در جهانی که شاهد افزایش تنشها و دگرگونیهای راهبردی است، تحرکات اخیر ایران بهسوی جبهه «پولیساریو» چشمگیر و قابل توجه به نظر میرسد؛ چرا که تهدید فزاینده تهران علیه اسرائیل امروز شکل تازهای به خود گرفته است: پیوستن «پولیساریو» به شبکه شبهنظامیان ایرانی.
هدف روشن است: اسرائیل، و پایگاه در سوریه آماده است؛ اما آیا این پیوند نوظهور به نقطه عطفی در تشدید تنشها در منطقه تبدیل خواهد شد، یا بخشی از راهبردی گستردهتر است که رهبران ردهاول در تهران برای آن برنامهریزی کردهاند؟
نظام ایران که به حمایت از سازمانهای تندرو در منطقه شناخته میشود، اکنون از مرزهای جغرافیایی پیشین خود فراتر رفته است؛ دیگر تنها به حمایت از گروههای شیعه و سنی تندرو در پیرامون نزدیک اسرائیل بسنده نمیکند، بلکه نفوذش به مناطقی گسترش یافته که پیشتر در رادار امنیتی اسرائیل نبودند. «پولیساریو» که با ایران در هیچ نقطه جغرافیایی مشخصی اشتراک ندارد، به هدفی برای کشاندن آن به طرحهای منطقهای ایران تبدیل شده است.
ایران با گروههای متنوع خود، از لبنان تا یمن، برای هدف قرار دادن اسرائیل عمل میکند و درگیر کردن «پولیساریو» توان آن را برای اثرگذاری و گسترش دامنه فشار بر اسرائیل تقویت میکند. با وجود گزارشهایی که از تحرکی سازمانیافته خبر میدهند که شبهنظامیان مختلف را گرد هم میآورد و از خاورمیانه تا شمال آفریقا امتداد مییابد، سناریوی محتمل تشکیل یک ائتلاف منطقهای است که «پولیساریو» را در چارچوب مجموعهای گستردهتر دربر میگیرد؛ مجموعهای که اسرائیل و نیروهای منطقهای همپیمان با آن را هدف قرار میدهد.
«پولیساریو» در جنگ علیه اسرائیل مشارکت میکند؟
گزارشهای دستگاههای اطلاعاتی غربی نشان میدهد که تهران از چند سال پیش در حال گسترش شبکه خود است و «پولیساریو» را بهعنوان نقطهضعف تازهای در راهبرد خود به کار گرفته است؛ حضور ایران در مناطقی که سابقهای از درگیری با اسرائیل نداشتهاند، این تصور را تثبیت میکند که خطر ایران رو به افزایش است و این کشور توان اثرگذاری در مکانهایی دور از صحنه معمول درگیریها را دارد.
بر اساس آنچه روزنامه آلمانی «دی ولت» گزارش داده، ارتباطات و رونوشت مکالمات تلفنی که این روزنامه توانسته آنها را رهگیری کند، هشدارهای مراکش درباره خطر حمایتی را که «پولیساریو» از ایران و «حزبالله» لبنان دریافت میکند، تأیید میکند.
نماینده «پولیساریو» و یکی از رهبران «حزبالله» که در ساحل عاج اقامت دارد، در گفتوگویی ضبطشده به تاریخ 23 اکتبر گذشته، یعنی حدود دو هفته پس از حمله «حماس» به اسرائیل، برخی طرحها را با یکدیگر رد و بدل کردند؛ در این مکالمه، عامل «حزبالله» از افسر رابط «پولیساریو» در سوریه، که مسئول خاورمیانه است، درباره اوضاع پرسید.
طبق ترجمه تحتاللفظی روزنامهنگار، نماینده «پولیساریو» پاسخ داد: «خدا را شکر. بچهها از پیروزی مقاومت و اقدامات علیه یهودیان و پیروزی بر آنها در همهجا دلگرم شدهاند. میبینم که مقاومت در همهجا شعلهور است. در غزه شعلهور شده و ممکن است در جولان (…) و در جنوب (لبنان) و در مزارع شبعا نیز شعلهور شود»، و متعهد شد که این آتش در صحرای مراکش نیز شعلهور خواهد شد و «مقاومت یکپارچه خواهد بود. همه از مکانهای مختلف آتش میگشایند».
