نشانههای فروپاشی آتشبس میان واشنگتن و تهران شدت گرفته است؛ پس از آنکه ایالات متحده یک کشتی باری ایرانی را در دریای عمان توقیف کرد؛ اقدامی که تهران آن را «دزدی دریایی» خواند و همزمان با تهدیدهای متقابل و مخالفت ایران با ازسرگیری مذاکرات همراه شد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرد کشورش «بهطور کامل» کنترل این کشتی را در دست گرفته است؛ اشارهای به عملیاتی که نیروهای آمریکایی برای رهگیری آن در مسیر بندرعباس انجام دادند؛ آن هم در سایه محاصرهای که بر بنادر ایران اعمال شده است.
عملیات هلیبرن پس از هشدارها
بر اساس دادههای نظامی، جزئیات عملیات نشان میدهد یک بالگرد آمریکایی بر فراز کشتی «توسکا» به پرواز درآمد و سپس نیروهایی از تفنگداران دریایی آمریکا با سلاح، بهصورت هلیبرن روی آن پیاده شدند.
این عملیات پس از شش ساعت هشدارهای مکرر انجام شد؛ سپس ناوشکن آمریکایی «یو اس اس اسپروانس» سامانه پیشران کشتی را از کار انداخت و آن را وادار به توقف کرد و پس از آن، کنترل کشتی از مبدأ ناو تهاجمی آبیخاکی «یو اس اس تریپولی» به دست گرفته شد.
در مقابل، فرماندهی نظامی ایران آنچه رخ داد را «تجاوزی مستقیم» دانست و پس از اطمینان از سلامت خدمه، به پاسخ تلافیجویانه تهدید کرد.
یک سخنگوی نظامی گفت نیروهای ایرانی با هر اقدام مشابه آمریکا «قاطعانه مقابله خواهند کرد»؛ همزمان تهران اشاره کرد که این کشتی از چین آمده بود؛ موضوعی که باب تازهای از تنش را در مسیر تأمین کالا میگشاید.
رد مذاکره و سختتر شدن مواضع
در عرصه سیاسی، تهران اعلام کرد مشارکت خود را در دور دوم مذاکراتی که قرار بود در اسلامآباد برگزار شود، تعلیق کرده و گفته است شرایط کنونی اجازه پیشبرد مسیر دیپلماتیک را نمیدهد.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه، گفت کشورش برنامهای برای دور جدید مذاکرات ندارد و واشنگتن را به نقض آتشبس و پیگیری «سیاستهای غیرجدی» متهم کرد؛ با تأکید بر اینکه ایران هیچگونه اولتیماتوم یا شروط تحمیلی را نخواهد پذیرفت.
او همچنین تأکید کرد که تهران هیچ «پیشنهاد جدی» درباره رفع تحریمها دریافت نکرده و مطالباتش، بهویژه در مورد برنامه هستهای، تغییری نکرده است.
تهدید به ویرانی
تنشافزایی تنها به میدان محدود نماند؛ ترامپ نیز روز یکشنبه از گزینههای نظامی گستردهتر سخن گفت و اعلام کرد در صورت ناکامی در دستیابی به توافق پیش از پایان آتشبس، ممکن است زیرساختهای ایران، از جمله پلها و نیروگاهها، هدف قرار گیرند.
او همچنین گفت مذاکرات پیشبینیشده در اسلامآباد «آخرین فرصت» است؛ در حالی که فشار از طریق محاصره دریایی همچنان ادامه دارد.
با این حال، همزمان نسبت به دستیابی به توافق صلح میان دو کشور ابراز خوشبینی کرد و گفت هیأتی آمریکایی به ریاست نماینده ویژهاش استیو ویتکوف و دامادش جارد کوشنر، شامگاه امروز راهی اسلامآباد خواهند شد؛ جایی که قرار است دور دوم گفتوگوها میان طرفهای آمریکایی و ایرانی برگزار شود.
همزمان، پاکستان نیز آمادگیهای خود را برای میزبانی دور تازهای از گفتوگوها افزایش داده است؛ از جمله با فرود هواپیماهای ترابری نظامی آمریکا در یک پایگاه هوایی در اسلامآباد که تجهیزات امنیتی حمل میکردند.
مقامهای پاکستانی همچنین محدودیتهای شدیدی بر رفتوآمد در اطراف محل نشستها اعمال کردهاند، از جمله تخلیه یکی از هتلهای اصلی؛ نشانهای از انتظار برای برگزاری دیدارهایی بسیار حساس، با وجود آنکه ایران هنوز مشارکت خود را تأیید نکرده است.
آشفتگی در انرژی و بازارها
از نظر اقتصادی، تنشها بهسرعت بر بازارهای انرژی اثر گذاشت؛ بهطوری که قیمت نفت افزایش یافت و تردد کشتیرانی در خلیج کاهش پیدا کرد؛ آن هم در سایه نگرانیها از تداوم بسته ماندن یا اختلال در عبور از گذرگاههای حیاتی.
این در حالی است که تنگه هرمز همچنان یکی از عوامل فشار در این معادله به شمار میرود؛ تهران امنیت کشتیرانی را به رفع محدودیتها از صادرات نفتی خود گره زده، در حالی که واشنگتن بر سیاست محاصره پافشاری میکند.
با نزدیک شدن به پایان آتشبس، گزینهها میان ازسرگیری درگیری و تلاش برای نجات مذاکرات همچنان باز به نظر میرسد؛ آن هم در شرایطی که شکاف میان دو طرف عمیقتر شده و شروط متقابلی مطرح است که جمع کردن میان آنها دشوار به نظر میرسد.
- پاکستان همزمان با حمله مرگبار به نظامیان، محدودیتهای مصرف سوخت را تشدید کرد
- رد گزارش سازمان ملل از سوی کاخ سفید؛ واکنش تند واشنگتن به اتهام «جنایات جنگی» و بازتاب خروج آمریکا در رسانههای ایران
- رژه مسلحانه امروز در تهران؛ پادگانسازی فضای عمومی و ابعاد میلیتاریزهکردن جامعه
- درگیری مسلحانه در زاهدان؛ تشدید چرخه ناامنی و چالشهای رویکرد امنیتی در سیستان و بلوچستان
- روادید مشروط آمریکا برای هیئت ایرانی جهت شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل
