روابط نظامی پکن و تهران بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است؛ همزمان با افزایش اتهامهای آمریکا درباره نقش احتمالی چین در حمایت از ایران، اتهامهایی که پکن بارها آنها را رد کرده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، به شبکه آمریکایی «فاکس بیزنس» گفت از همتای چینی خود، شی جینپینگ، خواسته است به ایران سلاح ندهد و افزود پاسخ پکن این بوده که چین «اساساً چنین کاری نمیکند».
اظهارات ترامپ در حالی مطرح میشود که تردیدهای اطلاعاتی آمریکا درباره نقش احتمالی چین در حمایت نظامی از تهران رو به افزایش است.
واشنگتن نیز میکوشد منابع حمایت خارجی از نظام ایران را محدود کند؛ چه از طریق فشار نظامی و سیاسی و چه با محاصره دریاییای که ارتش آمریکا علیه ایران اعمال کرده است.
پیامهای ترامپ و تکذیب مستقیم چین
سخنان ترامپ از تماس مستقیم با پکن درباره پرونده ایران پرده برمیدارد؛ تلاشی برای مهار رفتار یکی از مهمترین شرکای بینالمللی تهران.
ترامپ توضیح داد این درخواست در چارچوب تماس مستقیم با رئیسجمهوری چین مطرح شده و گفت درباره نفرستادن سلاح به ایران، نوعی تفاهم وجود دارد.
در مقابل، پکن این اتهامها را قاطعانه رد کرد و گفت «هرگز به هیچ طرفی در این درگیری سلاح نداده است».
پکن همچنین اطلاعات منتشرشده را «غیردقیق» توصیف کرد و از واشنگتن خواست از «بزرگنمایی و اتهامزنیهای فاقد پشتوانه مستند» پرهیز کند.
گزارشهایی که تردیدها را برمیانگیزند
اظهارات ترامپ همزمان با گزارشهای اطلاعاتی آمریکا مطرح شد؛ گزارشهایی که از احتمال آمادگی چین برای انتقال موشکهای دوشپرتاب ضدهوایی به ایران در دوره پیش رو خبر میدادند.
بر اساس این برآوردها، ممکن است این محمولهها از طریق کشورهای واسطه منتقل شوند تا منشأ آنها پنهان بماند؛ الگویی غیرمستقیم از حمایت، البته اگر این دادهها درست باشد.
محافل آمریکایی معتقدند این نوع سلاح میتواند سطح تهدید را در میدان عملیات بازتعریف کند، بهویژه علیه هواپیماهایی که در ارتفاع پایین پرواز میکنند.
میراثی طولانی از همکاری نظامی
بحث درباره روابط نظامی چین و ایران به چند دهه قبل بازمیگردد و اوج آن در دهه ۱۹۸۰ بود؛ زمانی که پکن در جریان جنگ ایران و عراق یکی از مهمترین تأمینکنندگان سلاح برای تهران به شمار میرفت.
در دهه ۱۹۹۰ نیز همکاری دو طرف به سطح انتقال فناوری رسید و چین، بنا بر گزارشهای پژوهشی، در توسعه برنامههای موشکی ایران، از جمله موشکهای ضدکشتی که بعداً در داخل تولید شدند، نقش داشت.
اما در دو دهه اخیر، این همکاری مستقیم تحت فشار تحریمهای بینالمللی کاهش یافته و به الگویی محتاطانهتر تغییر کرده است؛ الگویی که بر تأمین فناوریها و قطعات دومنظوره برای ایران متکی است.
تحلیلگران بر این باورند که این تغییر به پکن امکان داده است بدون ورود به رویارویی مستقیم با غرب، روابط خود با تهران را حفظ کند.
میان تکذیب و واقعیت
در مجموع، پرونده تسلیحاتی میان چین و ایران در منطقهای خاکستری قرار دارد؛ از یک سو پکن هرگونه قصد برای ارسال سلاح را رد میکند و از سوی دیگر گزارشهای اطلاعاتی از جزئیات سلاحهای مورد نظر برای ارسال سخن میگویند و از سابقهای طولانی از همکاری نظامی خبر میدهند که هرگز بهطور کامل قطع نشده است.
این اختلاف فقط به موضوع تسلیح ایران محدود نمیشود، بلکه بازتابدهنده رقابتی گستردهتر میان واشنگتن و پکن بر سر مدیریت نظم بینالمللی است؛ بهویژه در سایه بحرانهای انرژی و گذرگاههای دریایی.
به نظر میرسد چین میکوشد حاشیه مانوری را حفظ کند که منافعش را بدون ورود مستقیم به درگیری تضمین کند، در حالی که ایالات متحده در پی محدود کردن هرگونه حمایت خارجی است که موقعیت ایران را تقویت میکند.
- طرح نهایی؛ راهبرد تازه واشنگتن در قبال ایران برای پایان دادن به جنگ
- پس از ۱۳۴ کشته از آغاز سال؛ آیا سوریه میتواند انحصار سلاح را بازپس گیرد؟
- حمله به دانشجویان عراقی در ایران؛ داخل خوابگاه چه گذشت؟
- اجرای حکم اعدام در بهشهر و بازداشت گروهی شهروندان در اهواز
- موج تازه تحریمهای آمریکا علیه صنعت هوانوردی ایران
