گزارشهای اطلاعاتی تا روز دوشنبه ٤ خرداد ١٤٩٥ نشان میدهد سیستم پیچیدهی ارتباطی و استقرار مجتبی خامنهای در مکانهای نامعلوم، فرآیند تصمیمگیریهای راهبردی برای دستیابی به توافق جامع میان تهران و واشینگتن را با تأخیر و چالش مواجه کرده است.
در حالی که مذاکرات غیرمستقیم میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا برای دستیابی به یک توافق صلح جامع به مراحل تعیینکنندهای رسیده است، گزارشهای تازه از واشینگتن حاکی از بروز یک چالش نوین در روند دیپلماسی است. بر اساس یافتههای نهادهای امنیتی، پروتکلهای حفاظتی فوقالعاده و دشواری دسترسی مستقیم به مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، به مانعی جدی در مسیر سرعتبخشی به تصمیمگیریهای کلان و نهاییسازی جزئیات توافق تبدیل شده است. مقامات آمریکایی مدعی هستند که تکیه بر سیستم سنتی «نامهبرهای ویژه» در عالیترین سطح حاکمیت ایران، پاسخدهی به پیشنهادهای بینالمللی را با وقفههای طولانی روبهرو کرده است.
گزارش سیبیاس از ابهام در مکان استقرار رهبری
شبکه خبری «سیبیاس نیوز» آمریکا در گزارشی به نقل از مقامهای آگاه دولتی و یافتههای نهادهای اطلاعاتی این کشور اعلام کرد که مجتبی خامنهای، رهبر سوم جمهوری اسلامی، از زمان انتصاب در مارس ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴) تاکنون در مکان نامعلومی مستقر شده و ارتباطات وی با جهان خارج و حتی بسیاری از مقامات ارشد داخلی به شدت محدود شده است. طبق این گزارش، وی تنها از طریق شبکه پیچیدهای از پیکها و نامهبرها پیامهای خود را منتقل میکند.
دو مقام آمریکایی به این شبکه گفتهاند که هنگام ارسال جزئیات پیشنهادی از سوی واشینگتن، بازه زمانی دریافت پاسخ از سوی تهران فراتر از استانداردهای دیپلماتیک است. به گفته این منابع، اکثر رهبران ارشد ایران در پناهگاههای راهبردی و مستحکم به سر میبرند و از گفتوگوهای مستقیم یا غیرضروری اجتناب میکنند. این تدابیر برای مجتبی خامنهای به قدری شدید است که گفته میشود حتی بسیاری از مقامات عالیرتبه حکومت نیز از مکان دقیق استقرار او بیاطلاع هستند.
میراث درگیریهای نظامی و بحران جانشینی
غیبت طولانیمدت مجتبی خامنهای از انظار عمومی، ریشه در درگیریهای نظامی گسترده در فوریه و مارس ۲۰۲۶ (بهمن و اسفند ۱۴۰۴) دارد. در جریان حملات هوایی ایالات متحده و اسرائیل به تأسیسات هستهای و مراکز هدایت ایران، علی خامنهای جان خود را از دست داد و فرزندش مجتبی نیز مجروح شد. پس از این وقایع، مجمع خبرگان رهبری مجتبی خامنهای را به عنوان رهبر جدید معرفی کرد، اما از آن زمان تاکنون هیچ تصویر، ویدئو یا پیام صوتی رسمی از وی منتشر نشده است.
با وجود این ابهامات، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، در اظهاراتی بر تداوم هدایت کشور تأکید کرده و بدون اشاره به جزئیات، از دیدار با رهبر جدید و «تواضع و صداقت» وی سخن گفته است. با این حال، تحلیلگران معتقدند این پنهانکاری که ناشی از نگرانیهای امنیتی عمیق است، بر شفافیت حکمرانی و سرعت تصمیمگیریهای راهبردی تأثیر منفی گذاشته است.
نوسان در میز مذاکره؛ از خوشبینی ترامپ تا احتیاط روبیو
مذاکرات صلح که پس از آتشبس ۸ آوریل (۱۸ فروردین) با میانجیگری پاکستان آغاز شد، اکنون بر محورهای راهبردی از جمله بازگشایی تنگه هرمز، برنامه هستهای، رفع تحریمها و تضمینهای امنیتی متمرکز است. در این فرآیند، استیو ویتکوف و جارد کوشنر به نمایندگی از واشینگتن و عباس عراقچی به نمایندگی از تهران در حال رایزنی غیرمستقیم هستند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در تاریخ ۲۳ مه (۲ خرداد) اعلام کرد که کلیات توافق مذاکره شده و شامل بازگشایی تنگه هرمز خواهد بود. اما تنها ۲۴ ساعت بعد، وی با تعدیل سخنان خود تأکید کرد که عجلهای برای امضا نیست و تفاوتهای معناداری باقی مانده است. همزمان مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، پیشرفتها را «قابل توجه اما غیرنهایی» توصیف کرد و بر هدف اصلی واشینگتن یعنی بازداشتن دائمی ایران از دستیابی به سلاح هستهای پای فشرد.
چشمانداز صلح و موانع پیشرو
ایران در پیشنهاد ۱۴ مادهای خود بر پایان محاصره دریایی و آزادسازی داراییهای مسدود شده، پیش از ورود به بحثهای گستردهتر اصرار دارد. منابع دیپلماتیک از وجود یک چارچوب سهمرحلهای برای اجرای توافق سخن میگویند که با میانجیگری فعال عمان، قطر و پاکستان در حال پیگیری است. سفر اخیر فرمانده ارتش پاکستان به تهران نیز در همین راستا و برای انتقال نظرات نهایی ارزیابی میشود.
در حالی که بازارهای جهانی با امید به صلح شاهد کاهش قیمت نفت هستند، ابهامات درباره ثبات ساختار تصمیمگیری در تهران همچنان سایه سنگینی بر مذاکرات افکنده است. ناظران بینالمللی معتقدند تا زمانی که دشواریهای ارتباطی با لایه اول قدرت در ایران برطرف نشود، دستیابی به یک توافق نهایی و پایدار با چالشهای غیرقابل پیشبینی مواجه خواهد بود. اکنون دیپلماسی در انتظار پاسخ به این پرسش است که آیا ساختار جدید قدرت در ایران میتواند تعادلی میان «امنیت مطلق رهبری» و «ضرورت تصمیمگیری سریع راهبردی» برقرار کند یا خیر.