در اینجا روزنامه لندنی «العرب» اشاره میکند که هنوز مشخص نیست آیا حملهای که «پولیساریو» در آخر هفته دو هفته پیش به منطقه سماره در صحرای مراکش انجام داد، در چارچوب اجرای این تهدیدها قرار میگیرد یا نه.
در مرحلهای بعدی از گفتوگو، حملات احتمالی به اسرائیل میان نمایندگان «حزبالله» و فرستاده «پولیساریو» مورد بحث قرار گرفت؛ جایی که پیشنهاد شد حملهای هماهنگ با «حماس»، «حزبالله»، الجزایر و ایران ترتیب داده شود.
نماینده «پولیساریو» حمایت جبهه از حملات آینده را اعلام کرد، اما تأکید داشت که منابع در دسترس آن برای اجرای حملات بزرگ، مانند هدف قرار دادن سفارت اسرائیل در مراکش، کافی نیست؛ و در گفتوگوهای دیگر، برای تقویت توان هجومی خود، از «حزبالله» و ایران درخواست حمایت بیشتری کرد.
پیوند «پولیساریو» با آنچه در خاورمیانه رخ میدهد
جبهه «پولیساریو»، بنا بر دانشنامه بریتانیایی «بریتانیکا»، یک سازمان سیاسی-نظامی است که میکوشد به کنترل مراکش بر سرزمینهای سابق اسپانیا یعنی «صحرای غربی» در شمالغرب آفریقا پایان دهد و استقلال آن منطقه را به دست آورد.
جبهه «پولیساریو» تا حد زیادی از ساکنان بادیهنشین بومی منطقه صحرای غربی، یعنی صحراویها، تشکیل شده است و فعالیت خود را آغاز کرد بهعنوان یک نیروی شورشی در مه/اردیبهشت 1973 در موریتانی، یکی از کشورهای همسایه. پس از عقبنشینی اسپانیا، مراکش و موریتانی در سال 1976 صحرای غربی را میان خود تقسیم کردند و جبهه «پولیساریو» به الجزایر منتقل شد؛ کشوری که از آن زمان تاکنون پایگاهها و کمکهای نظامی در اختیار این سازمان قرار داده است.
ناصر بوریطه، وزیر خارجه مراکش، پیشتر اعلام کرده بود که «حزبالله» لبنان نمایندگان نظامی به «پولیساریو» اعزام کرده و آن را با سلاح تجهیز کرده و آموزش جنگ شهری داده است؛ او همچنین اشاره کرد که تهران با فراهم کردن موشکهای «زمین به هوا» و پهپادها از «پولیساریو» حمایت کرده، در حالی که «حزبالله» در الجزایر اردوگاههایی برای آموزش نیروهای آن ایجاد کرده است.
در حالی که رهبران «پولیساریو» و «حزبالله» این اتهامات را رد کردهاند، مراکش فاش کرد که پروندهای حجیم در اختیار دارد که شامل گزارشهای مفصل و تصاویر ماهوارهای از نشستهایی میان نمایندگان دو طرفِ تحت حمایت مالی ایران در الجزایر است. مقامهای مراکش توضیح دادند که ایران از طریق تسهیل دیدارهایی میان «پولیساریو» و «حزبالله» از راه سفارت خود در الجزایر، حمایت بیشتری ارائه کرده است.
سال گذشته، یکی از نمایندگان «پولیساریو» تأیید کرد که ایران از طریق الجزایر، پهپادهایی برای استفاده علیه مراکش در اختیار آنها قرار میدهد. در تأیید بیشتر این ادعاها، گزارشهایی حاکی از آن بود که تهران «پولیساریو» را با موشکهای «زمین به هوا» و پهپادها تأمین میکند، در حالی که «حزبالله» اردوگاههای آموزشی برای جنگجویان در الجزایر برپا میکند.
نماینده «پولیساریو» در خاورمیانه، مصطفی محمد الامین الکتاب، اخیراً شعار «حماس» را برگزیده و در تماس تلفنی مورخ 23 اکتبر تأکید کرده است که این «جنگ، جهاد و مقاومتی در برابر اشغال و پروژه صهیونیستی را نمایندگی میکند»، و اشاره کرده که بهای آزادی سنگین خواهد بود و با وجود فداکاریها و کشتهها، پیروزی در نهایت حاصل خواهد شد.
