بامداد روز شنبه، ۱۶ خردادماه، منطقه خلیج فارس و دریای عمان شاهد دور جدیدی از درگیریهای نظامی میان نیروهای فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بود. این تنشها که با تبادل آتش پهپادی و موشکی همراه بود، منجر به فعال شدن سامانههای پدافند هوایی در کشورهای کویت و بحرین شد. بر اساس بیانیههای رسمی منتشر شده، این درگیریها در حالی رخ داده است که دو کشور در وضعیت آتشبس به سر میبرند و مذاکرات برای دستیابی به یک توافق پایدار از طریق میانجیها همچنان در جریان است. حوادث اخیر نشاندهنده شکنندگی فضای امنیتی در یکی از حیاتیترین آبراههای بینالمللی جهان است که تأثیری مستقیم بر ثبات بازارهای انرژی و امنیت دریانوردی دارد.
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در نخستین ساعات روز شنبه اعلام کرد که نیروهای این فرماندهی ۴ فروند پهپاد تهاجمی یکطرفه را که از سوی ایران به سمت تنگه هرمز پرتاب شده بودند، سرنگون کردهاند.
سنتکام در بیانیه خود تأکید کرد که این پهپادها تهدیدی فوری برای تردد دریایی در منطقه ایجاد کرده بودند. در ادامه این بیانیه آمده است که ارتش آمریکا برای جلوگیری از حملات بیشتر، سایتهای رادار مراقبت ساحلی ایران را در منطقه گُروک و جزیره قشم هدف قرار داده است. این اقدام از سوی سنتکام به عنوان بخشی از چهارچوب دفاع از خود توصیف شده است تا توان رصدی و عملیاتی نیروهای دریایی ایران در مسیرهای کشتیرانی محدود شود.
عملیات موشکی و پهپادی؛ از تنگه هرمز تا پایگاههای منطقهای
ساعاتی پس از اعلام خبر سرنگونی پهپادها، روابط عمومی کل سپاه پاسداران با انتشار بیانیهای، ابعاد دیگری از این درگیریها را روایت کرد. بر اساس این بیانیه، در ساعت ۱:۳۰ بامداد روز شنبه، ۴ فروند نفتکش که به گفته سپاه بدون هماهنگی و توجه به اخطارهای نیروی دریایی قصد خروج از تنگه هرمز را داشتند، شناسایی شدند. سپاه پاسداران اعلام کرد که پس از بیتوجهی این شناورها به هشدارهای مقرر، یکی از این نفتکشها مورد هدف قرار گرفته و متوقف شد، در حالی که سایر شناورها به مسیر قبلی بازگشتند. سپاه مدعی است که این نفتکشها تحت هدایت و تحریک ارتش آمریکا فعالیت میکردند.
در ادامه این بیانیه، سپاه پاسداران اعلام کرد که در واکنش به حملات پهپادی آمریکا به دکلهای مخابراتی در جزیره قشم و منطقه سیریک، اقدام به شلیک موشکهای بالستیک به سمت پایگاههای ایالات متحده در منطقه کرده است. سپاه پاسداران مدعی شد که پایگاه هوایی علیالسالم در کویت و تأسیسات مربوط به ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین هدف این حملات موشکی قرار گرفتهاند. همچنین در این بیانیه هشدار داده شده است که در صورت تکرار این اقدامات، پاسخهای آتی محدود نخواهد بود و مسئولیت بسته شدن کامل تنگه هرمز به روی صادرات نفت و گاز بر عهده طرف مقابل خواهد بود.
واکنشهای دیپلماتیک و دفاعی کویت و بحرین به حملات موشکی
کشورهای کویت و بحرین بلافاصله پس از وقوع این حملات، به فعالسازی سامانههای دفاعی و صدور بیانیههای اعتراضی اقدام کردند. ستاد کل نیروهای مسلح کویت اعلام کرد که پدافند هوایی این کشور با حملات موشکی و پهپادی مقابله کرده و صدای انفجارهای شنیده شده ناشی از رهگیری این پرتابهها در آسمان بوده است. سعود عبدالعزیز العتیبی، سخنگوی وزارت دفاع کویت، در بیانیهای تأکید کرد که نیروهای مسلح این کشور ۷ موشک بالستیک را بر فراز مناطق مسکونی سرنگون کردهاند. به گفته وی، سقوط بقایای این موشکها در نقاط مختلف منجر به بروز خسارات مادی شده است، اما خوشبختانه تلفات انسانی به همراه نداشته است.
وزارت امور خارجه بحرین نیز با صدور بیانیهای، شلیک موشک به سمت خاک خود و کشور همسایه، کویت را به شدت محکوم کرد. این وزارتخانه اقدامات مذکور را تهاجمی آشکار و نقض فاحش تمامیت ارضی و حاکمیت ملی خود توصیف کرد.
