در سایه اخبار پیدرپی که از پیشرفت در گفتوگوها میان ایالات متحده آمریکا و پادشاهی عربستان سعودی درباره برقراری روابط صلح با اسرائیل بهمنظور افزایش ثبات در منطقه حکایت دارد، اظهارات تلویزیونی اخیر ولیعهد سعودی، شاهزاده محمد بن سلمان، از نزدیک بودن وقوع این توافق میان ریاض و تلآویو پرده برمیدارد.
بن سلمان در عین حال بر محوریت مسئله فلسطین و تسهیل زندگی فلسطینیها تأکید کرد. نکته قابل توجه در اظهارات او این بود که اشاره کرد مقامهای سعودی پیش از آغاز برقراری این روابط با تلآویو، در پی دستاوردها یا مزایایی هستند که ایالات متحده به آنان ارائه میکند.
از اظهارات ولیعهد سعودی بهروشنی پیداست که پادشاهی و اسرائیل به اعلام برقراری روابط صلح میان خود نزدیک شدهاند؛ ازاینرو ناگزیر باید برخی پرسشها درباره پیامدهای آن بر کل منطقه خاورمیانه و بر نفوذ محور چینی-روسی-ایرانی مطرح شود، بهویژه اینکه یکی از شروط مذاکره سعودی-آمریکایی برای برقراری روابط صلح با اسرائیل، کاهش سطح رابطه ریاض با چین بوده است؛ و این در نتیجه به معنای مهار و وارد کردن ضربهای دردناک به طرحها و جاهطلبیهای چین، روسیه و ایران در منطقه خواهد بود.
روابط صلح میان عربستان سعودی و اسرائیل
ولیعهد سعودی در گفتوگو با شبکه آمریکایی «فاکس نیوز» گفت کشورش بیش از پیش به «عادیسازی» روابط با اسرائیل نزدیک میشود و افزود: «حمایتی از سوی دولت جو بایدن، رئیسجمهور آمریکا، برای رسیدن به آن نقطه وجود دارد، و برای ما مسئله فلسطین بسیار مهم است. ما باید این بخش را حلوفصل کنیم و تا این لحظه مذاکراتی پیوسته داریم. باید ببینیم به کجا خواهد انجامید، امیدواریم به جایی برسد که زندگی را برای فلسطینیها آسانتر کند و اسرائیل را در خاورمیانه ادغام کند.»
در چارچوب این پرسش که آیا او آماده امضای توافق با اسرائیل تحت دولت بنیامین نتانیاهو هست یا نه، ولیعهد سعودی گفت: «ما در امور داخلی دخالت نمیکنیم.» و اگر دولت بایدن در مذاکرات مربوط به برقراری روابط میان عربستان سعودی و اسرائیل موفق شود، این مهمترین توافق از زمان پایان جنگ سرد خواهد بود. او تأکید کرد که هر توافقی باید مطالبات فلسطینیها را برآورده کند و منطقه را آرامتر سازد.
ولیعهد سعودی همچنین اشاره کرد که اگر گشایشی در مذاکرات با هدف عادیسازی با اسرائیل رخ دهد، او آماده است با هر کسی که آن را رهبری کند همکاری کند؛ اشارهای روشن به اینکه ریاض در پی تأمین صلح و ثبات برای کل منطقه خاورمیانه است.
زید الایوبی، تحلیلگر سیاسی و کارشناس امور منطقهای و راهبردی، در این باره میگوید پادشاهی عربستان سعودی به ابتکار صلح عربی پایبند است؛ ابتکاری که بر اساس آن پیش از حل مسئله فلسطین و تشکیل کشور مستقل فلسطینیان به پایتختی قدس شریف، هیچ «عادیسازی» با تلآویو وجود ندارد.
این کارشناس امور منطقهای و راهبردی در گفتوگو با وبسایت «الحل نت» تأکید کرد که رهبری سعودی بهطور قاطع به دولت آمریکا اطلاع داده است که برای ورود به روابط عادی با اسرائیل، حل مسئله فلسطین بر اساس قطعنامههای مشروعیت بینالمللی را شرط میداند.
شروط و تضمینهای امنیتی
زید الایوبی بر این باور است که بدون تحقق شرط تشکیل کشور فلسطینی، هیچ «عادیسازی» سعودی با اسرائیل در کار نخواهد بود، و این موضع از طریق کانالهای رسمی در جریان نشست اخیر یک هیئت بلندپایه فلسطینی که شامل حسین الشیخ، دبیر کمیته اجرایی «سازمان آزادیبخش فلسطین»، ماجد فرج، رئیس دستگاه اطلاعات عمومی، و مجدی الخالدی، مشاور ویژه محمود عباس، رئیس تشکیلات فلسطینی بود، به رهبری فلسطینی منتقل شده است.
