روز یکشنبه ۹ اوت ۲۰۲۶ (۱۸ مرداد ۱۴۰۵)، تازهترین گزارشهای مالی منتشر شده در سامانه جامع اطلاعرسانی ناشران (کدال)، نشان میدهد بازار خودرو با رکودی عمیق در بخش عرضه روبرو شده است. بر اساس اسناد مالی رسمی، مجموع فروش داخلی سه خودروساز بزرگ کشور یعنی ایرانخودرو، سایپا و پارسخودرو در چهار ماه نخست سال جاری، نسبت به دوره مشابه سال گذشته، ۳۴ درصد کاهش یافته است. این سه شرکت از ابتدای امسال تا پایان تیرماه در مجموع ۱۵۵ هزار و ۳۵۹ دستگاه خودرو فروختهاند، در حالی که آمار فروش آنها در مدت مشابه سال گذشته، ۲۳۴ هزار و ۱۱۷ دستگاه بود. خودروسازان بزرگ در مجموع حدود ۷۸ هزار و ۷۵۸ دستگاه خودروی کمتری تحویل مشتریان دادهاند.
بر اساس آمارهای ثبت شده در خبرگزاری مهر، در میان سه خودروساز بزرگ، پارسخودرو بیشترین افت فروش را تجربه کرده است. فروش این شرکت با کاهش ۶۸ درصدی به ۶ هزار و ۱۹۳ دستگاه رسید. شرکت سایپا نیز با افت ۴۴ درصدی مواجه شد و از ۶۳ هزار و ۳۰ دستگاه در سال گذشته به ۳۵ هزار و ۵۵۹ دستگاه کاهش یافت. خانواده خودروهای کلاس ایکس۲۰۰ شامل کوییک و ساینا با کاهش ۴۹ درصدی به ۱۹ هزار و ۸۶۸ دستگاه رسید و خودروی شاهین با کاهش ۳۰ درصدی، فروش ۷ هزار و ۱۷۵ دستگاهی داشت.
ایرانخودرو نیز افت فروش ۲۵ درصدی را ثبت کرد و ۱۱۳ هزار و ۶۰۷ دستگاه خودرو فروخت. در میان محصولات این شرکت، گروه پژو با فروش ۳۶ هزار و ۴۰۳ دستگاه بیشترین سهم را داشت، اما فروش آن نسبت به سال گذشته ۲۲ درصد کاهش یافت. همچنین فروش دنا و سورن هر کدام ۳۲ درصد و تارا ۲۵ درصد افت کردند و تنها رانا با رشد روبهرو شد.
بحران خطوط تولید و سایه سنگین تنشهای منطقهای
کاهش فروش این شرکتها با افت تولید خودرو همزمان شده است. به گزارش پایگاههای خبری مانند اقتصاد آنلاین، آمار عملکرد بهار سال جاری نشان میدهد تولید خودروهای سواری با افت ۳۵ درصدی، از ۲۲۴ هزار و ۱۱۲ دستگاه در بهار سال گذشته به ۱۴۵ هزار و ۴۷۵ دستگاه سقوط کرده است.
کارشناسان بخشی از این کاهش بیسابقه را به تحولات ژئوپلیتیک و تنشهای نظامی فروردینماه امسال میان ایران با ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی نسبت میدهند. این تنشها که حدود چهل روز طول کشید، صنایع بزرگ و زنجیرههای تأمین قطعات را با اختلال مواجه کرد و حتی پس از آتشبس، اثرات آن در خطوط مونتاژ و ترخیص قطعات تا ماهها ادامه داشت. کمبود نقدینگی و ناترازی انرژی از دیگر عوامل تداوم این چالشها به شمار میشوند.
تاکتیکهای راهبردی برای عبور از زیاندهی
یکی دیگر از دلایل کلیدی کاهش فروش، به موضوع اصلاح قیمتهای کارخانهای بازمیگردد. روزنامه دنیای اقتصاد در گزارشهای خود اشاره کرده که وقفه زمانی در عرضه خودروها، یک ابزار راهبردی برای مدیریت موجودی توسط خودروسازان بوده است. شرکتها با هدف جلوگیری از فروش محصولات با نرخهای قدیمی و حفظ حاشیه سود، عرضه خودروها را تا زمان اعلام قیمتهای جدید محدود کردند.
ایرانخودرو در تاریخ ۲۷ خردادماه سال جاری قیمتهای جدید خود را با افزایش میانگین ۴۰ تا ۴۵ درصدی اعلام کرد، اما سایپا و پارسخودرو با تأخیر نزدیک به یکماهه، نرخهای جدید را به ترتیب در ۲۶ و ۲۸ تیرماه اعمال کردند. این تأخیر سبب شد بخش عمدهای از خودروها در انبارها نگاه داشته شوند تا با قیمتهای جدید فاکتور شوند که این امر آمار فروش را به شدت کاهش داد.
تداوم زیان عملیاتی غولهای جاده مخصوص
با وجود افزایش درآمدهای عملیاتی، صورتهای مالی بهار نشان میدهد فعالیت اصلی خودروسازان همچنان زیانده بوده است. بر اساس اطلاعات کدال، ایرانخودرو در بهار با وجود رشد ۲۴ درصدی درآمدهای عملیاتی و رسیدن آن به ۱۱۴ هزار میلیارد تومان، شاهد جهش ۲۰۰ درصدی زیان عملیاتی خود بود؛ به طوری که زیان عملیاتی این شرکت به ۱۹.۳ هزار میلیارد تومان رسید.
سایپا نیز با افت ۳۰ درصدی درآمد عملیاتی روبهرو شد و به زیان عملیاتی ۱.۷ هزار میلیارد تومانی رسید. پارسخودرو نیز با وجود کاهش ۱۱ درصدی در زیان عملیاتی، افت ۵۰ درصدی درآمد را ثبت کرد که ناشی از سقوط ۶۸ درصدی تولید بود. تحلیلگران معتقدند افزایش قیمت مواد اولیه، هزینههای مالی و کاهش تیراژ، سرعت رشد هزینهها را فراتر از افزایش درآمدها برده است.
وضعیت بازار آزاد و نوسان تقاضا
گزارشهای میدانی از بازار آزاد نشان میدهد که با وجود انقراض عرضه، بازار خودرو با رکود سنگینی مواجه است. همزمان با افت حدود ۴ درصدی نرخ ارز در بازارهای غیررسمی در اوایل مردادماه، قیمت برخی مدلها کاهش یافته است. برای نمونه، قیمت پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانوراما با کاهش ۸۰ میلیون تومانی همراه شد، هرچند مقاومت قیمتها در برخی مدلهای دیگر همچنان به چشم میخورد.
در نهایت، کارشناسان تأکید میکنند که کاهش ۳۴ درصدی فروش سه خودروساز بزرگ، زنگ خطری جدی برای تعادل بازار است. از یک سو، کاهش درآمد واقعی خانوارها و تورم بالا توان خرید جامعه را کاهش داده و از سوی دیگر، محدودیتهای واردات خودرو و چالشهای مالی خودروسازان، دورنمای این صنعت راهبردی را با ابهام روبهرو کرده است. ارزیابی دقیقتر روند بازار مستلزم انتشار گزارشهای مالی ماههای آینده خواهد بود.
