در بحبوحه تلاشهای منطقهای و بینالمللیِ مستمر برای ایجاد گشایشی در بحران یمن و برقراری صلحی پایدار در این کشور، شبهنظامیان «حوثی» همچنان به نقض آتشبس انسانی و تلاشهای پیوسته خود برای تضعیف همه این کوششهای معطوف به گسترش ثبات و امنیت در کشور ادامه میدهند؛ که آخرین مورد آن، جلوگیری از برداشت پول شرکت هواپیمایی یمن از بانکهای صنعا بود؛ اقدامی که این شرکت را وادار کرد پروازهایش را متوقف کند؛ موضوعی که تحلیلگران آن را گامی عامدانه از سوی «حوثیها» برای استفاده از آن بهعنوان ابزاری برای باجگیری سیاسی در جریان مذاکرات با عربستان سعودی دانستند.
ماجرا به اینجا محدود نشد، بلکه این گروه دو روز پیش یک مراسم نظامی به مناسبت سالگرد تأسیس جمهوری یمن را در منطقه علب، استان صعده هدف قرار داد که در پی آن یک سرباز کشته و چند تن دیگر زخمی شدند؛ افزون بر حملهای که شبهنظامیان «حوثی» به یک نیروی بحرینی در چارچوب ائتلاف حمایت از مشروعیت در یمن در جنوب عربستان سعودی انجام دادند که در نتیجه آن سه نفر کشته و بیش از ده تن زخمی شدند. همه اینها در فاصلهای کمتر از چند روز پس از ترک ریاض، پایتخت عربستان سعودی، از سوی هیأت «حوثیها» برای مذاکره درباره توافق آتشبس دائمی رخ داد.
از اینجا چندین پرسش درباره انگیزهها و دلالتهای تحرکات «حوثیها» در این زمان مشخص مطرح میشود و اینکه آیا آنها میتوانند در مذاکرات با طرف سعودی به دستاوردی برسند یا نه. همچنین تحرکات این گروه وابسته به ایران، ناگزیر باید با اطلاع تهران باشد، بلکه حتی تهران به آنها چراغ سبز داده است. پس موضع کشورهای خلیج و جامعه بینالمللی در قبال رفتارهای ایران و پیامدهای آن بر پرونده یمن چیست؟
حوثیها و برگ باجگیری سیاسی
همزمان با پیشرفت مذاکرات با عربستان سعودی با هدف دستیابی به راهحلی برای پرونده یمن، «حوثیها» مانع برداشت پول شرکت هواپیمایی یمن از بانکهای صنعا شدند؛ اقدامی که شرکت را ناچار کرد پروازهای خود از طریق فرودگاه بینالمللی صنعا را تعلیق کند؛ به این معنا که «حوثیها» میکوشند از این موضوع بهعنوان ابزاری برای بهرهبرداری سیاسی در جریان مذاکراتشان با ریاض استفاده کنند، زیرا با این گام خصمانه میخواهند مشکل را به بحرانی انسانی به سود موضع مذاکرهای خود تبدیل کرده و از آن دستاوردهای سیاسی به دست آورند؛ چنانکه روزنامه لندنی «العرب» دیروز یکشنبه توضیح داده است.
چهار مقام اجرایی در شرکت هواپیمایی یمن به «رویترز» گفتند، به شرط آنکه هویتشان فاش نشود، که این شرکت تنها پرواز تجاری بینالمللی از پایتخت یمن به مقصد اردن را در واکنش به جلوگیری مدیریت گروه «حوثی» از برداشت پول شرکت از بانکهای صنعا، تعلیق خواهد کرد.
این شرکت نیز در بیانیهای کوتاه اعلام کرد که طی چند ماه گذشته نتوانسته پول خود را از بانکهای صنعا برداشت کند و از «حوثیها» خواست محدودیتهای غیرقانونی اعمالشده بر داراییهایش را بردارند. مسئولان شرکت، که ناقل ملی کشور است، افزودند این شرکت در ماه اکتبر جاری شش پرواز هفتگی به اردن را متوقف خواهد کرد؛ آن هم پس از شکست مذاکرات با مدیریت شرکت در صنعا برای آزادسازی پولهای شرکت که به 80 میلیون دلار میرسد.
عبدالسلام القصاص، پژوهشگر و تحلیلگر سیاسی، بر این باور است که گروه «حوثیها» از همان ابتدا در مذاکرات جدی نبوده و راهبرد ضربه زدن به نقاط حساس را در پیش گرفته است تا خود را بهعنوان نیرویی مؤثر و دارای ثقل و وزن در مذاکرات تحمیل کند و شروطش را پیش ببرد تا بیشترین میزان نفوذ را در یمن، بهویژه در گذرگاههای کشتیرانی بینالمللی، به دست آورد.