اما اظهارات ولیعهد سعودی به شبکه «فاکس نیوز» درباره مسئله فلسطین و روابط با تلآویو نشان میدهد که عربستان سعودی به حل عادلانه مسئله فلسطین، از جمله توقف کامل شهرکسازی و تعرض نکردن به مقدسات اسلامی، بهویژه در مسجدالاقصی، پایبند است؛ و اسرائیلیها اگر واقعا در پی تحقق ثبات در منطقه هستند، باید این فرصت را غنیمت بشمارند؛ چنانکه الایوبی تحلیل میکند.
همچنین ریاض برای برقراری روابط دیپلماتیک با تلآویو، امضای پیمان دفاع مشترک با واشنگتن، دریافت موافقت برای ایجاد یک برنامه هستهای غیرنظامی، قراردادهای تسلیحاتی پیشرفته و اجازه فروش جدیدترین فناوریهای نظامی آمریکایی را شرط میگذارد.
روزنامه آمریکایی «نیویورک تایمز» این هفته نوشت که دولت بایدن قصد دارد همکاری دفاعی با عربستان سعودی را از طریق انعقاد یک توافق دفاعی مشترک مشابه توافقهایی که با ژاپن و کره جنوبی امضا شده، تقویت کند. در حالی که «بلومبرگ نیوز» دیروز پنجشنبه به نقل از چند منبع آگاه گزارش داد که «کاخ سفید» در حال بررسی انعقاد دو توافق دفاعی رسمی با عربستان سعودی و اسرائیل در چارچوب طرح خود برای برقراری روابط میان دو تن از نزدیکترین متحدان واشنگتن در خاورمیانه است.
بنابراین، محتمل است که واشنگتن در صورت امضای توافق از سوی عربستان سعودی با اسرائیل، تضمینهای امنیتی به ریاض ارائه کند؛ بهویژه آنکه ولیعهد سعودی در گفتوگوی تلویزیونی خود در این باره اظهار کرد که روابط میان ریاض و واشنگتن به هشت دهه پیش بازمیگردد و یک توافق امنیتی احتمالی میان دو کشور میتواند همکاری نظامی و اقتصادی آنها را تقویت کند، بیآنکه جزئیات بیشتری ارائه دهد.
پیامدها برای خاورمیانه
این تلاشهای سیاسی و دیپلماتیک که رهبری جدید و جوان عربستان سعودی و در رأس آن محمد بن سلمان بر آن تأکید میکند، در حالی است که او پیشتر در گفتوگویی با مجله آمریکایی «آتلانتیک مگزین» گفته بود اسرائیل دشمن به شمار نمیآید، بلکه متحدی بالقوه است؛ و اظهارات امروز او به شبکه «فاکس نیوز» این رویکرد مشترک برای گشایش به سوی اسرائیل و یافتن پایهای برای همکاری مشترک را تقویت و بلکه تأیید میکند، با هدف سوق دادن منطقه به سوی ثبات و آرامش.
نه فقط با هدف ثبات منطقه، بلکه برای گسترش همکاری اقتصادی، امنیتی و نظامی در سایه خطرات مشترک تروریسم، برای مثال، و ضرورت عقب راندن قدرتهای خصمانه؛ از شبهنظامیان ایران گرفته تا جنبش «حماس» و دیگر شاخههای سنی، و نیز تهدیدها در قاره آسیا از سوی جنبش افراطی «طالبان» و افزایش نفوذ دو سازمان تروریستی «داعش» و «القاعده» و تلاشهای آنها برای بازآرایی مواضعشان؛ افزون بر این، رشد نفوذ چینِ همپیمان با روسیه در منطقه.
از منظر اسرائیل، برقراری روابط صلح با بزرگترین کشور عربی و اسلامی در منطقه، گشایشی کامل به روی جهان عرب و جهان اسلام ایجاد خواهد کرد. همچنین اگر این توافق واقعا امضا شود، نخستوزیر اسرائیل را از فشارهای داخلیاش خارج خواهد کرد؛ افزون بر آن، گشایش اقتصادی و شاید بعدتر اجتماعی نیز پدید خواهد آمد، بهویژه پس از اعلام پروژه «کریدورهای سبز» بینقارهای که هدف آن همکاری برای پیوند دادن هند به خاورمیانه و اروپا در چارچوب نشست اخیر «گروه بیست» است.
