در حالی که جنگ میان ایالات متحده آمریکا و رژیم ایران وارد ششمین ماه خود شده است، تلاش‌های دیپلماتیک برای بازگشایی شریان حیاتی انرژی جهان در تنگه هرمز با پیچیدگی‌های جدیدی روبرو شده است. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران روز شنبه ۲۴ مرداد ۱۴۰۵ از دستیابی به توافقی با دولت عمان بر سر «نقشه تردد کشتیرانی» خبر داد. با این حال، شواهد میدانی و اظهارات مقامات ارشد دو طرف نشان می‌دهد که این توافق لزوماً به معنای پایان بن‌بست دریایی و بازگشت ثبات به منطقه نیست. لجاجت رژیم ایران در تعیین شروط سنگین برای بازگشایی کامل آبراه و در مقابل، راهبرد فشار حداکثری واشینگتن، اقتصاد ایران را در وضعیت فروپاشی و امنیت دریانوردی را در بحرانی‌ترین سطح ممکن قرار داده است.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، ضمن تأیید پیشرفت در مذاکرات سه ماهه با مسقط، خاطرنشان کرد که اگرچه بر سر مسیرهای تردد توافق حاصل شده، اما تدوین متن بیانیه مشترک و برخی موارد کلیدی دیگر همچنان موضوع مناقشه است. به گزارش خبرگزاری “بلومبرگ”، این توافق مستقل که میان دو کشور ساحلی امضا شده، با هدف تضمین حاکمیت طرفین صورت گرفته است، اما مشخص نیست که آیا رژیم ایران همچنان به دنبال باج‌خواهی دریایی و اخذ عوارض از کشتی‌های عبوری است یا خیر. این در حالی است که قیمت نفت برنت در بازارهای جهانی در پی ناامیدی از گشایش سریع این آبراه، با جهشی ۶ درصدی روبرو شده است.
شروط تهران و گره کوری که گشوده نمی‌شود
با وجود اعلام توافق بر سر نقشه تردد، رژیم ایران بازگشایی واقعی تنگه هرمز را به مجموعه‌ای از مطالبات فرامرزی گره زده است که عملاً روند عادی‌سازی را مسدود می‌کند. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در کانال تلگرام خود صراحتاً اعلام کرد که توافق با عمان به معنای باز شدن تنگه نیست و این امر تنها در صورت پایان یافتن محاصره دریایی آمریکا، توقف تهدیدات و «جبران نقض عهدها» محقق خواهد شد. این سیاست گروگان‌گیری امنیت انرژی، فشار مضاعفی را بر مردم ایران تحمیل کرده است؛ مردمی که اکنون بهای گزاف ماجراجویی‌های نظامی رژیم را با تورم بی‌سابقه و نابودی زیرساخت‌های صنعتی می‌پردازند.
مقامات واشینگتن که طرف مذاکرات اخیر میان تهران و مسقط نبوده‌اند، اعلام کرده‌اند که هیچ توافقی را که شامل آزادی کامل ناوبری بر اساس قوانین بین‌المللی نباشد، به رسمیت نخواهند شناخت. تحلیلگران بین‌المللی بر این باورند که اصرار تهران بر کنترل مسیرهای ورودی و خروجی، تلاشی برای تثبیت برتری نظامی در منطقه است که با واکنش تند ایالات متحده روبرو شده است. به گزارش “بلومبرگ”، در حالی که واسطه‌هایی از پاکستان و قطر در حال جابجایی پیام میان دو کشور هستند، عباس عراقچی تأکید کرده که هنوز تصمیمی برای از سرگیری مذاکرات مستقیم با آمریکا اتخاذ نشده است.
دیوار فولادین واشینگتن و ادعای مالکیت بر تنگه هرمز
در سوی دیگر این رویارویی، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، با اتخاذ لحنی بی‌سابقه و تهاجمی، از تشدید فشارها بر اقتصاد ویران‌زده ایران خبر داد. وی در سخنرانی روز جمعه خود در “لانگ آیلند”، محاصره دریایی بنادر ایران را یک «دیوار فولادین» نامید که به واشینگتن اجازه می‌دهد به طور موثر بر ترددها نظارت کند.
دونالد ترامپ در اظهاراتی جنجالی مدعی شد که به زودی تنگه هرمز را به عنوان «قلمرو ایالات متحده» اعلام خواهد کرد و افزود: «ما به معنای واقعی کلمه مالک و صاحب تنگه هرمز هستیم». این اظهارات نشان‌دهنده تغییر راهبرد آمریکا از مدیریت تنش به اعمال حاکمیت نظامی مطلق بر گلوگاه‌های راهبردی منطقه است.
رئیس‌جمهوری آمریکا در گفتگو با شبکه “فاکس نیوز” تأکید کرد که قصد دارد اقتصاد ایران را با ضرباتی سخت‌تر از پیش درهم بکوبد. وی خاطرنشان کرد که برای او اهمیتی ندارد این جنگ پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای ماه نوامبر به پایان برسد یا خیر. این رویکرد واشینگتن، رژیم ایران را در موقعیتی قرار داده است که یا باید به شروط کامل آمریکا مبنی بر خلع سلاح هسته‌ای و پایان حمایت از گروه‌های نیابتی تن دهد، یا شاهد نابودی کامل ظرفیت‌های تولیدی و صادراتی خود باشد.
تداوم حملات موشکی و هزینه‌های جانی در پهنه آبی
بحران امنیتی در تنگه هرمز تنها محدود به لفاظی‌های سیاسی نیست و به طور روزانه قربانی می‌گیرد. بر اساس آمارهای سازمان بین‌المللی دریانوردی، تا تاریخ ۲۱ مرداد، حدود ۶۵ حادثه امنیتی برای کشتی‌های تجاری ثبت شده که منجر به کشته شدن ۱۷ دریانورد شده است. حملات به نفت‌کش‌ها در روزهای اخیر نه تنها متوقف نشده، بلکه شدت یافته است. شرکت ملی نفت ابوظبی اعلام کرد که دو فروند از شناورهایش در روز پنج‌شنبه و یک فروند دیگر در غروب جمعه هدف حملات موشکی و پرتابه‌های ناشناس قرار گرفته‌اند. این حملات که مستقیماً به نیروهای وابسته به ایران منتسب می‌شود، صداقت تهران در مذاکره با عمان را زیر سوال برده است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا نیز روز شنبه گزارش داد که یک کشتی فله‌بر در عبور از تنگه هرمز مورد اصابت قرار گرفته است. تداوم این حملات در زمانی که تهران مدعی توافق بر سر نقشه تردد است، نشان‌دهنده تشتت آرا در ساختار قدرت ایران و یا تعمد رژیم برای حفظ فضای ناامنی به عنوان ابزار فشار است. کشورهای منطقه از جمله امارات متحده عربی و عربستان سعودی با تقویت ائتلاف‌های نظامی خود، در تلاش‌اند تا با دور زدن تنگه هرمز و استفاده از خطوط لوله جایگزین، اثرات این تهاجمات را کاهش دهند، اما ظرفیت‌های کنونی برای پوشش کامل نیازهای بازار جهانی کافی به نظر نمی‌رسد.
