی یک پهپاد آمریکایی از نوع «MQ-9» را بر فراز قشم سرنگون کرده است؛ روایتی که تاکنون به‌طور مستقل تأیید نشده است.
این حمله پس از عملیات آمریکا در اوایل هفته در اطراف تنگه هرمز رخ داد؛ عملیاتی که واشنگتن آن را دفاعی توصیف کرد. هم‌زمان، تهدیدهای متقابل درباره احتمال ازسرگیری عملیات نظامی در مقیاسی گسترده‌تر ادامه دارد.
تلاش‌های دوحه برای پیشبرد مذاکرات
هم‌زمان با تشدید تنشها، قطر تماس‌های خود را با واشنگتن و تهران افزایش داده تا به چارچوبی برای ازسرگیری مذاکرات و پایان جنگ دست یابد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس دیروز جمعه به نقل از مقام‌های منطقه‌ای گزارش داد دوحه پیشنهاد تازه‌ای به دو طرف ارائه کرده که شامل اقداماتی اعتمادساز طی دو روز است. این اقدامات با رفع محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا و آزادسازی بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران آغاز می‌شود. در مقابل، به بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اجازه داده می‌شود به تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده از سوی آمریکا و اسرائیل وارد شوند.
بر اساس این پیشنهاد، مرحله دوم شامل بازگشایی تنگه هرمز به روی کشتیرانی بر اساس ترتیباتی موقت است. پس از آن، مذاکرات گسترده‌ای میان واشنگتن و تهران درباره ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران و دیگر مسائل مرتبط با برنامه هسته‌ای این کشور آغاز خواهد شد.
واشنگتن و تهران هنوز موافقت خود را با این پیشنهاد اعلام نکرده‌اند. این خبرگزاری به نقل از یکی از مقام‌ها گزارش داد ایران همچنان آماده نیست پیش از برآورده شدن مجموعه‌ای از خواسته‌های اساسی خود وارد مذاکرات هسته‌ای شود.
خواسته‌های ایران شامل لغو تحریم‌های آمریکا، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده، پایان محاصره دریایی، دریافت غرامت بابت خسارت‌های جنگ و توقف عملیات نظامی در منطقه، از جمله عملیات اسرائیل در لبنان است.
ونس هدایت تماس‌های اعلام‌نشده با تهران را بر عهده دارد
وب‌سایت آکسیوس دیروز جمعه، در گزارشی حاکی از افزایش سطح مشارکت آمریکا در روند دیپلماتیک، فاش کرد که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، از حدود دو هفته پیش هدایت تماس‌های غیرمستقیم با ایران را بر عهده دارد. هدف این تماس‌ها دستیابی به توافقی تازه برای آتش‌بس و ازسرگیری مذاکرات هسته‌ای است.
به گفته دو منبع آگاه که با این وب‌سایت گفت‌وگو کرده‌اند، ونس تقریباً هر روز با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، وزیر خارجه قطر، و عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، در تماس بوده است. استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا، و جرد کوشنر، مشاور رئیس‌جمهور، نیز در این تماس‌ها مشارکت داشته‌اند.
در این گزارش آمده است که ونس حدود دو هفته پیش در پیامی به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، پیشنهاد ازسرگیری مذاکرات مستقیم را مطرح کرده است. مقام‌های ایرانی گفته‌اند این پیام به ایجاد فضایی مثبت برای ازسرگیری گفت‌وگوها کمک کرده است.
میانجی‌ها همچنین امکان برگزاری نشستی فنی در سطح کارشناسان دو طرف در روزهای آینده را بررسی کرده‌اند، اما این نشست هنوز برگزار نشده است.
آکسیوس به نقل از منابع آگاه گزارش داد مذاکرات پیشرفت داشته، اما روند آن همچنان کند است. این وب‌سایت افزود ترامپ می‌خواهد فرصت بیشتری به تلاش‌های دیپلماتیک بدهد و در عین حال، گزینه نظامی را برای زمانی که این تلاش‌ها به بن‌بست برسد، حفظ کند.
