لندن با هدف مقابله با تهدیدات نامتقارن و کاهش هزینههای پدافندی، جنگندههای تایفون خود را به راکتهای هدایتشونده لیزری برای صیانت از امنیت دریانوردی در خاورمیانه مجهز کرد.
دولت بریتانیا روز یکشنبه، ۲٦ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۱٥ مه ۲۰۲۶)، به طور رسمی اعلام کرد که نسل جدیدی از سامانههای پدافند هوایی کمهزینه و با دقت بالا را بر روی جنگندههای «یوروفایتر تایفون» نیروی هوایی سلطنتی (RAF) مستقر کرده است. این سامانه نوین که اکنون در عملیاتهای جاری خاورمیانه و با تمرکز ویژه بر حمایت از امنیت راهبردی تنگه هرمز به کار گرفته شده، تحولی در شیوههای مقابله با پهپادهای تهاجمی محسوب میشود.
این فناوری پیشرفته عمدتاً بر پایه راکتهای ۷۰ میلیمتری هدایتشونده لیزری موسوم به APKWS (نظام تسلیحاتی کشتار دقیق پیشرفته) استوار است. این تسلیحات به جنگندهها اجازه میدهد تا با هزینهای بسیار ناچیز در مقایسه با موشکهای سنتی هوابههوا، اهداف هوایی کوچک و پهپادهای انتحاری را با دقت میلیمتری رهگیری و منهدم کنند.
استقرار در پایگاههای راهبردی منطقه
وزارت دفاع بریتانیا (MoD) در بیانیهای رسمی تأکید کرد که این سیستم پدافندی هماکنون در شرایط عملیاتی واقعی فعال شده است. بر اساس این گزارش، جنگندههای اسکادران ۹ تایفون مستقر در پایگاه هوایی «آکروتیری» قبرس، پروازهای گشتزنی و عملیاتی خود را با تجهیز به این فناوری آغاز کردهاند. این اقدام بخشی از تعهدات لندن به مأموریت بینالمللی «آزادی ناوبری» در تنگه هرمز است؛ مأموریتی که به دنبال آتشبس موقت میان ایالات متحده، اسرائیل و ایران، با هدف بازگرداندن ثبات به چرخه تجارت جهانی و ایمنسازی مسیرهای دریایی تقویت شده است.
پیشینه عملیاتی و گذار به تسلیحات اقتصادی
بریتانیا طی سالهای اخیر تجربیات ذیقیمتی در مقابله با تهدیدات پهپادی در منطقه کسب کرده است. در جریان بحران دریای سرخ در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ (۱۴۰۲ و ۱۴۰۳)، ناوشکن «اچاماس دایموند» با بهرهگیری از سامانه پدافندی «سی وایپر»، موفق به انهدام دهها پهپاد و موشک حوثیها شد. در یک نمونه برجسته، این ناو توانست ۷ پهپاد را تنها در یک شب سرنگون کند.
همچنین در مارس ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴)، واحدهای پدافند زمینی بریتانیا در یک درگیری سنگین، ۱۴ پهپاد انتحاری را در محیط پرخطر منطقه رهگیری کردند. این تجربیات میدانی، ضرورت گذار از موشکهای گرانقیمت «آسرام» (ASRAAM) به سمت سامانههایی نظیر APKWS را دوچندان کرد. تحلیلگران دفاعی معتقدند استفاده از موشکهای چند میلیون دلاری برای انهدام پهپادهای ارزانقیمت، از نظر راهبردی ناپایدار است و سامانه جدید، پاسخی هوشمندانه به این نبرد نامتقارن است.
تنگه هرمز؛ شاهرگ راهبردی اقتصاد جهانی
تنگه هرمز به عنوان حیاتیترین گذرگاه انرژی در جهان، روزانه شاهد عبور حدود ۲۰ درصد از نفت خام مصرفی دنیا و حجم عظیمی از گاز مایع (LNG) است. برای بریتانیا که به شدت به واردات انرژی وابسته است، هرگونه تنش در این نقطه مستقیماً بر شاخصهای اقتصادی، از جمله نرخ تورم و امنیت سوخت تأثیر میگذارد. کارشناسان مؤسسه «چتم هاوس» هشدار میدهند که اختلال در این آبراه میتواند زنجیره تأمین جهانی را فلج کرده و فشاری بیسابقه بر اقتصادهای اروپا وارد کند.
در همین راستا، بریتانیا علاوه بر جنگندههای تایفون، ناوشکن «اچاماس دراگون» (مجهز به سیستم پدافندی ارتقایافته)، قایقهای تندروی بدون سرنشین «کراکن» و تیمهای تخصصی خنثیسازی مین را در منطقه مستقر کرده است. این تجهیزات تحت یک بودجه اختصاصی ۱۱۵ میلیون پوندی (حدود ۱۵۵ میلیون دلار) پشتیبانی میشوند.
دیدگاه مقامات رسمی و چشمانداز آینده
جون هیلی، وزیر دفاع بریتانیا، در گفتگو با رسانههای بینالمللی تصریح کرد: «بریتانیا نقشی پیشرو در صیانت از امنیت راهبردی تنگه هرمز ایفا میکند. تجهیزات نوین ما نه تنها تعهد لندن به امنیت دریانوردی را نشان میدهد، بلکه با کاهش هزینههای نظامی، بار مالی جنگ را از دوش شهروندان بریتانیایی برمیدارد. این مأموریت که با همکاری متحدان ما انجام میشود، کاملاً دفاعی، مستقل و مبتنی بر موازین بینالمللی است.»
تحول در دکترین نبردهای هوایی
استقرار سامانه APKWS بر روی تایفونها، علاوه بر صرفهجویی اقتصادی، پایداری عملیاتی نیروی هوایی را در بلندمدت تضمین میکند. به باور تحلیلگران «یو.اس.ان.آی نیوز» و «ژورنال دفاعی بریتانیا»، این رویکرد به ارتشها اجازه میدهد در برابر حملات دستهجمعی پهپادها (Drone Swarms) کارایی خود را حفظ کنند.
در حال حاضر، بریتانیا و فرانسه میزبان نشستی با حضور وزرای دفاع بیش از ۴۰ کشور برای هماهنگی نهایی مأموریتهای حفاظتی در خلیج فارس هستند. در حالی که فرانسه ناو هواپیمابر «شارل دوگل» را راهی منطقه کرده، حضور بیش از ۱۰۰۰ پرسنل نظامی بریتانیا نشان از عزم جدی لندن برای حفظ ثبات در منطقه دارد. کارشناسان بر این باورند که هرچند آتشبس فعلی فرصتی برای دیپلماسی فراهم کرده، اما آمادگی رزمی و بهرهگیری از فناوریهای راهبردی جدید، تنها راه اطمینان از عدم بازگشت تنشها به شاهرگهای اقتصادی جهان است.