الایوبی نیز اشاره میکند که اسرائیلیها باید بفهمند شاهزاده محمد بن سلمان اهل امتیازدهی رایگان نیست، و اگر واقعا میخواهند در منطقه پذیرش پیدا کنند، نمیتوانند از مسئله فلسطین عبور کنند؛ بلکه این امر آنان را ناگزیر میکند که در این زمینه به الزامات سعودی تن دهند، وگرنه سخنشان از «عادیسازی» با ریاض صرفا یک توهم و رؤیایی دور از دسترس باقی خواهد ماند.
به نظر میرسد پادشاهی تأخیر در برقراری روابط با اسرائیل را نه از زاویه شرمندگی سیاسی، بلکه از زاویه حلوفصل برخی پروندهها با ایالات متحده، بهویژه در پرونده یمن و توافقهای دفاعی، میبیند. ناظران در اینجا اشاره میکنند که عربستان سعودی به عادیسازی از منظر خدمتی که به منافعش خواهد کرد مینگرد، و با آن همانگونه برخورد خواهد کرد که با منافع منطقهای خود برخورد کرده است؛ یعنی فراهم کردن فضایی که راه را برای موفقیت پروژههای بزرگ سعودی در چارچوب چشمانداز 2030 که ولیعهد رهبری آن را بر عهده دارد باز کند، بدون مبالغه در واکنش یا ورود شتابزده به روابط با اسرائیلیها.
برقراری روابط صلح میان عربستان سعودی و اسرائیل، با حمایت واشنگتن، ضربهای قاطع به پروژهها و جاهطلبیهای چین و گسترش نفوذ ایران در منطقه وارد خواهد کرد؛ بهویژه آنکه تهران سالهاست با استفاده از شعارهای پرطمطراق ملی از مسئله فلسطین بهرهبرداری میکند. آخرین نمونه آن اظهارات ابراهیم رئیسی، رئیسجمهور ایران، بود که هشدار داد هرگونه «عادیسازی» با اسرائیل «خنجری از پشت» به فلسطینیهاست، در حالی که در واقع این امر ضربهای به گسترش نفوذ شبهنظامیان وابسته به او به شمار میرود.
این هشدار در جریان یک کنفرانس مطبوعاتی که رئیسی در نیویورک در حاشیه نشستهای مجمع عمومی سازمان ملل متحد برگزار کرد، مطرح شد. رئیسی در پاسخ به پرسشی درباره نزدیکی کنونی سعودی-اسرائیلی توضیح داد: «چیزی از این دست نشنیدهایم.» و افزود: «با این حال، آغاز رابطه میان تلآویو و هر کشوری در منطقه، اگر هدفش تحقق امنیت برای اولی باشد، قطعا به آن نخواهد انجامید»، بنا بر گزارشهای رسانهای.
برقراری روابط صلح میان عربستان سعودی و اسرائیل، با حمایت واشنگتن، ضربهای قاطع به پروژهها و جاهطلبیهای چین و گسترش نفوذ ایران در منطقه وارد خواهد کرد.
در حالی که ریاض مصمم است بسته بزرگی از کمکها را به فلسطینیها در کرانه باختری ارائه کند، و با توجه به اینکه واشنگتن از عربستان سعودی میخواهد پرونده یمن را حل کند و برای رابطه رو به رشد سعودی-چینی، از جمله کاهش تعامل با شرکتهای بزرگ چینی مانند «هواوی»، مرزهایی تعیین کند، برقراری روابط صلح میان پادشاهی و اسرائیل بهطور کلی ثبات و رشد اقتصادی را در منطقه تقویت خواهد کرد، همانگونه که جاهطلبیهای نفوذ چین و ایران و متحدشان روسیه را محدود و کاهش خواهد داد.
- هشدارها درباره بازگشت جنگ میان ایران و آمریکا؛ تشدید بحران منطقهای و فشار مضاعف بر مردم
- گزارش جامع از فروپاشی شاخصهای کلان اقتصاد ایران؛ انقباض تاریخی تولید، جهش تورم و فقر تحمیلی بر جامعه
- آمادگی دفاعی آنکارا برای پشتیبانی تسلیحاتی از ریاض
- بحران در هفتمین ماه جنگ؛ واشینگتن بر سر دوراهی آتشبس یا تشدید ضربات علیه رژیم تهران
- عبور بیش از ۲ هزار کشتی از تنگه هرمز در دو ماه؛ ترامپ: جنگ بهزودی پایان مییابد