افزون بر این، یک روزنامه آلمانی در گزارشی پیشین از شبکهای برای حوالهها پرده برداشت که از اسپانیا و اردوگاههای تندوف در الجزایر فعالیت میکند و ارتباطات نزدیکی میان «پولیساریو» و ایران و لبنان و «حزبالله» را حفظ میکند؛ آن هم در چارچوب حمایت مستمر ایران از این جبهه.
این روند همچنین به جبهه «پولیساریو» نیز امتداد یافته است؛ جبههای که برجستهترین نمونه از سیاست توسعهطلبانه ایران به شمار میرود، زیرا اکنون برای تهران فایده راهبردی بیشتری پیدا کرده است، بهویژه پس از امضای توافقنامههای صلح «ابراهیم» با اسرائیل که مراکش را نیز دربر گرفت. این سازمان جداییطلب به بخشی از تلاشهای ایران برای بیثبات کردن منطقه تبدیل شده است.
سوریه پایگاهی برای حملات
به گفته پژوهشگر مراکشی، دکتر محمد التوزانی، نظام ایران هرگونه جنبش جداییطلب غیرقانونی را زیر نظر میگیرد و برای حمایت از آن شتاب میکند؛ نه فقط برای پشتیبانی از مسئله این گروهها، بلکه برای خدمت به دستورکار خود، زیرا «این نظام در طول دههها بیش از هر چیز دیگری ثابت کرده که هدف اصلیاش نفوذ در چندین منطقه برای استفاده از آنها بهعنوان برگ سیاسی است».
طبق گفته التوزانی به «الحل نت»، دولت ایران از «پولیساریو» به چندین شکل حمایت میکند که مهمترین آنها حمایت مالی، نظامی و سیاسی است، بهویژه از افراد مستقر در الجزایر، و آنها را وادار میکند که اندیشههایش، بهخصوص آن دسته را که با اسرائیل مخالفت میکنند و روند صلح را رد میکنند، بپذیرند.
این دولت همچنین همان راهبردی را دنبال میکند که در سوریه و لبنان و عراق و یمن به کار برده است؛ از طریق آموزش و تسلیح افراد مسلح «پولیساریو» در ایران یا در کشورهای دیگر، مانند سوریه و لبنان و نیز الجزایر، جایی که ایران در آن نفوذ و متحدانی دارد.
در این چارچوب، از مسئله فلسطین بهعنوان ابزاری برای بسیج حمایت مردمی در جهان اسلام و به چالش کشیدن مشروعیت و نفوذ اسرائیل و متحدانش، مانند ایالات متحده، پادشاهی عربستان سعودی و پادشاهی مراکش، استفاده میشود.
التوزانی در حال حاضر نیز بعید نمیداند که عناصر «پولیساریو» حاضر در سوریه، به موازات گروههای فلسطینی و دیگر نیروهای نیابتی مانند «حزبالله»، در هماهنگی و سازماندهی حملات علیه اسرائیل نقش داشته باشند؛ آن هم برای بازدارندگی یا انتقام از اقدامات اسرائیلی یا آمریکایی که منافع یا امنیت ایران را تهدید میکند، نه به خاطر فلسطینیها.
اکنون تقریباً قطعی است که «پولیساریو» پس از دریافت منابع مالی و تسلیحات از تهران، در شبکه شبهنظامیان ایرانی ادغام شده و از رابطه با ایران برای افزایش قدرت خود در صحرای غربی بهره برده است. همچنین بعید نیست که سوریه به اردوگاهی برای «پولیساریو» تبدیل شود، برای خدمت به دستورکارهای نظام ایران؛ نه فقط برای اجرای عملیات نظامی علیه دولت عبری، بلکه شاید این موضوع به هدف قرار دادن پایگاههای «ائتلاف بینالمللی» نیز کشیده شود.
- بحران در هفتمین ماه جنگ؛ واشینگتن بر سر دوراهی آتشبس یا تشدید ضربات علیه رژیم تهران
- عبور بیش از ۲ هزار کشتی از تنگه هرمز در دو ماه؛ ترامپ: جنگ بهزودی پایان مییابد
- کریدورهای ریلی و تجارت پایاپای؛ ابعاد حمایت چین از ایران و پیامدهای آن برای امنیت خلیج فارس
- معاملهای ۲۴ میلیارد دلاری میان واشینگتن و ریاض، موافقت آمریکا با فروش اف-۳۵ به عربستان
- رایزنیهای رئیس سازمان اطلاعات ترکیه در کابل و قندهار
