دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز سهشنبه اعلام کرد با تعلیق بمباران و حملات به ایران به مدت دو هفته موافقت کرده است؛ اقدامی غافلگیرکننده که پس از تماسهایی با رهبران پاکستان، که میان واشنگتن و تهران نقش میانجی را ایفا میکند، انجام شد.
این تصمیم که بهعنوان «آتشبس» مطرح شده، همزمان با نشانههایی از ورود دو طرف به مسیری سریع برای مذاکره صورت میگیرد؛ آن هم در حالی که بمباران متقابل میان «حزبالله» و اسرائیل ادامه دارد.
ترامپ در پیامی در پلتفرم «تروث» گفت این تصمیم را «بر اساس گفتوگوها با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، و عاصم منیر، فرمانده ارتش» گرفته است. او اشاره کرد که این تعلیق مشروط به بازگشایی «کامل، فوری و امن» تنگه هرمز از سوی ایران است.
او افزود این اقدام «آتشبسی از سوی هر دو طرف» را رقم میزند و فاش کرد که ایالات متحده یک پیشنهاد ۱۰ مادهای از ایران دریافت کرده که «مبنایی عملی برای مذاکره» به شمار میرود.
نشانههای کاهش تنش مشروط
اعلام ترامپ همزمان بود با گزارشهای رسانهای که از موافقت اسرائیل با تعلیق بمباران در موازات ادامه مذاکرات خبر میدادند؛ همچنین گزارشهایی منتشر شد که حاکی از پذیرش پیشنهاد پاکستان از سوی ایران برای آتشبس دو هفتهای بود.
منابع تأیید کردند که گفتوگوهای مستقیم میان واشنگتن و تهران ممکن است ظرف چند روز آغاز شود؛ آن هم در حالی که از احتمال تمدید آتشبس در صورت پیشرفت مذاکرات سخن گفته میشود.
در مقابل، تهران روایتی کاملاً متفاوت ارائه کرد. شورای عالی امنیت ملی ایران اعلام کرد که ایالات متحده «وادار شده» پیشنهاد توقف جنگ را بپذیرد و این را «پیروزی بزرگی» برای ایران دانست.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز گفت کشورش «اگر حملات علیه آن متوقف شود، حملات را متوقف خواهد کرد»؛ موضعی که بازتابدهنده فرمولی از کاهش تنش مشروط و متقابل است.
تنگه هرمز؛ برگ برنده تعیینکننده در مذاکره
کاهش تنش بهطور مستقیم با تنگه هرمز گره خورده است؛ جایی که گزارشها حاکی از آن است که عبور و مرور امن به مدت دو هفته و با هماهنگی نیروهای ایرانی برقرار خواهد ماند؛ موضوعی که نشان میدهد از این تنگه بهعنوان اهرم اصلی فشار در مذاکرات استفاده میشود.
همچنین گزارشها حاکی از آن است که آتشبس ممکن است با بازگشایی دوباره تنگه عملاً وارد مرحله اجرا شود؛ امری که پیوند میان مسیر نظامی و اقتصادی در این جنگ را نشان میدهد.
ناظران معتقدند شکاف شدید میان روایتهای آمریکا و ایران نشان میدهد آنچه در جریان است، توافقی نهایی نیست، بلکه تلاشی همزمان از سوی دو طرف برای تحمیل روایت «پیروزی» پیش از ورود به مذاکراتی پیچیده است.
تهران میکوشد این کاهش تنش را نه عقبنشینی، بلکه «تحمیل شروط» جلوه دهد؛ تلاشی برای مهار پیامدهای داخلی جنگ، بهویژه در شرایطی که هزینههای نظامی و اقتصادی رو به افزایش است.
در مقابل، تصمیم آمریکا بیش از آنکه نشانه عقبنشینی باشد، نوعی بازتنظیم موضع به نظر میرسد که هدف آن آزمودن مسیر دیپلماتیک، بدون کنار گذاشتن ابزارهای فشار، است.
در مجموع، تعلیق بمباران بیش از آنکه پایان جنگ باشد، نوعی کاهش تنش موقت در چارچوب یک منازعه باز به نظر میرسد؛ منازعهای که هم محاسبات میدانی و هم ملاحظات اقتصادی بر آن حاکم است. با این حال، شکنندگی این توافق همچنان آشکار است، زیرا به پروندههای پیچیدهای گره خورده که مهمترین آنها تنگه هرمز، برنامه موشکهای بالستیک و برنامه هستهای ایران، و نیز سیاستهای خصمانه تهران در منطقه است؛ مسائلی که هر تشدید تنش تازهای میتواند منطقه را دوباره به نقطه صفر بازگرداند.
- بحران در هفتمین ماه جنگ؛ واشینگتن بر سر دوراهی آتشبس یا تشدید ضربات علیه رژیم تهران
- عبور بیش از ۲ هزار کشتی از تنگه هرمز در دو ماه؛ ترامپ: جنگ بهزودی پایان مییابد
- کریدورهای ریلی و تجارت پایاپای؛ ابعاد حمایت چین از ایران و پیامدهای آن برای امنیت خلیج فارس
- معاملهای ۲۴ میلیارد دلاری میان واشینگتن و ریاض، موافقت آمریکا با فروش اف-۳۵ به عربستان
- رایزنیهای رئیس سازمان اطلاعات ترکیه در کابل و قندهار
