دولت جدید عراق با آزمونی زودهنگام روبهرو شده است؛ پس از آنکه سیاستمداران و ناظران از مهلتی آمریکایی برای محدود کردن سلاح گروههای مسلح وابسته به ایران سخن گفتند؛ همزمان با حملات پهپادی که گفته میشود از خاک عراق انجام شده و پادشاهی عربستان سعودی را هدف قرار داده است.
به گفته سرمد البیاتی، پژوهشگر مسائل سیاسی و امنیتی، واشینگتن در حال حرکت به سمت تعیین بازهای زمانی مشخص برای بغداد است تا سلاح گروهها را تحت حاکمیت دولت قرار دهد؛ آن هم تنها چند روز پس از آنکه دولت رأی اعتماد پارلمان را به دست آورد؛ اقدامی که از تغییر در رویکرد آمریکاییها نسبت به پرونده گروهها در داخل عراق حکایت دارد.
مهلت آمریکایی برای محدود کردن سلاح گروهها
البیاتی گفت ایالات متحده «به دولت جدید عراق مهلت خواهد داد تا سلاح گروههای مسلح وابسته به ایران را محدود کند»، بیآنکه مدت این مهلت یا سازوکارهای سنجش پیشرفت را مشخص کند؛ موضوعی که راه را برای برداشتهای گوناگون درباره ماهیت و حدود فشار احتمالی آمریکا باز میگذارد.
این روند بهعنوان آزمونی برای سنجش توان دولت در اعمال انحصار سلاح در دست حکومت دیده میشود؛ پروندهای که سالها به دلیل موازنههای پیچیده داخلی و درهمتنیدگی سیاسی و امنیتی میان نهادهای رسمی و گروههایی که نفوذ میدانی دارند، به تعویق افتاده است.
برآوردهای مطرح در محافل سیاسی نشان میدهد هر مهلتی ممکن است کوتاه و در حد چند هفته یا چند ماه باشد تا بغداد به اقدامات ملموس وادار شود؛ از جمله کنترل سکوهای پرتاب پهپاد، محدود کردن جابهجایی سلاح خارج از چارچوبهای نظامی و باز کردن مسیرهای روشن برای پاسخگویی.
حملات پهپادی و پیامهای داخلی
طرح موضوع این مهلت همزمان شد با حملات پهپادی به پادشاهی عربستان سعودی که روزنامهنگاران عراقی گفتند از خاک عراق انجام شده است؛ موضوعی که بار دیگر پرونده مرزها و تصمیمگیری امنیتی را به صدر بحث سیاسی در بغداد بازگرداند.
ولید ابراهیم، روزنامهنگار عراقی، نوشت این حملات «بیش از آنکه اقدامی مسلحانه علیه عربستان سعودی باشد، پیامی خطاب به دولت و نخستوزیر آن است» و نسبت به تأثیر آن بر روابط منطقهای عراق هشدار داد؛ برداشتی که بازتابدهنده نگرانیها از تبدیل شدن جبهه خارجی به ابزاری برای فشار داخلی است.
برداشتهای دیگری نیز مطرح است که میگوید ادامه این نوع حملات، بلافاصله پس از تشکیل دولت، آن را در برابر معادلهای دشوار قرار میدهد: از یک سو تثبیت تفاهمهای داخلی که آن را به قدرت رسانده و از سوی دیگر پاسخگویی به مطالبات شرکای منطقهای و بینالمللی برای متوقف کردن هرگونه تهدیدی که از خاک عراق سرچشمه میگیرد.
فشار تا کجا و توان بغداد چقدر است؟
مطرح شدن «مهلت» پرسشهایی را در میان ناظران برانگیخته است: آیا واشنگتن به دنبال نتایج سریع و قابل سنجش است یا به گامهای سیاسی مقدماتی بسنده میکند، و آیا در صورت ناکامی بغداد، این فشار را به اقدامات دیپلماتیک، اقتصادی و امنیتی تبدیل خواهد کرد؟
منتقدان بر این باورند که نفوذ «چارچوب هماهنگی» و درهمتنیدگی منافع میان نیروهای سیاسی و گروهها، هرگونه تلاش برای محدود کردن سلاح را غیرواقعبینانه میکند؛ در مقابل، برخی دیگر معتقدند دولت میتواند از حمایت بینالمللی برای بهبود موقعیت داخلی خود استفاده کند و مسیری تدریجی بگشاید که از استقلال تصمیمگیری نظامی گروهها بکاهد.
در مجموع، به نظر میرسد دولت در برابر رقابتی میان زمان و توان اقدام قرار گرفته است: یا در مهار سلاح خارج از کنترل و جلوگیری از حملات فرامرزی پیشرفتی نشان میدهد، یا وارد مرحلهای از فشارهای فزاینده میشود که ممکن است اولویتها و روابط خارجی آن را از نو تنظیم کند.
