در حالی که بیش از پنج ماه از آغاز درگیری‌های نظامی گسترده میان ایران و ائتلاف آمریکا-اسرائیل می‌گذرد، صحنه سیاسی ایران با یک پارادوکس آشکار روبرو شده است. از یک سو، نهادهای رسمی خبر از تداوم حکمرانی و صدور احکام کلیدی توسط آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید جمهوری اسلامی می‌دهند، و از سوی دیگر، غیبت کامل تصویری و صوتی ایشان از زمان تصدی این مقام در مارس ۲۰۲۶، گمانه‌زنی‌های فراوانی را در سطح داخلی و بین‌المللی برانگیخته است. در این میان، اظهارات اخیر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، درباره دیداری طولانی و «هفت‌ساعته» با مجتبی خامنه‌ای، تلاشی جدی برای بازسازی تصویر اقتدار و سلامت نهاد رهبری در افکار عمومی تلقی می‌شود.
روایت رئیس‌جمهور: تکیه بر سلامت کامل
مسعود پزشکیان روز دوشنبه ۱۹ مرداد ۱۴۰۵، در حاشیه نشست با دبیران کل احزاب و فعالان سیاسی در وزارت کشور، جزئیاتی از دیدار اخیر خود با مجتبی خامنه‌ای را رسانه‌ای کرد. رئیس‌جمهور ایران با تأکید بر طولانی بودن این نشست گفت: «تقریباً حدود هفت ساعت خدمت ایشان بودیم و درباره تمامی مسائل کشور توانستیم گفتگو کنیم.»
نکته برجسته در اظهارات پزشکیان، پافشاری وی بر وضعیت جسمانی رهبر جمهوری اسلامی بود. او در پاسخ به پرسش‌ها و ابهامات موجود پیرامون وضعیت سلامت رهبری، تصریح کرد: «ایشان از لحاظ جسمی در صحت و سلامت کامل بودند… کسی که می‌تواند هفت تا هشت ساعت بنشیند و بحث کند، نمی‌تواند از نظر سلامت مشکلی داشته باشد.» این سخنان به وضوح برای پاسخ به گزارش‌هایی ایراد شد که مدعی زخمی شدن یا ناتوانی جسمی مجتبی خامنه‌ای در جریان حملات سنگین نهم اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) بودند؛ حملاتی که منجر به درگذشت علی خامنه‌ای، رهبر پیشین، شد.
غیبت رسانه‌ای؛ تداوم ابهام در فضای جنگی
با وجود روایت تفصیلی رئیس‌جمهور، همچنان یک حلقه مفقوده بزرگ در رسانه‌های رسمی ایران دیده می‌شود: «تصویر». خبرگزاری‌های رسمی مانند «ایرنا» و پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر رهبری، اگرچه خبر دیدار را همزمان با آغاز سومین سال ریاست‌جمهوری پزشکیان منتشر کردند، اما از انتشار هرگونه عکس، ویدیو یا فایل صوتی از این ملاقات خودداری نمودند.
این رویه در پروتکل‌های سیاسی ایران که معمولاً دیدارهای عالی‌رتبه را با پیوست‌های تصویری به عنوان نماد ثبات مخابره می‌کنند، کم‌سابقه است. غیبت مجتبی خامنه‌ای از انظار عمومی از زمان انتصابش، باعث شده است که حتی تاییدات مکرر رئیس‌جمهور نیز نتواند به طور کامل بر فضای تردید حاکم بر محافل سیاسی سایه افکند. منتقدان داخلی و ناظران معتقدند در شرایطی که کشور درگیر یک بحران نظامی و تحریمی بی‌سابقه است، «حکمرانی در سایه» و بدون مواجهه مستقیم تصویری با ملت، می‌تواند به سرمایه اجتماعی دولت و نهاد قدرت آسیب برساند.
محورهای گفتگو: از معیشت تا راهبرد ایستادگی
به گفته مسعود پزشکیان، بخش عمده‌ای از این دیدار هفت‌ساعته به چالش‌های اقتصادی ناشی از تحریم‌ها و وضعیت معیشتی مردم اختصاص یافته است. وی دغدغه‌های اصلی مطرح شده را «اشتغال، مسکن و بازار» عنوان کرد و افزود که نحوه ایستادگی دولت و ملت در برابر فشارهای خارجی مورد بحث مفصل قرار گرفته است.
با این حال، کلیدی‌ترین بخش توصیه رهبری به رئیس‌جمهور، بر محور «وحدت و انسجام» چرخیده است. پزشکیان با نقل قول از مجتبی خامنه‌ای اظهار داشت که دشمن بر ایجاد تفرقه در داخل متمرکز شده و از این رو، حفظ صدای واحد در برابر جهانیان اولویت استراتژیک نظام است. این تأکید بر وحدت، نشان‌دهنده هراس از شکاف‌های احتمالی در بدنه حاکمیت در دوران گذار رهبری و فشارهای ناشی از جنگ است.