بیتردید، مسئله توقف پروازها از فرودگاه بینالمللی صنعا بهدست «حوثیها»، و پیش از آن حمله به نیروی بحرینی و ارتش یمن، نشان میدهد که این گروه از همه اینها بهعنوان برگ باجگیری در بسیاری از تفاهمها و گفتوگوها، چه با عربستان سعودی و چه حتی با دیگر طرفهای بینالمللی، استفاده میکند؛ و این سیاستی است که «حوثیها» همواره در پیش گرفتهاند و امر تازهای نیست؛ چنانکه این تحلیلگر سیاسی به وبسایت «الحل نت» میگوید.
بنابراین، طرفهایی که با آنها مذاکره میکنند باید بفهمند که این گروه در گفتوگوهایش جدی نیست، یا باید مسئله اجرای کامل شروط آنها را بپذیرند؛ شروطی که عبارت است از سیطره بر سراسر کشور؛ به تعبیر این تحلیلگر سیاسی.
اهداف تحرکات «حوثیها»
حملهای که گروه «حوثیها» اخیرا در مرز عربستان سعودی با یمن انجام داد، گمانهزنیهای بسیاری را درباره دلالتها و معانی آن برانگیخت، بهویژه آنکه این حمله چند روز پس از مذاکرات با هیأت این گروه در ریاض رخ داد و نتایج آن گفتوگوها در مسیر دستیابی به آتشبسی پایدار و سپس گذار به مذاکرات سیاسی برای رسیدن به راهحلی نهایی برای بحران مزمن یمن، امیدبخش بود.
این حمله که با پهپادهای ایرانی انجام شد، نخستین حمله از این نوع است که پس از توافق امضاشده میان عربستان سعودی و ایران با میانجیگری چین در مارس گذشته و آغاز گفتوگوها برای یافتن راهحلی برای پرونده یمن، خاک پادشاهی را هدف قرار میدهد؛ در حالی که عربستان سعودی از دولت مشروع در یمن و ایران از گروه «حوثیها» حمایت میکند.
این حمله با محکومیتهای منطقهای و بینالمللی روبهرو شد و بسیاری از تحلیلگران آن را پیامی ایرانی به خلیج دانستند؛ پیامی به این معنا که تهران از گفتوگوهای جاری راضی نیست و در نتیجه «حوثیها» در چند مسیر حرکت میکنند؛ از حملات گرفته تا دامن زدن به هرجومرج امنیتی در کشور، با هدف فشار برای کسب امتیازهای بیشتر در مذاکرات یا ناکام گذاشتن گفتوگوهایی که قرار است بهزودی از سر گرفته شود.
در مقابل، برخی بر این باورند که ممکن است میان جناحهای سیاسی و جناحهای انقلابی در میان «حوثیها» شکاف وجود داشته باشد و در میان آنها کسانی باشند که از تداوم تبوتاب جنگ سود میبرند و خواهان ادامه آن هستند.
حملات «حوثیها» نشاندهنده ماهیت آن گروههای سیاسی-شبهنظامی است که با سازشهای سیاسی و منطقهایِ عملگرایانه مخالفت میکنند؛ زیرا مدیریت یا مواجهه آنها با واقعیت سیاسی، میدانی و از طریق سلاح و تشدید تنش است؛ به عبارت دیگر، از طریق نظامیکردن پروندههای سیاسی و اصرار بر ملتهب و پرتنش نگه داشتن آنها.
بنابراین، با گروهی روبهرو هستیم که مانند دیگر گروههای فرقهای با سلاحی رها و خارج از هرگونه مشروعیت قانونی عمل میکند. با وجود وابستگی این گروههای مسلح، آنها گاه بهصورت مستقل یا بر پایه ملاحظات محدود مرتبط با منافع خود حرکت میکنند.
عبدالسلام القصاص، تحلیلگر سیاسی، معتقد است که هدفگیری مکرر بسیاری از نقاط حیاتی از سوی «حوثیها»، از جمله اراضی خلیجی و کشتیرانی بینالمللی، نشان میدهد که طرف ایرانی نمیخواهد از این مذاکرات با دستاوردهایی سست خارج شود، بلکه میخواهد سلطه خود را بر مهمترین تنگههای خلیج؛ یعنی تنگههای «هرمز و بابالمندب» تحمیل کند؛ تا از این طریق کنترل خود را بر آبهای عربی خلیج اعمال کرده و سپس همه مسیرهای انتقال نفت و انرژی را ببندد؛ امری که آن را به طرفی نیرومند در مذاکرات بینالمللیاش با طرف غربی در دیگر پروندهها تبدیل خواهد کرد.
القصاص احتمال میدهد که خود گروه «حوثی» نیز دچار شکاف در دیدگاهها باشد؛ بهگونهای که بخشی از آنها میخواهند شروط خود را بر اساس منافعشان پیش ببرند و خود را بهعنوان قدرتی مشروع که در کشور به رسمیت شناخته میشود جا بزنند، و بخشی دیگر دستورکارهای ایران را پیش میبرند که میکوشد بر سراسر یمن مسلط شود و از آن بهعنوان ابزاری در محافل بینالمللی استفاده کند؛ و بدینسان مذاکرات به بنبست کشیده میشود و با تحرکات خصمانه و نامفهوم این گروه همراه میگردد.