بحرین اعلام کرد که به همراه کویت موفق به رهگیری موشکهای شلیک شده شدهاند. این تحولات در حالی رخ داد که آژیرهای حمله هوایی در منامه به صدا درآمد و مقامات بحرینی نسبت به پیامدهای زیانبار اینگونه تنشها بر امنیت جمعی منطقه هشدار دادند. وزارت خارجه بحرین بر ضرورت رعایت قوانین بینالمللی و احترام به مرزهای جغرافیایی تاکید کرده است.
ارزیابی سنتکام از خسارات و تکذیب ادعاهای آسیب به ناوگان پنجم
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در واکنش به بیانیه سپاه پاسداران، اطلاعات ارائه شده مبنی بر آسیب به مقر ناوگان پنجم در بحرین را کذب محض خواند. سنتکام در پیام جدیدی اعلام کرد که ارزیابیهای اولیه نشان میدهد ۶ فروند از ۷ موشک بالستیک پرتاب شده توسط ایران رهگیری و منهدم شدهاند و موشک هفتم نیز به هدف مورد نظر اصابت نکرده است. در این بیانیه تأکید شده است که هیچ گزارشی مبنی بر جراحت یا آسیب به پرسنل و تجهیزات ایالات متحده در بحرین و کویت وجود ندارد. سنتکام بار دیگر خاطرنشان کرد که اقدامات این نیروها در هدف قرار دادن رادارهای ساحلی ایران در گُروک و قشم، پس از آن صورت گرفت که ۴ پهپاد انتحاری ایرانی تهدیدی فوری علیه امنیت دریایی ایجاد کرده بودند.
به گفته مقامات آمریکایی، نیروهای سنتکام همچنان در وضعیت هشیاری کامل به سر میبرند تا در صورت تداوم اقدامات تهاجمی، به پاسخگویی در چارچوب دفاع از خود ادامه دهند.
این درگیریها در حالی به وقوع پیوسته که پیش از این نیز در ۱۱ خردادماه، تنشهای مشابهی در منطقه سیریک هرمزگان رخ داده بود. سپاه پاسداران در آن زمان نیز مدعی شده بود که در پاسخ به حمله آمریکا به یک دکل مخابراتی، یک پایگاه هوایی را هدف قرار داده است.
قمار تهران با کارتهای نداشته و نگرانیهای امنیتی اسرائیل
گزارشهای تحلیلی و امنیتی حاکی از آن است که مقامات ارشد دفاعی اسرائیل بر این باورند که تهران در مذاکرات جاری با کارتهایی بازی میکند که در واقعیت در اختیار ندارد. به گزارش روزنامه جروزالم پست، نهادهای دفاعی اسرائیل به دقت در حال رصد بحرانهای درونی و نبرد قدرت در ایران هستند؛ جایی که میان مقامات متمایل به آتشبس طولانیمدت برای بازسازی کشور و عناصر تندرو که به دنبال انتقامجویی از اسرائیل و سایر کشورها هستند، شکاف عمیقی ایجاد شده است. این تضاد درونی باعث شده تا ارتش اسرائیل و بهویژه نیروی هوایی این کشور برای عملیاتهای احتمالی دوربرد در وضعیت آمادهباش کامل باقی بمانند.
مقامات اسرائیلی معتقدند تهران با این فرض که واشینگتن به دلیل رویدادهای مهم پیش رو نظیر مسابقات جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶ و جشنهای ۲۵۰امین سالگرد استقلال آمریکا در ۴ جولای، تمایلی به آغاز یک درگیری نظامی جدید ندارد، تلاش میکند موقعیت خود را در میز مذاکره تقویت کند.
با این حال، نگرانی اصلی نهادهای امنیتی اسرائیل معطوف به سرنوشت ۴۶۰ کیلوگرم اورانیوم غنیسازی شده با غلظت ۶۰ درصد است که در زیر زمین مدفون شده و بیم آن میرود که ایران در آینده آن را برای اهداف نظامی بازیابی کند. در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تمرکز اصلی خود را تنها بر پرونده هستهای و بازگشایی تنگه هرمز قرار داده است، مقامات اسرائیلی هشدار میدهند که نادیده گرفتن تهدیدات موشکهای بالستیک، بازسازی صنایع دفاعی ایران و تأمین مالی گروههای نیابتی، بار امنیتی و هزینههای مقابله با این تهدیدات را بر دوش اسرائیل و کشورهای منطقه باقی خواهد گذاشت؛ موضوعی که یک مقام ارشد اسرائیلی آن را “بسیار نگرانکننده” توصیف کرده است.