انتصابات جدید؛ نشانه‌هایی از تحرک اداری
در کنار روایت دیدار، صدور احکام جدید از سوی دفتر رهبری نیز به عنوان فاکتی برای اثبات «پویایی اداری» رهبری جدید مطرح می‌شود. انتصاب «محسن رضایی» به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی و نماینده رهبری در این شورا، یکی از جدی‌ترین جابجایی‌ها در ساختار امنیتی ایران طی ماه‌های اخیر است. رضایی که پیشینه‌ای طولانی در فرماندهی سپاه پاسداران دارد، جایگزین محمدباقر ذوالقدر شد که خود پس از ترور علی لاریجانی در حملات مارس گذشته، این سمت را بر عهده گرفته بود.
همچنین انتصاب محمدباقر ذوالقدر به عنوان مشاور سیاسی رهبری، نشان‌دهنده بازسازی تیم مشورتی مجتبی خامنه‌ای با چهره‌های باسابقه نظامی-امنیتی است. این انتصابات تلاشی است تا نشان داده شود که ماشین حکمرانی در ایران، علیرغم غیبت فیزیکی نفر اول مملکت، به کار خود ادامه می‌دهد.
چالش مشروعیت بصری در دوران بحران
سکوت تصویری مجتبی خامنه‌ای را می‌توان از دو منظر تحلیل کرد. منظر اول، ملاحظات شدید امنیتی در میانه جنگ با آمریکا و اسرائیل است. با توجه به اینکه رهبر پیشین در یک حمله هدفمند جان باخت، تیم حفاظتی رهبری جدید احتمالاً هرگونه حضور عمومی یا حتی انتشار تصویر در مکان‌های مشخص را یک ریسک امنیتی غیرقابل قبول می‌داند.
اما منظر دوم که جنبه انتقادی-تحلیلی دارد، به «بحران نمایندگی» بازمی‌گردد. در ساختار سیاسی ایران، پیوند بصری میان رهبر و بدنه جامعه (و حتی نیروهای مسلح) بخشی از فرآیند تولید قدرت و ثبات است. وقتی رئیس‌جمهور ناچار می‌شود به عنوان «شاهد عینی» قسم یاد کند که رهبر سالم است و می‌تواند ساعت‌ها بنشیند، این خود نشان‌دهنده ضعفی در سیستم اطلاع‌رسانی است که نتوانسته است با ابزارهای رسانه‌ای مدرن، حضور رهبر را تثبیت کند.
تکیه بر روایت‌های شفاهی مسعود پزشکیان، اگرچه ممکن است برای بخشی از بدنه سیاسی اطمینان‌بخش باشد، اما برای افکار عمومی که با سیل شایعات در فضای مجازی روبروست، لزوماً پایان‌بخش ابهامات نخواهد بود. عبارت «از هر دری گفتیم» که پزشکیان به کار برده، اگرچه صمیمیتی در رابطه میان دو رکن قدرت را القا می‌کند، اما فقدان خروجی ملموس از این «هفت ساعت» گفتگو در قالب سیاست‌های اجرایی جدید، می‌تواند این دیدار را صرفاً به یک مانور تبلیغاتی برای تثبیت سلامت جسمانی رهبر تقلیل دهد.
ایران در مرداد ۱۴۰۵ در یکی از پیچیده‌ترین دوره‌های تاریخی خود به سر می‌برد. جابجایی قدرت در میانه جنگ، تحریم‌های کمرشکن و اکنون «رهبری در ابهام»، آزمونی بزرگ برای ساختار سیاسی کشور است. مسعود پزشکیان با روایت دیدار هفت‌ساعته خود، تلاش کرد نقش پلی میان دفتر رهبری و افکار عمومی را ایفا کند. با این حال، تا زمانی که مجتبی خامنه‌ای به صورت مستقیم و تصویری با مردم سخن نگوید، سایه سنگین پرسش‌ها درباره میزان اقتدار، سلامت و حتی حضور فیزیکی او بر فضای سیاسی ایران باقی خواهد ماند. «وحدت و انسجام» که ترجیع‌بند سخنان رئیس‌جمهور بود، در چنین فضای غبارآلودی بیش از آنکه یک استراتژی تهاجمی باشد، یک مکانیسم دفاعی برای حفظ بقا در میانه تلاطم‌های داخلی و خارجی به نظر می‌رسد.
- واشنگتن نیروهایش را در خاورمیانه تقویت می‌کند؛ تهران از واکنشی گسترده‌تر خبر می‌دهد
- پس از عقب‌نشینی آمریکا؛ عراق و لبنان در مسیر گذار از نفوذ گروه‌های مسلح به حاکمیت دولت
- زیباری از دیدار محرمانه با الشرع پرده برداشت؛ پیام‌های دمشق به نخست‌وزیر عراق و ائتلاف احزاب شیعە
- ناقوس جنگ در خاورمیانه؛ صف‌آرایی ناوگان آمریکا در برابر زرادخانه موشکی ایران و خطر انفجار نظامی
- قطع حتمی گاز و برق تا پایان سال؛ شکاف عمیق میان وعده‌های پاستور و زمستان تاریک صنایع و خانه‌ها