از این رو، تداوم تشدید تنش از سوی این گروه شبهنظامی در این زمان حساس، نشانهای خطرناک است و بهعنوان شاخصی جدی همه تلاشهای معطوف به برقراری صلح در یمن و ورود به آتشبس و راهحل سیاسی پایدار را تضعیف میکند. همچنین این امر نشان میدهد که آنها در هیچ مسیر مذاکرهای جدی نیستند و همواره با ابزارها و سلاحهای خود به سوی گزینه نظامی برای تحقق دستورکارهای عملگرایانهشان میروند.
مذاکرات بنبستخورده
در این چارچوب، طرف سعودی و بینالمللی بر موضع خود باقی خواهند ماند و بیتردید اجازه نخواهند داد این شبهنظامیان و تهران از پرونده یمن برای پیشبرد طرحها و دستورکارهایشان سوءاستفاده کنند. همچنین ممکن است برای دستیابی به آتشبسی پایدار، به سمت اتخاذ گامهایی قاطعتر حرکت کنند؛ یعنی گفتوگو با طرفی که خواهان رسیدن به توافقی منطقی است، نه طرفی که از دستورکارهای خصمانه تهران حمایت میکند؛ چنانکه القصاص تحلیل میکند.
القصاص همچنین اشاره میکند که ممکن است ریاض بر طرف ایرانی فشار بیاورد تا درباره یمن به توافقی برسند، یا اینکه این مسئله به تضعیف توافق امضاشده میان دو طرف با میانجیگری پکن بینجامد.
در نتیجه، منطقه همچنان آکنده از تنشها و تشدید تنشهای فراوان باقی خواهد ماند و تهران و شبهنظامیانش از برهم زدن امنیت و ثبات منطقه و کشتیرانی بینالمللی دست نخواهند کشید.
عبدالسلام القصاص، تحلیلگر سیاسی، به وبسایت «الحل نت»
از این رو، به گفته القصاص، این مسئله شاید به آن بینجامد که پادشاهی به ایجاد شراکتها و ائتلافهای منطقهای و بینالمللی، بهویژه با واشنگتن، برای حفاظت از کشتیرانی دریایی و امنیت منطقه روی آورد و حوثیها را وارد جنگی «فرسایشی» کند.
به نوشته این روزنامه لندنی، محور نظامی تعز در بیانیهای مطبوعاتی توضیح داد که «شبهنظامیان حوثی در دو روز گذشته بار دیگر تشدید نظامی خود را در جبهههای مختلف استان از سر گرفتهاند»، و افزود که «در پی ناکام ماندن دو تلاش برای رخنه از سوی این گروه، در روزهای پنجشنبه و جمعه در جبهه الاقرض در جنوب استان و منطقه کمپ الروس در شمالشرق شهر تعز، درگیریهایی میان ارتش و شبهنظامیان حوثی رخ داد».
همین بیانیه همچنین به وقوع درگیریهای پراکنده در جبهههای غرب تعز پس از تشدید اقدامات خصمانه شبهنظامیان «حوثی» و هدف قرار دادن مواضع ارتش با توپخانه سنگین و متوسط اشاره کرد. ارتش این تشدید تنش را چالشی آشکار در برابر تلاشهای صلحی دانست که «سازمان ملل متحد» و طرفهای بینالمللی و منطقهای برای دستیابی به توافقی جهت آتشبس دائمی در یمن رهبری میکنند.
در مجموع، پرونده یمن را نمیتوان به این سادگی حل کرد، بهویژه آنکه ایران با کمترین زیان از آن دست نخواهد کشید. از این رو، یا باید شروط ناممکن تهران در مذاکرات پذیرفته شود، که امری کاملا بعید است، یا بحران یمن به همان وضع کنونی باقی بماند، که تا این لحظه واقعبینانهترین گزینه است. در واقع، بعید نیست که در دوره پیش رو تشدیدی نظامی در داخل یمن رخ دهد؛ امری که کشور را در بحرانهای بزرگتری فرو خواهد برد و صحنه را پیچیدهتر خواهد کرد.
- بازخوانی پیام رهبر جدید جمهوری اسلامی؛ موازنه قدرت منطقهای و دکترین بازدارندگی در پرتو تشدید تنشها
- جهش تاریخی دلار به کانال ۲۴۰ هزار تومان؛ سایه سنگین نااطمینانی بر اقتصاد و فلج بازارهای مصرف
- ثبت تورم نقطهای ۸۳.۸ درصدی و جهش ۱۱۸ درصدی کالاها؛ توهم مهار گرانی در سایه افت موقت شاخص ماهانه
- با تنگتر شدن راههای اقتصادی از سوی آمریکا؛ چین و روسیه تا کجا میتوانند ایران را نجات دهند؟
- عقبنشینی ناگزیر تهران از بلوف خروج از انپیتی؛ هراس حاکمیت از اجماع جهانی و فروپاشی چتر حمایتی شرق