تهران بر شروط خود پافشاری می‌کند
ایران نیز همچنان اصرار دارد خواسته‌هایش پیش از ورود به مذاکرات تازه برآورده شود. تهران از سپتامبر گذشته طرحی هفت‌روزه ارائه کرده است که شامل رفع محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و تعیین ترتیبات تازه برای کشتیرانی در تنگه هرمز است. در مقابل، این گذرگاه دریایی بازگشایی می‌شود و گفت‌وگوها از سر گرفته خواهد شد.
امروز شنبه، وزیر خارجه قطر از ادامه تلاش‌های میانجی‌گرانه میان واشنگتن و تهران برای جلوگیری از خارج شدن اوضاع منطقه از کنترل خبر داد و گفت دولت آمریکا همچنان، حتی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای این کشور، آماده دستیابی به راه‌حل است.
این مقام قطری گفت پیشرفت مهمی در تماس‌ها حاصل شده و ابراز اطمینان کرد که دستیابی به توافقی برای حل‌وفصل اختلافات امکان‌پذیر است. با این حال، او تأکید کرد به جای انتظار برای توافقی بی‌نقص، باید به دنبال توافقی عملی بود.
ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، نیز گزارش‌ها درباره شکست مذاکرات را رد کرد و گفت دامن زدن به ادعای شکست مذاکرات به سود طرف‌هایی است که به دنبال طولانی کردن جنگ و بی‌ثبات کردن منطقه‌اند.
برنامه هسته‌ای و تنگه هرمز در کانون اختلاف‌ها
برنامه هسته‌ای ایران و سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای بالای این کشور همچنان از مهم‌ترین مسائلِ مانع دستیابی به توافق هستند.
بر اساس داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، ایران ۴۴۰٫۹ کیلوگرم اورانیوم با غنای تا ۶۰ درصد در اختیار دارد؛ سطحی که از نظر فنی به غنای لازم برای استفاده در سلاح هسته‌ای، یعنی حدود ۹۰ درصد، نزدیک است.
واشنگتن می‌خواهد در هر توافق تازه‌ای، سرنوشت این ذخایر روشن و نظارت بین‌المللی بر تأسیسات هسته‌ای ایران تضمین شود. در مقابل، تهران اصرار دارد پیش از ورود به مذاکرات تفصیلی درباره برنامه هسته‌ای خود، به پیامدهای جنگ، محاصره و تحریم‌ها رسیدگی شود.
در چارچوب فشار اطلاعاتی بر تهران، فرماندهی مرکزی آمریکا روز جمعه از تعیین پاداشی تا سقف ۲۰ میلیون دلار برای اطلاعات مربوط به برنامه هسته‌ای ایران، تأسیسات، تجهیزات و کارکنان مرتبط با آن خبر داد.
در حالی که حملات آمریکا، تلاش‌های قطر و تماس‌های معاون رئیس‌جمهور آمریکا ادامه دارد، واشنگتن همچنان فشار نظامی و اقتصادی را دنبال می‌کند و هم‌زمان در پی دستیابی به چارچوبی برای مذاکره است که به توقف جنگ و بازگشایی تنگه هرمز بینجامد.
- ادامه تنشها در تنگه هرمز؛ هدف قرار دادن کشتی‌ها توسط سپاه پاسداران
- گزارش‌های تازه از بازداشت‌های پراکنده، وضعیت سلامت زندانیان و هشدارهای نهادهای بین‌المللی
- اعتراف آنکارا به ناکارآمدی سیاست‌های حذفی و ضرورت بازطراحی حقوق شهروندی برای کردها
- تروریسم سایبری سپاه پاسداران در قلب اروپا؛ تلاش فرانسه برای اعمال تحریم‌های اتحادیه اروپا
- توقف بازرسی‌های آژانس انرژی اتمی و پنهان‌سازی اورانیوم تسلیحاتی؛ جایزه ۲۰ میلیون دلاری پنتاگون برای افشای اسرار اتمی ایران
